Ένα ξύλινο γλυπτό - Fon - Μπενίν (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Fon Ζεύγος ανθρωπομορφικών форм ritual, περιοχή Κομέ, Μπενίν

Fon, περιοχή Κομέ, νοτιοδυτικό Μπενίν
Ξύλο με έντονο γαλάζιο χρωματισμό και ιερές πατίνας

Αυτό το αξιοσημείωτο ζεύγος ψηλών ανθρωπομορφικών σκελετών χαρακτηρίζεται από ακραία κάθετη υδραυλική επιμήκυνση, έντονο γαλάζιο φινίρισμα στην επιφάνεια και αυστηρά περιορισμένη επεξεργασία του ανθρώπινου σώματος. Παρά το στενότατο συσχετισμό στη σύλληψη και την προφανή δημιουργία εντός της ίδιας σφαίρας γλυπτικής γλώσσας, τα δύο μορφώματα διαφέρουν σημαντικά σε μέγεθος και λεπτομέρεια. Το μεγαλύτερο παράδειγμα ενσωματώνει μια μικρή δευτερεύουσα μορφή μέσα στο σώμα του, εισάγοντας ένα επιπλέον επίπεδο συμβολικής πολυπλοκότητας.

Και τα δύο γλυπτά οργανώνονται γύρω από έναν επιμηκυμένο κυλινδρικό άξονα. Μικρά πόδια υψώνονται από στρογγυλεμένες ενσωματωμένες βάσεις και στηρίζουν μακριά, σχεδόν αδιάκοπα σώματα. Οι ώμοι και τα χέρια έχουν ουσιαστικά εξαφανιστεί ως αυτοτελή ανατομικά στοιχεία· αντ'' αυτού ο κορμός έχει μετατραπεί σε έναν ομαλό κάθετο όγκο. Ερεινωμένες οριζόντιες δακτυλιώσεις αρθρώνουν το σώμα σε σημαντικά μεταβατικά σημεία, διαχωρίζοντάς το σε διαδοχικές ζώνες και ενισχύοντας τον ρυθμικό κάθετο του κατασκευασμάτων.

Τα κεφάλια είναι υπερβολικά μεγάλα και επιμηκυμένα. Καθένα διαθέτει ένα υψηλό στρογγυλό κρανίο, προεξέχοντες κυκλικοί οφθαλμοί, μια μικρή οριζόντια μύτη και ένα ανοικτό ωοειδές στόμα με δόντια που δηλώνονται ατομικά. Μεγάλες κυκλικές μορφές στα μάγουλα ή κροτάφια ζωντανεύουν ακόμη περισσότερο το πρόσωπο. Ο συνδυασμός των πρόσωπων με τα ακτινοβολούν βλέμματα και των εκτεθειμένων δοντιών παράγει μια έντονη έκφραση που αντιτίθεται έντονα με το στατικό, σχεδόν κολωνικό σώμα.

Οι λαιμοί είναι εξαιρετικά μακριοί και καλύπτονται με κάθετους αυλακώσεις. Αυτές οι χαρακτικές δημιουργούν μια ισχυρή υφή μετάβασης μεταξύ των σχετικά λεία σωμάτων και των σκεπτικώς συγκεντρωμένων κεφαλών. Οι επαναλαμβανόμενες ζώνες δακτυλίων κάτω από τον λαιμό και κοντά στο κάτω μέρος του σώματος λειτουργούν σχεδόν ως κολάρα, βραχιόλια ή δομικοί αρθρώσεις, αν και η ακριβής τους σημασία δεν μπορεί να εξακριβωθεί από την εμφάνιση.

Ο μεγαλύτερος φιγούρα είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστος. Μιά επιμηκυμένη άνοιξη έχει σχηματιστεί στο κατώτερο torso, και μέσα σ' αυτήν τη κοιλότητα στέκει μια πολύ μικρότερη ανθρωπομορφική φιγούρα. Η δευτερεύουσα φιγούρα εμφανίζεται σκόπιμα ολοκληρωμένη μέσα στο γλυπτό αντί να προστεθεί ως ανεξάρτητη μορφή. Αυτή η κατασκευή μορφή-μέσα-σε-μορφή άμεσα υποδηλώνει έννοιες περιορισμού, προστασίας, εξάρτησης, καταγωγής ή διαγενεακής συνέχειας, αλλά χωρίς τεκμηρίωση στο πεδίο η ακριβής της νόημα πρέπει να παραμείνει ανοιχτή.

Η μικρότερη γλυπτή αγνοεί αυτή τη εσωτερική φιγούρα και παρουσιάζει ένα πιο συνεχιζόμενο σώμα. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ των δύο έργων είναι αδιαμφισβήτητη: τα ίδια επιμηκυμένα κεφάλια, κυκλικοί οφθαλμοί, προεξέχοντες μύτες, εκτεθειμένα δόντια, δακτυλιωτές μεταβάσεις και έντονη γαλάζια χρωματική ουσία εμφανίζονται και στα δύο. Ίσως να αποτελούσαν συμπληρωματικά τελετουργικά αντικείμενα, παρόλο που από τη φωτογραφία μόνο δεν μπορεί να προσδιοριστεί αν αρχικά λειτουργούσαν ως επίσημο ζεύγος.

Η γαλάζια απόχρωση αποτελεί ένα από τα πιο ορατά χαρακτηριστικά τους. Παχύς χρωστικός παράγοντας καλύπτει σχεδόν κάθε επιφάνεια, ενώ η τριβή αποκαλύπτει πιο σκοτεινά και πιο ανοιχτά περάσματα από κάτω. Οι ρωγμές και η ασύμμετρη συσσώρευση δηλώνουν διαδοχικές επιφάνειες ιστοριών αντί για τέλεια ομοιόμορφο διακοσμητικό επίχρισμα. Η ακριβής σύνθεση του χρωστικού δεν μπορεί να προσδιοριστεί οπτικά.

Χαρακτηριστικά της περιοχής

Η Κομέ βρίσκεται στο νοτιοδυτικό Μπενίν, σε μια πολιτιστικά πολύπλοκη ζώνη δυτικά των κύριων ιστορικών κέντρων του βασιλείου των Φον Νταμόμεϊ. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από μακροχρόνια αλληλεπίδραση μεταξύ των Φον και άλλων κοινοτήτων που μιλούν Γκε, συμπεριλαμβανομένων ομάδων που συχνά προσδιορίζονται ως Ξουλα, Ξουέντα, Μίνα και σχετιζόμενους πληθυσμούς. Ως εκ τούτου, μια απόδοση ως “Φον, περιοχή Κομέ” θα πρέπει να νοείται ως πολύτιμη τοπική πληροφορία αντί για απόδειξη μιας στενά τυποποιημένης στυλ γλυπτικής Φον.

Αυτός ο περιφερειακός διαχωρισμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός διότι οι θρησκευτικές τέχνες του νότιου Μπενίν είναι εξαιρετικά ποικίλες. Μέσα από τις παραδόσεις Βόν, ανθρωπομορφικές γλυπτές φιγούρες μπορεί να εξυπηρετούν πολύ διαφορετικούς σκοπούς ανάλογα με το ιερό τους, τον ιδιοκτήτη, τη πνευματική σύνδεση και τη ριτουργική μεταχείριση. Μερικές γίνονται υποδοχείς ή υλικά στηρίγματα για πνευματικές δυνάμεις· άλλες σχετίζονται με προστασία, μαντεία, ίαση, γονιμότητα ή μεταφυσικές σχέσεις προγόνων. Η φυσική εμφάνιση από μόνη της σπάνια αρκεί για να προσδιοριστεί ακριβώς η κατηγορία.

Η έντονη γαλάζια χρωματική ουσία αξίζει παρόμοια προσοχή. Το χρώμα μπορεί να έχει μεγάλη σημασία μέσα στα οπτικά και τελετουργικά συστήματα του νότιου Μπενίν, αλλά το νόημά του είναι συγκείμενο. Επομένως θα ήταν ακατάλληλο να τα ταυτίζουμε αυτόματα με έναν συγκεκριμένο Vodun μόνο λόγω της γαλάζιας επιφάνειας.

Η μικρότερη φιγούρα που βρίσκεται εντός του σώματος της μεγαλύτερης γλυπτής φιγούρας πιθανώς είναι πιο ενημερωτική. Εικόνες που ενσωματώνουν δευτερεύουσες ανθρώπινες φιγούρες μπορούν να διατυπώσουν σχέσεις μεταξύ διαφορετικών όντων αντί να περιγράψουν απλώς ένα απομονωμένο άτομο. Στην παρούσα περίπτωση, η ενσωματωμένη φιγούρα μπορεί να εγείρει έννοιες απογόνου, σχέσης προγόνου-διαδόχου, πνευματικής προστασίας ή περιορισμού μιας άλλης παρουσίας. Η διακριτή κοιλότητα κάνει αυτή τη σχέση κεντρική στην αντίληψη του γλυπτού. Παρ' όλα αυτά, ο προσδιορισμός της ειδικά ως εικόνα μητρότητας θα ξεπερνούσε ό,τι μπορεί ασφαλώς να καθοριστεί.

Το ζεύγος επίσης απεικονίζει ένα σημαντικό χαρακτηριστικό των τεχνών τελετών του πολιτιστικού τομέα Φον: η γλυπτική εξουσία δεν εξαρτάται κατ'' ανάγκη από φυσιολογικό ανατολισμό. Εδώ το ανθρώπινο σώμα έχει μετατραπεί σχεδόν σε ιερό κύλινδρο. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου συγκεντρώνονται στην κορυφή, ενώ το υπόλοιπο της μορφής μετατρέπεται σε επιμηκυμένο container-like σχήμα. Η μεγαλύτερη γλυπτή φιγούρα καθιστά αυτό το έννοια του σώματος ως περιέκτη ιδιαίτερα ρητή μέσω της ανοιχτής κοιλότητας και της εσωτερικής φιγούρας.

Οι εξαιρετικές τους αναλογίες δίνουν στις γλυπτές δημιουργίες αξιόλογη μνημειακότητα. Οι στενές σιλουέτες κατευθύνουν το μάτι προς τα πάνω από τις στρογγυλεμένες βάσεις μέσω των μακριών σωμάτων και των δακτυλιωτών λαιμών προς τα εξαιρετικά εκφραστικά πρόσωπα. Η επανάληψη ενισχύει την παρουσία τους: όταν θεωρούνται μαζί, τα δύο μορφώματα δημιουργούν έναν οπτικό διάλογο ομοιότητας και διαφοράς, με το μεγαλύτερο έργο να επεκτείνει τη βασική μορφή μέσω της ενσωμάτωσης της μινιατούρας.

Στο ευρύτερο καλλιτεχνικό τοπίο του νοτιοδυτικού Μπενίν, αυτά τα έργα γίνονται καλύτερα κατανοητά ως εξαιρετικά εξατομικευμένες τελετουργικές γλυπτές φιγούρες, η συγκεκριμένη ταυτότητά τους εξαρτάται από την παρεχόμενη απόδοση Φον και Κομέ. Πιο ακριβής ταυτοποίηση με συγκεκριμένο Vodun, ιερό ή τελετουργική λειτουργία θα απαιτούσε πρόσθετες πληροφορίες από τις συνθήκες όπου συλλέχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν.

Επιλεγμένη βιβλιογραφία

Blier, Suzanne Preston. African Vodun: Art, Psychology, and Power. Chicago and London: University of Chicago Press, 1995.

Herskovits, Melville J. Dahomey: An Ancient West African Kingdom. New York: J. J. Augustin, 1938.

Bay, Edna G. Wives of the Leopard: Gender, Politics, and Culture in the Kingdom of Dahomey. Charlottesville: University Press of Virginia, 1998.

Preston Blier, Suzanne. “Vodun: West African Roots of Vodou.” In Sacred Arts of Haitian Vodou, edited by Donald J. Cosentino. Los Angeles: UCLA Fowler Museum of Cultural History, 1995.

Some of the information and photos are generated by artificial intelligence and is based on published sources from the fields of ethnography, archaeology, and art history documents. All information and photos are protected by copyright.

Inv. No. MAZ30766

Informant: Wassiu.

Height: 83 cm / 92 cm
Weight: 2,8 kg / 3,5 kg (incl. stand)