Bodoni / Ovidio - Amori - 1802

Μέσα από τις εξελιγμένες τεχνικές εκτύπωσης του Bodoni, κάθε σελίδα γίνεται καλλιτεχνική σύνθεση, ζωντανεύοντας τα λόγια του Οβίδιου με έναν τρόπο που υπερβαίνει απλώς το κείμενο. Αυτό το βιβλίο δεν είναι μόνο μια συλλογή ποιημάτων, αλλά μια γιορτή της συνάντησης ανάμεσα στην τέχνη της γλώσσας και στην τέχνη της εκτύπωσης. Η κατοχή αυτής της έκδοσης σημαίνει βύθιση σε ένα ένδοξο παρελθόν, όπου το πάθος, ο έρωτας και η τέχνη συγχωνεύονται σε μια συμφωνία ομορφιάς άχρονης. Ένα αξεχώριστο κομμάτι για τους λάτρεις της κλασικής ποίησης και των αντικειμένων τέχνης πολύτιμων.
Μαζί με τον μύθο, ο έρως αποτελεί τη μεγάλη πηγή έμπνευσης για τον ποιητή της Σουλμόνας, ο οποίος στο επιτάφιο του ήθελε να ονομάζεται «αστεϊκός τραγουδιστής τρυφερών ερώτων». Προσποιούμενος ότι αφηγείται επεισόδια ενός ιδιωτικού ρομαντικού μυθιστορήματος, ο Οβίδιος ντύνει ως αυτοβιογραφική ιστορία τα τραγούδια που τραγουδήθηκαν από τον ΚαΤούλλιο, τον Τίβουλλο, τον Πρόποριζιο. Για να δοθεί ενότητα στον καντζονιόρε, βρίσκεται ακριβώς η φωνή του ποιητή-ερωτευμένου που δίνει έκφραση στα βασανιστήρια κάθε εραστή, ενώ η φιγούρα της Corinna, παρ’ όλο που περιγράφεται σε όλη τη λαμπερή ομορφιά της, εμφανίζεται μόνο ως παλαιά, θολή εξιδανίκευση των τόσων νεαρών που κατακλυζόντουσαν. Στον τελευταίο επείδιο της λατινικής ποίησης, ο έρωτας δεν είναι πλέον καυτή και αποκλειστική πάθος, απόλυτη αφοσίωση στην αγάπη μόνο γυναίκας, αλλά περιφρόνηση και περιπέτεια ευγενούς κοινωνίας όπου το πάθος και το δράμα εξασθενίζουν στην ειρωνεία, στο πνεύμα του πνευματικού παιγνιδιού, στη γεύση του παραλόγου.
Ο Giambattista Bodoni (Σαλούτσο, 1740 – Παρμά, 1813) υπήρξε Ιταλός χαρακτικός, μεταφραστής και τυπογράφος, γνωστός για τα γραμματοσειρικά γράμματα που δημιούργησε: τα Bodoni.
Ο Φερδινάνδος, δούκας της Πάρμα, τον όρισε διευθυντή της Βασιλικής Τυπογραφίας της Πάρμα.
Έβγαλε εκατοντάδες κομψές εκδόσεις κλασικών, στις οποίες χρησιμοποίησε τον πιο εκτεταμένο κατάλογο αλφαβητικής και γραμματοσειρών που είχε δημοσιευτεί μέχρι τότε.
Κάθε σελίδα είναι ένα αριστούργημα ευγένειας και αρχιτεκτονικής τυπογραφίας και η μαγική ακολουθία των γραμμάτων αυξάνει τη γοητεία αυτών των βιβλίων που είναι μοναδικά στον κόσμο. Η τυπογραφία βρισκόταν μέσα στο παλιό παλάτι ducale της Pilotta όπου βρίσκεται σήμερα το Μουσείο Bodoniano.

Οι εκδόσεις του Bodoni γνώρισαν τεράστια επιτυχία, μέλη της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας, συλλέκτες, μελετητές, χρησιμοποιούσαν τα βιβλία του καθώς ο ίδιος ανάμεικε τα μελάνια, χρησιμοποιούσε χαρτί της καλύτερης ποιότητας, σχεδίαζε κομψές σελίδες και τα τύπωνε και βιβλιοδετούσε καλλιτεχνικά.
Μεταξύ των πιο γνωστών εκδόσεων ξεχωρίζει η Buccolica του Βιργίλιου, καθώς και τα Epithalamia exoticis linguis reddita του De Rossi (1775), τα έργα του Οράσιο (1791) και του Πολιζιάνο (1795), η Ιερουσαλήμ Ελεύσασα και η Άρσα αμαρτία (1806) και ο διάσημος Ιλιάς. Απήγαγε τιμές από τον Πάπα, από διάφορους ευρωπαίους βασιλείς και η πόλη της Πάρμα δημιούργησε ένα μετάλλιο στη δε τιμή του.

Ο Publio Ovidio Nasone, γνωστός με απλό τρόπο ως Οβίδιος· λατινικός ποιητής (Σολμόνα 43 π.Χ. - Τώμοι, στη Μαύρη Θάλασσα, 17 μ.Χ.). Νέος ήρθε στη Ρώμη, όπου σπούδασε ρητορική, αλλά γρήγορα στράφηκε στην ποίηση. Είχε επαφή με τους μεγαλύτερους λογοτεχνικούς και ποιητές της εποχής του, όπως ο Μεσσαλλάς, ο Κορνέλιο Γάλλος, ο Πρόπορτιος, ο Οράτιος, και συχνά βρισκόταν στην αυλή του Αυγούστου, ζώντας μια λαμπερή ζωή. Υπέστη μικρές αξιώες, μετά από ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στην Ελλάδα, στην Αίγυπτο και στην Ασία, και μια παραμονή στη Σικελία. Στη Ρώμη, σε λίγα χρόνια, έκανε τρεις συζύγους· από αυτές, μόνο η τρίτη ήταν μακρόβια και ευτυχισμένη. Εν τω μεταξύ, ήδη από τα πρώτα χρόνια, στο κύκλο του Μεσσαλλά, είχε συνθέσει τραγωδία Medea, εξαιρετικά επαινεμένη στην αρχαιότητα, και είχε αρχίσει να συνθέτει ένα καντζονιόρε ρομαντικό σε ελεγειακούς διστίχους, που δημοσιεύθηκε το 14 π.Χ. σε πέντε βιβλία και ύστερα, μεταχειρισμένο σε τρία βιβλία, λίγα χρόνια αργότερα: τα Amores. Σ’ αυτή τη συλλογή ελαφριάς και φλεγματικής ποίησης ακολούθησαν οι Heroides (αρχική σήμανση πιθανώς Epistulae), πλασματικές επιστολές γραμμένες από ηρωίδες της μυθολογίας προς τους συντρόφους τους, πιθανώς αναθεωρημένες και εκδομένες πολλές φορές, και το Ars amatoria (β.), δημοσιευμένο σε δύο φάσεις τα πρώτα χρόνια της λατινικής εποχής. Με το τελευταίο αυτό ο Ο. έγινε αγαπητός ολόκληρης της εκλεπτυσμένης κοινωνίας της Ρώμης. Ως συμπλήρωμα του Ars, ακολούθησαν τα Remedia amoris (ποίημα σε 40 ελεγειακούς διστίχους) και το De medicamine faciei (κάρμος σε διστίχους για τα καλλυντικά, του οποίου διασώθηκε περίπου εκατόν πενήντα στίχοι). Γύρω στο 3 μ.Χ. ο Ο. αφοσιώθηκε στη σύνθεση έργων ευρύτερου πνεύματος: οι Μεταμορφώσεις και τα Φάστι. Το πρώτο, συντεθειμένο σε οκτάβα, είναι ένα εκτενές ποίημα σε δεκαπέντε βιβλία, στο οποίο αφηγούνται μυθολογίες αιτιολογικού χαρακτήρα και μύθοι (που έχουν ως κατάληξη τη μεταμόρφωση των πρωταγωνιστών). Στα Φάστι, που εμπνέονται από τα Αίτια του Καλλίμακου, ο ποιητής ήθελε να εικονογραφήσει σε ελεγειακούς διστίχους, σε δώδεκα βιβλία, ένα για κάθε μήνα του έτους, και να τραγουδήσει με σειρά την καταγωγή και τους μύθους που συνδέονται με τις γιορτές του ρωμαϊκού ημερολογίου, αλλά το ποίημα διακόπηκε στο 6ο βιβλίο επειδή ο Ο., το 8 μ.Χ., επλήγη από σκληρό διάταγμα του Αυγούστου, που του επιβαλλόταν να αποχωρήσει από τη Ρώμη και τον εξόριζε στον Τόμη (που ταυτίζεται με τη σημερινή Κωνστάντια) στην Σκία. Οι αιτίες της εξορίας του Ο. δεν είναι σαφείς· καίριμα, σύμφωνα με τον ίδιο τον Ο. στο 2ο βιβλίο των Tristia, δηλαδή η Ars amatoria από τη μια πλευρά, και πιθανώς το ότι βρέθηκε εμπλεγμένος (άθελά του, κατά διάφορες δηλώσεις του ποιητή) σε κάποια αυλή σκάνδάλων, από τους σύγχρονους κυρίως ταυτισμένο με την απιστία της Ιουλίας, ανιψιάς του Αυγούστου, εξορισθείσα τον ίδιο χρόνο, και Δ. Γιούνιο Σιλάνο. Στον Τώμη ο Ο. παρέμεινε μέχρι τον θάνατο, μη λαμβάνοντας καν από τον Τιβέριο ανάκληση του διατάγματος. Σε ταξίδι προς την εξορία συνέθεσε το ποιηματάκι Ibis (σε 322 διστίχους), κατά ενός συκοφάντη, και τα δύο πρώτα βιβλία των Tristia (ελεγείες), ακολουθούμενα το 12 μ.Χ. από άλλα τρία; στην εξορία έγραψε τις Epistulae ex Pontō, τα οποία δημοσίευσε σε τρία βιβλία μαζί με τα Tristia, ελεγείες σε μορφή επιστολής, αφιερωμένες σε κάθε φίλο στη Ρώμη (το τέταρτο βιβλίο των Epistulae ex Pontō δημοσιεύθηκε μεταθανάτια), ένα ποιηματάκι για το ψάρεμα, Halieutica (που έχουμε 134 στίχους), και ένα κάρμο εγκωμιάζοντα τον Αυγούστο, τη Λίβια και τον Τίβεριο στην γλώσσα των ρεικών. Από τον Ο. έχουν χαθεί μόνο μικρά ποιήματα και η τραγωδία Medea. Ποιητής όχι βαθύς, ικανός ρυθμοποιός με εξαιρετική ευχρηστία στην έκφραση και ροή, ζωηρή φαντασία και καινοτόμο χαρακτήρα αφηγητή, χρωστήρα και ψυχολόγου. είναι μια κυρίαρχη προσωπικότητα στη λατινική κουλτούρα, και η επιρροή του διατηρείται δυνατή στη Μέση Καισα, στην Ανθρωπιστική Περίοδο, στην Αναγέννηση· μόνο στη σύγχρονη εποχή η φήμη του έχει σαφώς περιοριστεί. Στις ελεγείες του ρομαντικής περιόδου ζει ολόκληρη μια ρωμαϊκή κοινωνία πλέον βαθιά διαφορετική από την ύστερη ρεπουμπλικανική, συχνά αγωνιώδη από τα προβλήματα που επαναλαμβάνονται στην ποίηση από τον Βιργίλιο ή τον Ωράτιο· πρόκειται για έναν λαμπρό κόσμο, πρόθυμο να αποδεχθεί μια ποίηση άμεση στην κατανόηση και ευχάριστη εξιλέωση. Στα Μεταμορφώσεις και σε ένα κομμάτι των Heroides, το ταλέντο του αφηγητή, του ζωγράφου του θαυμαστού και του ψυχολόγου που ανιχνεύει σκοτεινά σημεία της γυναικείας ψυχής, αποδεικνύεται περισσότερο επιδραστικό από οπουδήποτε αλλού· και πραγματικά αυτά τα δύο έργα, και ανάμεσα σε αυτά ιδιαίτερα ο μεγαλύτερος ποιητικός ον, πλούσιο σε πλαστικές εικόνες και γοητευτικές φαντασιώσεις, πρόσφεραν άπειρη ύλη μίμησης και παραλλαγής στην μετέπειτα λογοτεία, όπως και στις εικαστικές τέχνες. Η θλιβερή ελεγειακή του πορεία εξορίας, στην οποία όμως διαφαίνεται μια έντονη πνοή μελαγχολικής ποίησης, ζωντανής ανάμνησης και δραματικής πατρίδας μακριά, διέπεται από την επιθυμία να ικανοποιήσει τον αυτοκράτορα, να τον φέρει σε οίκτο και να πετύχει ανάκληση της εξορίας. Από τον Ο. ως κληρονόμο της ελληνιστικής παράδοσης αλλά όχι όπως οι neoteroi, ακριβής γλύπτης της στίξης, εξαρτάται, με πιο εμφανή τρόπο ακόμη από τον Βιργίλιο, η λατινική ποιητική μορφή των επόμενων αιώνων.

ΣΥΝΘΗΚΗ - COLLECTOR'S COPY
Δέσιμο σε χαρτόνι εκδοτικού οίκου. Βιβλίο σε άριστη κατάσταση, χωρίς ιδιαίτερες κηλίδες ή φθορές. Σελίδες (2); 8 νν. 133; 2 νν. Σελίδες(2)

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΤΙΤΛΟΙ & ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Amori Me Venus Artificem Tenero Praefecit Amori
Cò tipi Bodoniani, 1802
Ovidio