THEOPHRASTUS - Characteres ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ - 1531

THEOPHRASTUS – Χαρακτήρες.
Με λατινική μετάφραση. Βασιλεία, στο τυπογραφείο του Ανδ. Κρατανδρή, τον μήνα Σεπτέμβρη, έτος Χριστιανικό [1531].

Σε-8° (περίπου 15,5 × 10 εκ.), σελ. 45, [1].

Βιβλιοδεσία της εποχής (ή λίγο μεταγενέστερη, 18ο αι.) σε μαρμάρινο δέρμα (κοινώς μαρμάρινο δέρμα), πλάκες ορθωμένες από τριπλά χρυσά περιγράμματα, ράχη με νεύρα και τίτλος και χρυσοτυπίες επάνω, ψαλίδες χρωματισμένες σε άμμο.

Η συντήρηση γενικά καλή: βιβλιοδεσία με τα συνήθη φθορές και φθορές χρήσης, λίγες μικροελλείψεις στη ράχη και στα γωνιακά μέρη· εσωτερικά με ελαφριά υδατογραφήματα στη μέση της σελίδας σε ορισμένα φύλλα, λεκέδες και πανάκια, αλλά το κείμενο αναγνώσιμο απόλυτα. Στον πρόλογο σημείωμα κατοχής χειρόγραφο αρχαϊκό («A.C. Joanny Baptista…») και μερικά αρχαιολογικά γλωσσικά σχόλια κατά πλάτος· στην εμπρόσθετη σελίδα σφραγίδα ιδιωτικής συλλογής και σύγχρονες σημειώσεις (μεταξύ άλλων και η απόδοση της ξυλογραφίας πλαισώματος σε Hans Holbein).

Εκδοσή Basel του Andreas Cratander (Andreas Hartmann), τυπογράφος και εκδότης που δρούσε στη Βασιλεία μεταξύ 1518 και 1535, εξειδικευμένος σε αρχαία ελληνικά και λατινικά κείμενα.
 Πρόλογος μέσα σε πλούσιο ξυλογραφημένο πλαίσιο εικονογραφημένο, γεμάτο παιδάκια, αλληγορικά πρόσωπα και αναγεννησιακά διακοσμητικά (απονoεί από την παράδοση της αρχαιογραφίας και από χειρόγραφες σημειώσεις ότι ο Hans Holbein ο Νέος, ζωγράφος που συνήθιζε να συνεργάζεται με τους βασιλοτυπογραφούς, συμπεριλαμβανομένου του Cratander, τουλάχιστον).
Το κείμενο στα ελληνικά των Χαρακτῆρες ακολουθεί η λατινική μετάφραση/σημείωση (Notae). Σημείωση: α-γ⁸ (γα8 λευκό). Το εμπορικό σήμα Cratander στο τέλος.
Αναφορά: VD16 T930.

Περιεχόμενο

Οι Χαρακτήρες (ή Χαρακτήρες ήθους) του Θεόφραστου (Ερέσο, περίπου 371 – Αθήνα, περίπου 287 π.Χ.), διάδοχος του Αριστοτέλη στη διεύθυνση του Λυκείου, συνιστούν ένα έργο μοναδικό στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία: μια συλλογή από τριάντα σύντομους ψυχικούς και ηθικούς χαρακτήρες “τύπων” ανθρώπων (Ο Δείκτης, Ο Δόλιος, Ο Φλυαρητζής, Ο Απρόσμενος, Ο Αλαζόνας, Ο Οικονομικαλής, Ο Πεδαίνης, κ.λπ.).
Κάθε πορτρέτο ανοίγει με έναν ορισμό και συνεχίζει με μια σειρά από συγκεκριμένες συμπεριφορές, παρατηρημένες με οξύ και σατιρικό βλέμμα στην καθημερινή αθηναϊκή ζωή της τέταρτης μετά τον εικοστό τέταρτο αιώνα π.Χ.

Το έργο, διασωθέν σε ατελή μορφή και με γλωσσικά προβλήματα, γνώρισε τεράστια λογοτεχνική επιρροή: αποτέλεσε μοντέλο για τους “character-writers” Αγγλούς του 17ου αιώνα, για τον La Bruyère και για ολόκληρη την ευρωπαϊκή παράδοση της προσωπογραφίας του χαρακτήρα.

Αυτή η έκδοση του 1531 παρουσιάζει τα πρώτα δεκαπέντε χαρακτήρες που τότε ήταν γνωστοί (οι υπόλοιποι ανακτήθηκαν και δημοσιεύτηκαν σταδιακά μεταξύ 1552 και 1786).
Το ελληνικό κείμενο συνοδεύεται από τη μετάφραση/σημείωση στα λατινικά, διευκολύνοντας την ανάγνωση και τη μελέτη.

Σημασία και σπανιότητα

Πρόκειται για μία από τις πρώτες εκτυπωμένες εκδόσεις του έργου (μετά την editio princeps του Willibald Pirckheimer, Νυρεμβургία 1527). Η Cratander έκδοση ειδικότερα εκτιμάται για:
• την ποιότητα τυπογραφίας που χαρακτηρίζει τη σχολή Basel;
• την παρουσία της ξυλογραφικής πλαισίωσης υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου (σύνδεση με το Holbein);
• τον ρόλο που διαδραμάτισε στη διάδοση και σταθεροποίηση του ελληνικού κειμένου τον 16ο αιώνα (από αυτήν προήλθαν επόμενες εκδόσεις, μεταξύ άλλων και του Oporinus το 1541).

Αντίτυπα αυτής της έκδοσης σπανίζουν στην αγορά αρχαιοτήτων. Ο συνδυασμός του αρχικού ελληνικού κειμένου, της λατινικής μετάφρασης, της πρώιμης χρονολόγησης, της 18ου αιώνα βιβλιοδεσίας και της πολύτιμης ξυλογραφικής πλαισίωσης κάνει αυτό το κομμάτι να αξίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε συλλέκτες ελληνικών εκδόσεων της Αναγέννησης, στην κλασική λογοτεχνία και στη basel έτυμογραφία.

Ένα πλήρες αντίτυπο, τυπογραφικά και ιστορικά σημαντικό, του μικρού αλλά βασικού “aureolus libellus” του Θεόφράστου.