Μεσαιωνικό Ισλαμικό σκαλισμένος λαμπτήρας λαδιού από στεατίτη – γεωμετρική διακόσμηση (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Αραβική Χερσόνησος / Νότιο Ανατολικό Μεσαίωνα – Καλλιτεχνικά λαξευμένο λαδοφανάρι από στεατίτη με γεωμετρική διακόσμηση – περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ.

Κόσμος του Ισλάμ – Αραβική Χερσόνησος / Νότιο Ανατολικό Μεσόγειο
Μεσαιωνικός ισλαμικός περίοδος, περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ.
Μεγάλο και ασυνήθιστα βαρύ λαμπτήρα λαδιού από ένα ενιαίο μπλοκ σκούρου λίθου, πιθανώς στεατίτης (σαποστόνε/χολρίτης), που ανήκει στην παράδοση σωμάτων για φωτισμό σπηλαίων από την Αραβική Χερσόνησο και κυκλοφόρησαν σε ολόκληρα τα μεσαιωνικά ισλαμικά Βορειοανατολικά.

Ο λαμπτήρας έχει μια μαζική επιμηκυμένη, ναυτικό-φόρμα σώμα με βαθύ οριζόντιο αποθηκευτικό χώρο λαδιού, που στενεύει προς το μπροστινό μέρος για να σχηματίσει την περιοχή της κηροτρύπανης. Στη ράχη υψώνεται ένα εμφανές στερεό κάθετο χερούλι, αρχιτεκτονικά διαμορφωμένο και διακοσμημένο με αρκετές οριζόντιες φόρμας.

Και οι δύο πλευρές διατηρούν μια περίτεχνη χαραγμένη γεωμετρική διακόσμηση, τοποθετημένη σε πλαίσιο πάνελ. Το ωραιόμορφο σχέδιο αποτελείται από διασταυρούμενες διαγώνιες γραμμές, διαμήκη χαραγές, λοζόνες και τρίγωνα πεδία. Περισσότερη χαραγμένη διακόσμηση επιβιώνει στο επάνω μέρος του χερόλυ.
Η συνύπαρξη ενός λαξευμένου από λίθο σώματος, βαθιού αποθηκευτικού θησαυρού, μεγαλοπρεπούς κάθετου χεριού και γεωμετρικής διακόσμησης ανήκει σε μια καλά τεκμηριωμένη παράδοση μεσαιωνικών ισλαμικών στεατίτικών λαμπτήρων.

Οι στεατίτικοί λαμπτήρες που έχουν ανασκαφεί στην Ιερουσαλήμ έχουν ερμηνευθεί ως εισαγόμενοι από τον Νότιο Αραβικό Κεφάλαιο, όπου αυτός ο τύπος αντικειμένων κατασκευαζόταν. Η αρχαιολογική βιβλιογραφία που παραθέτει αυτά τα ευρήματα τοποθετεί την παραγωγή μεταξύ 10ου και 14ου αιώνα μ.Χ., ενώ παρόμοια ευρήματα από τον Khirbat Ka‘kul και τη Ραμλά έχουν χρονολογηθεί πιο συγκεκριμένα στις περιόδους 10ος–11ος αιώνας μ.Χ.

Η ευρύτερη παράδοση είναι σημαντικά παλιότερη. Ανασκαφισθέντες στεατίτικοι λαμπτήρες από την Ayla (Ακουάμπα) χρονολογούνται με βεβαιότητα στον 8ο αιώνα μ.Χ. / εποχή Ουμάγιων και θεωρούνται πιθανές εισαγωγές από την Υεμένη ή τη Δυτική Αραβία.
Στεατίτικοι λαμπτήρες που ανασκάφθηκαν στην Νισαπούρ παρέχουν πρόσθετη αρχαιολογική τεκμηρίωση για τη διαδεδομένη χρήση λαμπτήρων από μαλακό λίθο κατά τον 9ο–11ο αιώνα μ.Χ.

Το Μουσείο Μετροπολιτικά Τέχνης
Με τυπολογικά κριτήρια, το παρόν δείγμα μπορεί εύλογα να τοποθετηθεί εντός της μεσαιωνικής φάσης αυτής της παράδοσης, περίπου 10ος–12ος αιώνας μ.Χ., αν και στην απουσία αρχαιολογικού πλαισίου δεν μπορεί να επιτευχθεί ακριβέστερη χρονολόγηση.
Υλικό: σκούρος λίθος, πιθανώς στεατίτης / σαποστόνε (χλωρίτης)

Τεχνική: λαξευμένο από ενιαίο μπλοκ; χαραγμένη γεωμετρική διακόσμηση
Μήκος: περίπου 16 cm
Ύψος: περίπου 12 cm
Βάρος: περίπου 1,269 kg

Κατάσταση: Συνολική ακεραιότητα του σχήματος με σημαντικά ενδείξεις ηλικίας και χρήσης. Εκτεταμένη φθορά επιφάνειας, ιζήματα, επικαθήσεις και περιοχές σκυθρωπής σκίασης. Τοπικές απώλειες και αποχρωματισμοί είναι ορατοί, ιδιαίτερα γύρω από τα κατώτερα άκρα και το μπροστινό μέρος. Ο χαραγμένος γεωμετρικός διακοσμητικός στοιχείο παραμένει ευδιάκριτος και στις δύο πλευρές. Ο εσωτερικός θησαυρός παρουσιάζει εκτεταμένη σκίαση σε συμφωνία με παρατεταμένη χρήση ως λαμπτήρας. Παρακαλούνται οι φωτογραφίες να μελετηθούν προσεκτικά για την κατάσταση.

Για συγκριτικά αρχαιολογικά ευρήματα, δείτε τη δημοσίευση του Ισραηλινού Ινστιτούτου Αρχαιοτήτων σχετικά με τους στεατίτικους λαμπτήρες ανασκαμμένους στην Ιερουσαλήμ. Η έκθεση συνδέει αυτούς τους λαμπτήρες με παραγωγή στη νότια Αραβική Χερσόνησο και καταγράφει αντίστοιχες από τη Ραμλά και το Khirbat Ka‘kul.

Περαιτέρω συγκριτικό υλικό: Αρχαιολογικό Μουσείο Ακάλμπα, στεατίτικοι λαμπτήρες Ουμάγιων που ανασκάφηκαν στην Ayla, 8ος αιώνας μ.Χ.
Το Μουσείο Μετροπολιτικά Τέχνης διατηρεί επίσης αρκετούς ανασκαμμένους μεσαιωνικούς στεατίτικούς λαμπτήρες από τη Νισαπούρ που χρονολογούνται από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα.