Amelia Pelaez (1896-1968) - Maternidad

Σπάνιος πίνακας της Κουβανής ζωγράφου Amelia Pelaez. Πρόκειται για ελαιογραφία σε καμβά, διαστάσεων 71 x 50,5 εκ. Ο πίνακας είναι υπογεγραμμένος και χρονολογημένος κάτω δεξιά.

Προέλευση

Ιδιωτική συλλογή, Αβάνα, Κούβα
Sarracino Gallery, Coral Gables, Florida, ΗΠΑ
Fernando Duran Auctions, Arte Contemporaneo, 28 Δεκεμβρίου 2020, αριθμός παρτίδας 40

Amelia Pelaez
Η Amelia Peláez y de Casal γεννήθηκε κατά το δεύτερο έτος του τελευταίου πολέμου απελευθέρωσης της Κούβας από την Ισπανία, στις 5 Ιανουαρίου 1896, στο Yaguajay, στην επαρχία Las Villas της Κούβας. Η οικογένειά της ανήκε στην κουβανική κρεολική μεσαία τάξη και ήταν ευκατάστατη τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά, καθώς ο πατέρας της, Manuel Peláez y Laredo, ήταν περιφερειακός γιατρός. Επιπλέον, η μητέρα της, Maria del Carmen del Casal y Lastra, ήταν αδελφή του σπουδαίου Λατινοαμερικανού μοντερνιστή ποιητή Julian del Casal. Αυτή η συγγενική σχέση έφερε την οικογένεια της Peláez στους υψηλότερους πνευματικούς κύκλους της Κούβας.

Η Peláez γεννήθηκε σε πολυμελή οικογένεια και όλα τα παιδιά ξεκίνησαν τη σχολική τους εκπαίδευση κοντά στην κυρία Carmen del Casal y Lastra, η οποία είχε φοιτήσει στο Covenant and Academy of Visitation στο Mobile της Alabama. Λόγω της θέσης της Κούβας υπό ισπανική κυριαρχία, στην εκπαίδευση κυριαρχούσε η ισπανική ρωμαιοκαθολική ελίτ. Η κατ’ οίκον εκπαίδευση πιθανότατα προσέφερε στα παιδιά της Peláez μια λιγότερο προκατειλημμένη παιδεία και επέτρεπε στη μητέρα τους να τα διδάσκει όπως εκείνη επιθυμούσε, χωρίς ισπανικό πρόγραμμα σπουδών. Η πρώτη επαφή της Peláez με τον κόσμο της τέχνης ήταν μέσω μιας ζωγράφου ονόματι Doña Magdalena, η οποία είχε δραστηριοποιηθεί στο παρελθόν στο κίνημα ανεξαρτησίας που συνέπεσε με τον πόλεμο του 1895 έως το 1898.

Το 1915 ο γιατρός Manuel Peláez y Laredo αρρώστησε και μετακόμισε με την οικογένειά του στην Αβάνα, όπου μπορούσαν να ζήσουν με περισσότερες ανέσεις. Παρόλο που πέθανε μέσα σε έναν χρόνο, το σπίτι στο οποίο είχε εγκαταστήσει την οικογένειά του θα τους συνόδευε σε όλη τους τη ζωή. Η οδός Estrada Palma 261, στη συνοικία La Vibora, έγινε τόσο η κατοικία όσο και πηγή έμπνευσης για την Peláez τα επόμενα χρόνια. Το σπίτι, που ονομάστηκε Villa Carmela προς τιμήν της μητέρας της Peláez, χτίστηκε το 1912 και συνδύαζε στοιχεία νεοκλασικής αρχιτεκτονικής με στοιχεία της πιο παραδοσιακής κουβανικής κρεολικής αρχιτεκτονικής. Η πανύψηλη λευκή πρόσοψη και οι κίονες έφεραν νεοκλασικά σχεδιαστικά στοιχεία, ενώ παρόμοιοι κίονες εμφανίζονται στο φόντο αμέτρητων πινάκων της Peláez. Η κρεολική αρχιτεκτονική πρόσθεσε περισσότερα διακοσμητικά στοιχεία, με τα σφυρήλατα σιδερένια κιγκλιδώματα και τα περίτεχνα παράθυρα να αποτελούν τα καλύτερα παραδείγματα στη Villa Carmela. Στην πίσω αυλή, ένα περίπτερο περιτριγυρισμένο από φυτά και πουλιά θα γινόταν το κύριο εργαστήρι της Peláez, ενώ αυτή η φυσική πηγή έμπνευσης θα εμφανιζόταν και σε ορισμένους πίνακές της. Έργα της Peláez κοσμούσαν τους τοίχους και τους διαδρόμους της Villa Carmela, γεμίζοντας το σπίτι με πίνακες εμπνευσμένους από αυτό.

Το 1916 η Peláez ξεκίνησε τις σπουδές ζωγραφικής στη Σχολή Καλών Τεχνών San Alejandro, όπου είχαν ξεκινήσει την εκπαίδευσή τους πολλοί Κουβανοί ζωγράφοι της εποχής της. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες που δίδασκαν εκεί ασκούσαν το γαλλικό νεοκλασικό ύφος, το οποίο αντλούσε έμπνευση από ανάλογα ελληνικά και ρωμαϊκά πρότυπα. Οι πρακτικές αυτές δεν συγκινούσαν την Peláez ούτε ανταποκρίνονταν στις προσωπικές της αντιλήψεις για την τέχνη, όμως βρήκε έναν πολιτιστικό και καλλιτεχνικό μέντορα σε ένα μάθημα χρώματος το 1918, με δάσκαλο τον Leopoldo Romañach (Gómez-Sicre 13). Ο Romañach, αν και ασκούσε τον ρομαντικό ρεαλισμό, ήταν ανεκτικός και ανοιχτός σε πολύ περισσότερες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Η επιρροή του στην τέχνη της Peláez είναι ορατή στον πίνακά της Veleros του 1925, με το θαλασσινό θέμα, παρόμοιο με εκείνα όλων των έργων του Romañach, καθώς και τη χρήση της χρωματικής του παλέτας και των απαλών πινελιών του. Το 1924 η Peláez πέρασε τις διακοπές της σπουδάζοντας στο Arts Students League στη Νέα Υόρκη, υπό τον καθηγητή Bridgman. Το ταξίδι αυτό ήταν μοναδικό στην εκπαίδευσή της, αλλά την άφησε σε μεγάλο βαθμό δυσαρεστημένη με την περιορισμένη γκάμα καλλιτεχνικών υφών με τις οποίες είχε έρθει σε επαφή. Πήρε την κατάσταση στα χέρια της και το 1927 ταξίδεψε στο Παρίσι με υποτροφία από το πανεπιστήμιό της, όπως πολλοί συμφοιτητές της.

Μαζί με την εξίσου φιλόδοξη καλλιτέχνιδα Lydia Cabrera, η Peláez παρακολούθησε μαθήματα σε διάφορες καλλιτεχνικές σχολές της πόλης, μεταξύ των οποίων η Académie de la Grande Chaumière, η École des Beaux-Arts και η École du Louvre. Αφού μελέτησε επί τέσσερα χρόνια τα γαλλικά καλλιτεχνικά ρεύματα, η Peláez δεν είχε ακόμη ανακαλύψει την κλίση της στη ζωγραφική και γράφτηκε στην Académie Moderne του Fernand Léger. Εκεί σπούδασε σκηνογραφία και δυναμική του χρώματος κοντά στην Alexandra Exter, μια γυναίκα που άσκησε τεράστια επιρροή στην τέχνη και τη ζωή της Peláez. Η Exter μύησε την Peláez στον μοντερνισμό, την αφαίρεση και νέους, πρωτότυπους τρόπους έκφρασης των μορφών και χρήσης του χρώματος. Από την Exter η Peláez έμαθε επίσης να έχει αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα ως επαγγελματίας καλλιτέχνιδα.

Το 1933 η Peláez παρουσίασε 33 έργα στην Galerie Zak, στην οδό Rue de l’Abbaye στο Παρίσι. Η συλλογή της αποτελούνταν από 21 νεκρές φύσεις, εννέα τοπία και οκτώ πορτρέτα γυναικών. Η έκθεση είχε πολύ θετική υποδοχή και την επόμενη χρονιά, έπειτα από αυτή την επιτυχία, επέστρεψε στην Κούβα.

Σε ηλικία 38 ετών, η Peláez επέστρεψε στην Κούβα, όπου βρέθηκε σε μια χώρα που βρισκόταν σε οικονομική και πολιτική αναταραχή. Η πρώτη της ατομική έκθεση στην πατρίδα της πραγματοποιήθηκε το 1935 στο Lyceum, μια γυναικεία οργάνωση που είχε ως στόχο την προώθηση του κουβανικού πολιτισμού μέσω της τέχνης, της μουσικής και της λογοτεχνίας. Μετά την επιστροφή της, η Peláez έγινε επίσης μέλος του κουβανικού κινήματος της πρωτοπορίας, της Vanguardia.

Ένα από τα κίνητρα πίσω από την πολιτική δράση στην Κούβα ήταν το αίτημα για αυτονομία και η ελπίδα για ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης. Εκείνη την περίοδο η Vanguardia συνέβαλε στην προώθηση του εθνικισμού, χρησιμοποιώντας την τέχνη για να εξερευνήσει και να ορίσει τον κουβανικό πολιτισμό ως διακριτή οντότητα. Ενώ άλλοι καλλιτέχνες καταπιάνονταν με το afrocubanismo και το criollismo, μελετώντας αντίστοιχα την αφροκουβανική και την ευρωκουβανική καταγωγή, η Peláez επικεντρώθηκε στη δική της εμπειρία της cubanidad, διερευνώντας τον ρόλο των γυναικών της ανώτερης τάξης, που ζούσαν απομονωμένες και συχνά υπό έλεγχο, όπως της επέτρεπαν οι οικογενειακοί δεσμοί της με τον γηγενή κουβανικό πολιτισμό.

Marapacifico, 1936
Όταν η Peláez επέστρεψε στην Κούβα, οι πίνακές της απέκτησαν πιο γυναικείο και φεμινιστικό προσανατολισμό. Τα έργα που ολοκλήρωσε στην πατρίδα της αναδεικνύουν την εξέλιξη του χαρακτηριστικού ύφους της, εμπνευσμένου από φρούτα, αρχιτεκτονική και τα παραδοσιακά κουβανικά βιτρό.

Καθώς εξελισσόταν το καλλιτεχνικό της ύφος, η Peláez αφιέρωνε επίσης κατά περιόδους αποκλειστικά σε ένα μέσο. Από το 1935 έως το 1936 εργάστηκε σχεδόν αποκλειστικά με μολύβι, με μικρές μόνο εξαιρέσεις για δύο τοιχογραφίες σε νωπογραφία. Μια ανάλογη περίοδος σημειώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, όταν επικεντρώθηκε στην κεραμική και δημιούργησε την κεραμική τοιχογραφία για το Εθνικό Ελεγκτικό Γραφείο.

Παρόλο που σήμερα έργα της Peláez μπορούν να πωληθούν για χιλιάδες δολάρια, εκείνη δυσκολεύτηκε εξαιρετικά να βιοποριστεί ως καλλιτέχνιδα. Η πρώτη της έκθεση στην Κούβα μετά την επιστροφή της από το Παρίσι δεν απέφερε πωλήσεις και αφιέρωνε πολύ χρόνο στην παράδοση μαθημάτων τέχνης στην Κούβα, προκειμένου να συμπληρώνει τα σποραδικά έσοδα από τα έργα που πωλούσε. Μια άλλη δυσκολία που αντιμετώπισε ήταν η αποδοχή της μοντέρνας τέχνης. Το ρεύμα αυτό αναπτυσσόταν, όμως πολλοί δεν αποδέχονταν τη στιλιστική προσέγγισή του. Τη δεκαετία του 1940 οι Κουβανοί μοντερνιστές απέκτησαν επιτέλους αναγνώριση, χάρη σε μια περιοδεύουσα έκθεση μοντέρνας κουβανικής τέχνης που ταξίδεψε στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική. Το 1941 έργα της Peláez παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη, στο περιοδικό Norte, γεγονός που οδήγησε σε αρκετές αγορές έργων της από το Museum of Modern Art τα επόμενα χρόνια.

Η οπτική της ως γυναίκας έδωσε στην Peláez ξεχωριστή θέση στον κόσμο της πρωτοπορίας, καθώς μπορούσε να παρατηρεί την κουβανική ζωή και παράδοση από διαφορετική σκοπιά. Ζούσε πολύ πιο απομονωμένη από τους συναδέλφους της ζωγράφους της πρωτοπορίας και ήταν μία από τις λίγες γυναίκες που συμμετείχαν στο λατινοαμερικανικό καλλιτεχνικό κίνημα. Η αντίληψη της Peláez για το Cubanismo συνέβαλε με ξεχωριστό τρόπο στην ανάδειξη της κουβανικής παράδοσης, ενώ η μοναδική εικαστική της γλώσσα μετέφερε στο κοινό τις κοινωνικές της ανησυχίες και τα συναισθήματά της.