Εικόνα - Τρίπτυχο με την Αγία Τριάδα και δύο εικόνες της Θεοτόκου. - Ξύλο, Ορείχαλκος - Ρωσία

Τριπρόσωπο εικόνο σε Τρία Αγίων των Θεών: Θεός Πατήρ, Χριστός ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, και δύο εικονίσματα της Θεοτόκου

Εργαστήριο Παλαιοειδών του Συναξαρισμού, πιθανώς Μούρομ (Περιφέρεια Βλαδιμήτ)
Εικονίσματα της Θεοτόκου ως βρέζκα (ένθεση) κατασκευασμένα στο δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα

Σύνθεση σε τρίπτυχο και εικώνος της Τριάδας
Αντικειμενικό μεταλλικό κουτί με λουκέτο. Συγκεντρωμένο με την Αγία Τριάδα στον 19ο αιώνα. (βλ. περιγραφή παρακάτω)

Αυγό-τόντερμα σε ξύλο
Διαστάσεις ανοιχτό: 54,5 x 18,5 x 1,8 εκ
Διαστάσεις κλειστό: 18,5 x 18,5 x 5,7 εκ

Ικονογραφική περιγραφή

Σε τρεις ομορφωμένους μεταλλικούς θήκες οξειδωμένες με μεντεσέδες είναι ενωμένες τρεις μικρές εικονίτσες.
Όλες οι τρεις βρίσκονται σε κύκλους πάνω σε σκούρο ελαιοπράσινο φόντο.
Οι δύο εικονίσματα της Θεοτόκου στα πλευρικά πάνελ ζωγραφισμένα σε μπλε φόντο, το κεντρικό της Τριάδας σε κόκκινο φόντο. Ο διακόσμος μοιάζει με βελανιδόφυλλα.

Θεοτόκος Ηodigitria
Το πρώτο εικονισμα δείχνει τη Θεοτόκο Ηoδηγέτιρα (Αυτή που Δείχνει τον Δρόμο). Αυτός είναι ένας από τους κύριους τυπους εικονογραφίας της Θεοτόκου.
Σύμφωνα με τον μύθο ο Ευαγγελιστής Λούκας φιλοτέχνησε/έγραψε το πρώτο εικονίσμα. Τον 5ο αιώνα μεταφέρθηκε στην πρωτεύουσα της Χριστιανοσύνης, τη Κωνσταντινούπολη. Εκεί οικοδομήθηκε ειδικός ναός στο μοναστήρι του Χωδεγον. Πολλές φορές η Θεοτόκος έσωσε την πόλη. Το εικονισμα τοποθετήθηκε στα τείχη της πόλης και οι εχθροί έφευγαν. Δυστυχώς το εικονισμα χάθηκε, ίσως καταστράφηκε, κατά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Αλλά είχαν ήδη γίνει πολλά θαυματουργά αντίγραφα, οπότε η δύναμη δεν χάθηκε.

Η Θεοτόκος φέρνει το Θείο παιδί στο αριστερό της μπράτσο και δείχνει προς Χριστό με το δεξί χέρι. Ο Χριστός είναι ο Δρόμος, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο κατά Ιωάννην 14,6. Τα ελληνικά γράμματα MR THOU, καλλιγραφημένα δίπλα στο κεφάλι της, είναι συντομογραφίες για τη Θεοτόκο. Τα γράμματα IC XC ακριβώς από κάτω είναι επίσης ελληνικές συντομογραφίες για το όνομα του Ιησού Χριστού.
Τόσο η Μήτηρ όσο και ο Υιός φέρουν στέμμα, είτε ως Βασίλισσα των Ουρανών είτε ως Βασιλιάς αντίστοιχα. Ως Βασίλισσα των Ουρανών και μητέρα ενός Βασιλιά, η Θεοτόκος είναι ντυμένη με πορφυρό μανδύα, όπως και η κοσμική Αυγουστή στην Ρωμαϊκή και Βυζαντινή σφαίρα.
Στην ωμοπλάτη της Θεοτόκου υπάρχουν τρία διαμαντένια διακοσμητικά. Συνήθως τοποθετούνται στο κεφάλι και στους ώμους. Πιθανώς ο ζωγράφος ήθελε να διατηρήσει ορατά και τα τρία διακοσμητικά και γι’ αυτό τα ζωγράφισε ένα κάτω από το άλλο στο δεξί μανίκι. Τα τρία διακοσμητικά προέρχονται από κοσμική ενδυμασία. Είναι «μεταφράσεις» των βιδωτών αγκράτων (διακοσμητικά αγκράτια) με τα οποία τα υφάσματα κρατούνται ενωμένα. Στην Ανατολική Χριστιανική εικονογραφία απέκτησαν ιδιαίτερο νόημα, επινοημένο από τους Πατέρες της Εκκλησίας. Τα τρία διακοσμητικά συμβολίζουν την Τριάδα, που ήδη υπάρχει στη Θεοτόκο.

Άγια Τριάδα
Στον κέντρο βρίσκεται η εικόνα αυτής της Αγίας Τριάδας. Ο Θεός Πατήρ και ο Ιησούς Χριστός ο Υιός τοποθετημένοι αντίστοιχα ο ένας απέναντι από τον άλλον. Μεταξύ τους η περιστερά, σύμβολο του Αγίου Πνεύματος. Οι Τρεις είναι ομαδοποιημένοι γύρω από τον κόσμο, που σηματοδοτεί ολόκληρο τον κόσμο τον οποίο κυβερνούν.
Ο Χριστός ντύνεται με το κόκκινο βασιλικό ένδυμα και χαρίζει ευλογία με το δεξί χέρι. Στην γονάτισσή του κρατάει ένα ευαγγέλιον. Γύρω από το κεφάλι του Χριστού υπάρχει νάρ θύρα σταυρωτή. Κάθε ένα από τα τρία ορατά σταυροειδή σκέλη αποτελείται από τρεις γραμμές. Αυτές συμβολίζουν την Τριάδα. Μέσα στην ανθρώπινη μορφή του σταυρού γράφεται στα ελληνικά «Ο Είναι».
Ο Θεός Πατήρ είναι ντυμένος με λευκό ένδυμα και φέρει μακριά γκρι γενειάδα, σύμφωνα με την όραση του προφήτη Δανιήλ (Δανιήλ 7:9,13,22). Και αυτός ευλογεί.
Γύρω από το κεφάλι του Θεού φαίνεται με αχνή κόκκινη και γαλάζια οκτάκλ. Οι επτά πόντοι συμβολίζουν τον ουρανό και τη γη, αλλά και τους καιρούς. Έξι φορές έχουν παρέλθει, ζούμε στης έβδομη φορά και περιμένουμε την όγδοη. Αυτή η όγδοη φορά είναι ο αιώνιος χρόνος της τελικής εκπλήρωσης.

Θεοτόκος Feodorovskaya
Το τρίτο εικονισμα δείχνει ξανά τη Θεοτόκο και τον Χριστό, αλλά τώρα στην εικονογραφία της Θεοτόκου της Ευαισθησίας (Tenderness). Μητέρα και Παιδί συνδέονται από τα μάγουλα τους. Και το Παιδί περνά το χέρι γύρω από τον λαιμό της Μητέρας. Το ορατό γυμνό πόδι του Χριστού είναι ένα από τα χαρακτηριστικά αυτής της συγκεκριμένης εικονογραφίας, που φέρει το όνομα «Θεοτόκος Feodorovskaya», δηλαδή Θεοτόκος του Θεοδοσθέου.
Το αρχικό εικονισμα βρέθηκε σε ένα δέντρο στο δάσος από έναν πρίγκιπα της Κοστορόβα στις 16 Αυγούστου 1239. Όταν ήθελε να πάρει το εικονισμα από το δέντρο, το εικονισμα ανέβηκε στον ουρανό. Μετά από μακροχρόνιες προσευχές των κατοίκων της Κοστορόβα, το εικονισμα μπόρεσε να μεταφερθεί στην Καθεδρικό Ναό της Μεταστάσεως. Ο ναός καταστράφηκε σε πυρκαγιά, αλλά το εικονισμα διασώθηκε. Οι άνθρωποι από τη Γοροδέτς το άκουσαν από θαύμα και κατάλαβαν ότι το εικονισμα προερχόταν από την εκκλησία τους, αφιερωμένη στον Άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη. Περαιτέρω είχαν οραματισμό του αγίου με το εικονισμα, που τώρα ονομάζεται Feodorovskaya. Το εικονισμα διατηρήθηκε στην Κοστορόβα και ο Τσάρος Μιχαήλ Ρоманов (επίσης από την Κοστορόβα) σεβάστηκε βαθιά το εικονισμα. Η μητέρα του του πρόσφερε ένα αντίγραφο του εικονίσματος ως αιώνιο προστατευτικό της δυναστείας των Ρομανόφ. Το αρχικό εικονισμα, πολλές φορές επαναχρωματισμένο και επηρεασμένο από πυρές, εξακολουθεί να τιμάται στην Κοστορόβα.
Το εικονισμα που περιγράφεται εδώ είναι επίσης ένα αληθινό αντίγραφο του αρχικού από τον 13ο αιώνα. Εδώ βλέπουμε δύο από τα τρία διακοσμητικά στο ένδυμα της Θεοτόκου: ένα στο κεφάλι και ένα στον ώμο. Το τρίτο διακοσμητικό, που συμβολίζει τον Χριστό, κρύβεται πίσω από Εκείνον. Δεν χρειάζεται να ζωγραφιστεί ο συμβολισμός, καθώς ο αληθινός άνθρωπος υπάρχει ήδη εκεί.
Τα ονόματα είναι ίδια με αυτά στην αντίθετη εικόνα: MR THOU για τη Θεοτόκο, IC XC για τον Ιησού Χριστό και Ho ὈΟΝ, μερικώς ορατό στον σταυροειδή νωτιαίο θώρακα του Χριστού.

Τεχνική περιγραφή

Τα δύο εικονίσματα της Θεοτόκου προέρχονται από ένα άλλο, 18ου αιώνα εικόνισμα. Όπως φαίνεται, έχουν κοπεί σε τετράγωνα. Αυτά τα μικρά τετράγωνα τοποθετήθηκαν σε μια νέα ξύλινη σανίδα. Μετά κλείστηκαν ρωγμές και το φόντο ξαναβαφτίστηκε. Έτσι τα εικονίσματα απέκτησαν την ίδια εμφάνιση. Το κεντρικό εικονισμα ζωγραφίστηκε απευθείας πάνω σε ένα τετράγωνο πάνελ. Η ράβδος διαβάθμισης, που θα απέτρεπε τη στρέβλωση του ξύλου, είναι ακόμη ορατή στο πίσω μέρος.
Η ακριβής ιστορία αυτού του triptych δεν είναι γνωστή. Αλλά στον 19ο αιώνα ο ιδιοκτήτης πιθανώς διέσωσε ένα ταλαιπωρημένο εικονισμα με εικονίσματα της Θεοτόκου επέλεξε δύο εικονίσματα και μετά μολύνεψε το κεντρικό εικονισμα με την Τριάδα. Έτσι δημιούργησε ένα όμορφο σύνολο που συνιστά ενότητα εικονογραφική, αλλά ασφαλώς και θεολογική.
Στις εργαστήριες του Αγίων Παλαιών this practice is usual. Συλλέγουν παλιά, φθαρμένα εικονίσματα και τα επιδιορθώνουν και επαναβαφτίζουν. Έτσι, για παράδειγμα, εικόνες από τον 17ο/18ο αιώνα έχουν προσθήκες του 19ου αιώνα σε περιγράμματα, φόντα, καλλιγραφία και τονισμό στα πρόσωπα και τα ρούχα. Όπως προαναφέρθηκε, τα τρία εικονίσματα φέρουν διακόσμηση από βελανιδιά. Αυτό το είδος διακόσμησης είναι γνωστό στην ρωμαϊκή-μουρομική αγιογραφία από το τέλος του 17ου αιώνα ως τις αρχές του 18ου αιώνα και μετά. Πιθανώς ο ζωγράφος του triptychon προέρχεται από την ίδια περιοχή ή τουλάχιστον έχει εκπαιδευτεί ή επηρεαστεί από τους αγιογράφους του Μούρομ.