Plinio il Vecchio - Historiae Mundi - 1561

ΓΛΑΜΜΑΡΟ ΙΛ ΒΕΚΚΙΟ: Η ΕΝΚΥΚΛΟΠΑΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΕ ΜΙΑ MONUMENTAL EDITIONE ΛΙΟΝΗΣ
Μια εξαιρετική αναγεννησιακή έκδοση της Naturalis Historia του Γαίου Πλίνιου του Πρεσβύτερου, ενός από τα πιο επιδραστικά επιστημονικά έργα ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού. Τυπωμένο στη Λιόν το 1561, αυτός ο επιβλητικός τόμος των 37 βιβλίων φυλάει τη γνώση της αρχαιότητας για τη φύση, την αστρονομία, τη γεωγραφία, την ιατρική, τη βοτανική, την ζωολογία, τη μεταλλολογία και την τέχνη. Επιμελημένο από τους διάσημους ουμανιστές Ιωάννης Νικόλαος Βικτόριος και Σίγκμουντ Γκέλενιος, παρουσιάζει ένα φιλογραφικά ορθό κείμενο και ένα τεράστιο αυτοτελές ευρετήριο. Ένα τιμημένο τεύχος σε φολίο σχεδόν χιλίων σελίδων, μαρτυρία της μεγάλης ευρωπαϊκής εκδοτικής περιόδου του 16ου αιώνα.

ΑΝΑΦΑΡΜΑ
Μεγαλοπρεπής και σπάνιαLionese έκδοση του 1561 της Naturalis Historia του Γαίου Πλίνιου Δεύτερου, γνωστού ως Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23–79 μ.Χ.), που εκδόθηκε από τον Jean Frellon και τυπώθηκε από τον Symphorien Barbier, με φιλογραφική συνεισφορά του Ιωάννη Νικόλαου Βικτόριου και του Σίγκμουντ Γκέλενιος. Το έργο συγκεντρώνει όλα τα 37 βιβλία της ευρύτερης επιστημονικής εγκυκλοπαίδειας που κληροδοτήθηκε από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, ένα πνευματικό επίτευγμα που αγκαλιάζει αστρονομία, κοσμολογία, γεωγραφία, ανθρωπολογία, ζωολογία, βοτανική, γεωργία, φαρμακολογία, μεταλλολογία και ιστορία της τέχνης. Ο Πλίνιος περιγράφει το γνωστό σύμπαν μέσα από χιλιάδες παρατηρήσεις, αφηγήσεις και μαρτυρίες από τη δωρική και λατινική παράδοση. Αυτή η έκδοση διακρίνεται για την ακριβή αναθεώρηση του κειμένου, τη σύγκριση με αρχαία χειρόγραφα, τις περιθωριακές διορθώσεις και τον ευρύ εξοπλισμό ανάγνωσης. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία του Index Copiosissimus, εφοδιασμένου με δική του εμπροσθότυπο, εργαλείο ουσιώδες για πλοήγηση στη μυθική ποικιλία των θεμάτων. Η μεγάλη μορφή, το κομψό εμπορικό σήμα και η στιβαρή εκδοτική δομή μαρτυρούν τον πολιτιστικό οραματισμό των μεγάλων ουμανιστών εκδοτών του 16ου αιώνα.

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΑΓΟΡΑΣΕΙΣ
Μία από τα πλέον θεμελιώδη έργα της ιστορίας της επιστήμης και του δυτικού πολιτισμού, εδώ παρουσιάζεται σε μια μεγαλειώδη αναγεννησιακή, μεγάλη μορφήν έκδοση. Ο κύριος λόγος ενδιαφέροντος έγκειται στην πληρότητα των 37 βιβλίων και στο σημαντικό φιλογραφικό έργο των εκδοτών-ουμανιστών, που επιχείρησαν να αποδώσουν ένα κείμενο πιο πιστό μέσω της σύγκρισης με αρχαία χειρόγραφα και προηγούμενες εκδόσεις. Το αντίτυπο διατηρεί και τα δύο προσχέδια στην αρχή, τον ευρύ τελικό ευρετήριο και ορισμένες χειρογράφες σημειώσεις του 17ου αιώνα που μαρτυρούν τη χρήση από αρχαίους αναγνώστες. Ιδιαίτερα ελκυστικά είναι το μεγάλο εμπορικό σήμα με το motto «Matura», οι διακοσμημένες αρχικές, το ακόμα συνεκτικό χαρτί και ο 19ου αιώνα著 βιβλιοδεσία με ράβδους-νεύρα και χρυσές αποτυπώσεις. Τα ίχνη αρχαίων διακοσμήσεων στις άκρες προσθέτουν ακόμη ένα στοιχείο ενδιαφέροντος βιογραφικού. Ένας σημαντικός τόμος για τους συλλέκτες Cinquecentine, φυσική ιστορία, αρχαία ιατρική, επιστήμες της Αναγέννησης και μεγάλα λατινικά κλασσικά. Η φυσική μεγαλοπρέπεια του έργου αυξάνει επίσης την εκθεσιακή και βιβλιογραφική του αξία.

ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ ΑΞΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Η Naturalis Historia αποτελεί κλασικό αντικείμενο της διεθνούς αγοράς παλαιών βιβλίων, με τιμές που κυμαίνονται σημαντικά ανά έτος εκτύπωσης, εκδότη, πληρότητα, συντήρηση και παρουσία επιμελητηριακών στοιχείων. Οι εκδόσεις του 15ου-16ου αιώνα σε φολίο, ειδικά αν είναι πλήρεις και εκδομένες από σημαντικά ευρωπαϊκά εργαστήρια, διατηρούν σταθερά ενδιαφέρον συλλεκτών. Για αυτήν τη Lionese έκδοση του 1561, μια προσεγγιστική εμπορική εκτίμηση για ένα αντίτυπο πλήρες και σε καλή κατάσταση μπορεί να τοποθετηθεί στο εύρος 1.500–2.500 ευρώ.

ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Ντιζάινδ-βιβλιοδεσία του 19ου αιώνα σε μισό δέρμα με τίτλους, διακοσμητικά στοιχεία και χρυσά περιγράμματα στο οπίσθιο φύλλο, τέσσερις τεύχοι ανά σπονδύλους, πλάκες σκληρές επικαλυμμένες με μαρμαρωμένο χαρτί. Σ traces αρχαίων διακοσμήσεων στις τρεις άκρες. Δύο διακριτά προσχέδια, και τα δύο με εμπορικό σήμα απεικονίζοντα ένα καβούρι και μια πεταλούδα εντός αρχιτεκτονικού περιβόλου. Χαραγμένες αρχικές και ορισμένες χειρόγραφες σημειώσεις του 17ου αιώνα. Σ traces χρήσης στη βιβλιοδεσία. Μικρή κενή σελίδα επανενσωματωμένη στο προσχέδιο. Μερικές σελίδες καφετιές, άλλες με ελαφριές κηλίδες και φυσιολογικές φθορογραφίες. Παρουσία διαφόρων διαδρομών σκαθαριού. Σε αρχαία βιβλία με μακρά ιστορία αιώνων, μπορεί να υπάρχουν ορισμένες ατέλειες, όχι πάντα εμφανείς στην περιγραφή. Αυτή η αγγελία περιέχει εικόνες AI. Ανατρέξτε στις αρχικές φωτογραφίες για να επαληθεύσετε τις πραγματικές συνθήκες του αντικειμένου. Οι εικόνες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της περιγραφής. Συλλογή: (36); 679; (1); (70); (1); (185); (3).

ΠΛΗΡΕΣ ΤΙΤΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Caius Plinius Secundus.
Historiae Mundi libri XXXVII.
Lugduni, apud Ioannem Frellonium, 1561.

ΠΑΡΑΠΛΗΡΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΑ
Η Naturalis Historia αντιπροσωπεύει ένα από τα πιο φιλόδοξα πνευματικά πρότζεκτ της αρχαιότητας. Συνταγμένη τον 1ο αιώνα μ.Χ., υπό την Αυτοκρατορία της Ρώμης, αποτελεί μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια συνένωσης σε ένα ενιαίο έργο των γνώσεων για τον φυσικό κόσμο και τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ο Πλίνιος αντιλαμβάνεται τη φύση ως ένα πανπλανεμένο σύστημα, στο οποίο κάθε φαινόμενο, από τα αστέρια μέχρι τα φυτά, από τα ζώα μέχρι τα μέταλλα, έχει τη θέση του στη δομή του κοσμικού. Τα πρώτα βιβλία ασχολούνται με την κοσμολογία και τη γεωγραφία του γνωστού κόσμου· ακολουθούν οι πραγματείες για τον άνθρωπο, τα ζώα, τα φυτά και τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες, μέχρι τα ορυκτά, τα μέταλλα, τους πολύτιμους λίθους και τις εικαστικές τέχνες. Ιδιαίτερα διάσημα είναι τα βιβλία XXXIV–XXXVII, που διατηρούν βασικές πληροφορίες για τη γλυπτική, τη ζωγραφική και τις τεχνικές των έργων τέχνης της αρχαιότητας, μερικές φορές όχι μεταδομένες από άλλες πηγές. Κατά τον Μεσαίωνα το έργο αποτελούσε αξιόπιστη αναφορά για μελετητές, γιατρούς και συντάκτες εγκυκλοπαιδειών. Με τον ουμανισμό και την εφεύρεση της εκτύπωσης, ο Πλίνιος βρήκε νέα τύχη: οι ιουμανιστές φιλόλογοι της Αναγέννησης σύγκριναν χειρόγραφα, διορθώνοντας λάθη που μαζεύτηκαν δια μέσου αιώνων μεταδόσεων. Η λιωνική έκδοση του 1561 εντάσσεται πλήρως σε αυτό το πολιτιστικό κίνημα, προσφέροντας ένα κείμενο συνοδευόμενο από παραλλαγές, διορθώσεις και εργαλεία ανάγνωσης. Μαρτυρεί τη μεταβολή από τη γνώση που κληρονομήθηκε από την αρχαιότητα στη συστηματική κριτική επανεξέταση, έναν από τους θεμελιώδεις λίθους της σύγχρονης επιστημονικής κουλτούρας.

ΣΥΝΤΟΜΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Γαίος Πλίνιος ο Δεύτερος, πανθομολογουμένως γνωστός ως Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, γεννήθηκε στο Κώμο το 23 ή 24 μ.Χ. και πέθανε το 79 μ.Χ. κατά την έκρηξη του Βεζούβιου. Ήταν στρατιώτης, αυτοκράτορας-διαχειριστής, φυσιολόγος και Ρωμαίος συγγραφέας, με εξαιρετική πνευματική περιέργεια. Υπηρέτησε στον στρατό και κατείχε σημαντικές δημόσιες θέσεις, αφιερώνοντας τον ελεύθερο χρόνο του στη μελέτη και τη συστηματική συλλογή πληροφοριών. Το μεγαλοπρεπές έργο του, η Naturalis Historia, είναι το μόνον έργο του που έχουμε μέχρι σήμερα ολόκληρο. Για τη σύνθεση χρησιμοποίησε τεράστια ποσότητα ελληνικών και λατινικών πηγών, αναφέροντας πληροφορίες από εκατοντάδες συγγραφείς. Διοικούσε τη ρωμαϊκή ναυτική δύναμη στη Μίσηνα όταν, τον Αύγουστο ή τον Οκτώβριο του 79 μ.Χ., συνέβη η καταστροφική έκρηξη του Βεζούβιου. Εμπνευσμένος αρχικά από την επιστημονική περιέργεια και αργότερα από την πρόθεση να βοηθήσει τους απειλούμενους πληθυσμούς, έφτασε στην περιοχή της έκρηξης, όπου έχασε τη ζωή του. Οι συνθήκες αυτή καταγράφονται στις διάσημες επιστολές του εγγονού του, Πλίνιος ο Νεώτερος, προς τον ιστορικό Τακίτος. Ο Σίγκμουντ Γκέλενιος (1497–1554), ένας από τους επιμελητές του κειμένου, ήταν σημαντικός ουμανιστής και φιλόλογος της Μοραβίας, συνεργάτης στο περιβάλλον των Βασιλείας της Βασιλείας, ιδιαίτερα γνωστός για το έργο πάνω σε ελληνικούς и λατινικούς κλασικούς. Ο Ιωάννης Νικόλαος Βικτόριος συνέβαλε στην ουμανιστική παράδοση της αναθεώρησης και σχολιασμού αρχαίων κειμένων.

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ
Η Naturalis Historia ανήκει στα πρώτα μεγάλα επιστημονικά κείμενα της αρχαιότητας διαδεδομένα μέσω της εκτύπωσης. Η πρώτη τυπογραφική έκδοση εμφανίστηκε στη Βενετία το 1469, από τον Johann von Speyer, εγκαινιάζοντας μια μακριά σειρά τετρακοστών και πεντακοσίων εκδόσεων. Καθώς ο 16ος αιώνας εξελισσόταν, το κείμενο τυπωνόταν επανειλημμένα στα κύρια ευρωπαϊκά κέντρα εκδοτικής παραγωγής, όπως η Βενετία, η Βασιλεία, το Παρίσι και η Λιόν. Η έκδοση του 1561, που πραγματοποιήθηκε για τον Jean Frellon και τυπώθηκε από τον Symphorien Barbier, ανήκει στην επιφανή παράδοση της λιωνικής τυπογραφίας, η οποία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη διάδοση των λατινικών κλασικών και της επιστημονικής λογοτεχνίας. Ο τίτλος τονίζει ρητά τη φιλοδοξία διόρθωσης των πολυάριθμων αλλοιώσεων που εισήχθησαν από τις προηγούμενες εκδόσεις, μέσω της αντίθεσης με αρχαία κώδικα και ερμηνείες διακεκριμένων μελετητών. Οι περιθωριακές Castigatiunculae επιτρέπουν την παρακολούθηση των φιλογραφικών παρεμβάσεων, ενώ το Index Copiosissimus αντιπροσωπεύει ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο ανάγνωσης για μια εγκυκλοπαίδεια τέτοιας εκτάσεως. Η χρήση ενός δεύτερου προσχέδιου για το ευρετήριο τονίζει την αυτονομία της εκδοτικής παραγωγής. Το σήμα με τον καβούρι και την πεταλούδα και το motto «Matura» ανακαλούν το ουμανιστικό ιδεώδες της σκέψης και της ελεγχόμενης ταχύτητας, κοντινό στην γνωστή αρχή festina lente. Η αρχική έκδοση δεν τεκμηριώνεται με ακρίβεια. Η επιβίωση ολόκληρων αντίτυπων σε μεγάλη μορφή, με τα ευρετήρια διατηρημένα και τα πρωτότυπα χαρακτηριστικά της τυπογραφίας, αποτελεί αξιόλογο ενδιαφέρον για την ιστορία της ευρωπαϊκής επιστημονικής έκδοσης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Η λιώνεια έκδοση του 1561 αντιπροσωπεύει μια σημαντική μαρτυρία της πεντακόσια-εκδοτικής παράδοσης της Naturalis Historia, ενός θεμελιώδους έργου για την ιστορία των φυσικών επιστημών και της κλασικής φιλολογίας. Ιδιαίτερη βιβλιογραφική έμφαση δίνουν η αναθεώρηση του κειμένου που αποδίδεται στον Βικτόριου και Γκέλενιος, οι διορθώσεις περιθωρίου, ο διπλός προσχέδιος και η παρουσία του ευρέως αυτοτελούς ευρετηρίου. Η έκδοση μαρτυρεί τον ρόλο της Λυών ως κέντρου παραγωγής και διανομής των μεγάλων κλασικών της αρχαιότητας κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης. Οι χειρόγραφες σημειώσεις του 17ου αιώνα και τα ίχνη αρχαίων διακοσμήσεων στις άκρες συνιστούν επιπλέον στοιχεία μελέτης για την καταγωγή και την υλική ιστορία του αντίτυπου. Για την οριστική βιβλιογραφική ταυτοποίηση της εκτύπωσης και των πιθανών παραλλαγών είναι σκόπιμο να συγκριθούν οι σημειώσεις, τα προσχέδια και το colophon με αντίτυπα καταγεγραμμένα σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες.