Αρχαία Αιγυπτιακή Faience Shabti. Ύψος 10 εκ. η τριακοστή δυναστεία, 378–341 π.Χ.

Shabti ή Ushabti

- πιο ωραίο στα χέρια απ’ ό,τι στις εικόνες -

Αρχαία Αίγυπτος, 30ή Δυναστεία, 378–341 π.Χ.

Φαιάνς

Ύψος 10 cm

Προέλευση:
- Ιδιωτική συλλογή, ΗΠΑ. Από δημοπρασίες J. L. Malter, 2005-2006.

Κατάσταση: Καλή, βλέπε φωτογραφίες.

Αυτή η φιγούρα ουσαμπτι απεικονίζεται ως εργάτης που κρατά δύο φτυάρια για εργασία στα περάδια του Όσιρι στον μετά θάνατον κόσμο. Φοράει τρίτριτη περούκα που πέφτει ανάμεσα στους ώμους. Διαθέτει γενάκι τύπου Όσιρι που τελειώνει σε έντονο προς τα εμπρός σγουρό κύμα. Μόνο τα χέρια, σταυρωμένα πάνω στο στήθος και κρατώντας τα ήδη προαναφερθέντα γεωργικά εργαλεία, ξεπροβάλλουν από το μουμφοειές σκούφο που καλύπτει ολόκληρο το σώμα.

Οι ουσαμπτι κατασκευάζονταν από ένα αρχικό δίλοβο καλούπι. Αφού ενώνονταν τα δύο κομμάτια και αφαιρούνταν οι τραχιές άκρες, και ενώ το υλικό ήταν ακόμη υγρό, τα λεπτομερή χαρακτηριστικά της εικόνας διορθώνονταν και σημειώνονταν οι κολώνες πάνω στις οποίες θα εγχαράσσονταν οι ιερογλυφικοί χαρακτήρες. Αυτό σήμαινε ότι κάθε ουσαμπτι ήταν μοναδικό, παρότι προέρχονταν από το ίδιο καλούπι.

Οι ουσαμπτι, όρος που στην Αρχαία Αίγυπτο σημαίνει «απαντητές», ήταν μορφές που ανέπαυθηκαν απευθείας από τον αποβιώσαντα. Εμφανίστηκαν στη Μέση Βασιλεία και η χρήση τους έγινε δημοφιλής στη Νέα Βασιλεία. Ήταν μέρος των ταφικών ειδών. Το Κεφάλαιο VI του Βιβλίου των Νεκρών συχνά ήταν επικαλυμμένο στη φιγούρα, ή μια απλούστερη εκδοχή με το όνομα και τον τίτλο του αποθανόντος. Η χρήση αυτών των ταφικών μορφών επέτρεπε στον ιδιοκτήτη να απολαμβάνει τη ζωή μετά θάνατον, καθώς οι ουσαμπτι λειτουργούσαν ως μορφή αντικαταστάτη εργάτη για τον ιδιοκτήτη στα πεδία του Ααρού, τον αιγυπτιακό παράδεισο, καθώς οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι τα πνεύματα αυτών των μορφών θα δούλευαν γι’ αυτούς και έτσι θα εξασφάλιζαν την επιβίωσή τους στον μετά θάνατον κόσμο. Υπήρχαν 365 ουσαμπτι τοποθετημένα μεταξύ των ταφικών ειδών, ένα για κάθε μέρα του έτους. Μαζί τους μπορούσαν να υπάρχουν 36 επικεφαλής που θα ήταν υπεύθυνοι για κάθε εργάστικη ομάδα των 10 εργατών, αποφεύγοντας έτσι κάθε πιθανότητα εξέγερσης στις τάξεις. Αυτές οι φιγούρες θα μπορούσαν να βρεθούν σε ένα ειδικό ξύλινο κουτί ή θα μπορούσαν να τοποθετηθούν σε μια ανεπίσημη ομάδα σε έναν τόπο κοντά στον σαρκοφάγο. Στην Ύστερη Περίοδο αυτές οι φιγούρες παρήχθησαν κατά κόρον. Ο αριθμός αυξήθηκε και η χρήση τους έγινε συχνότερη στους τάφους εκείνης της περιόδου.

Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία αυτής της ουσαμπτι είναι φαιάνς, αποτελούμενος από λεπτή άμμο συμπιεσμένη με натριον και διτρόνιο νάτριο. Ψήθηκε στους 950 βαθμούς Κελσίου, το μείγμα δίνει φινίρισμα αντίστοιχο με σμάλτο, με τα καρβονικά να σχηματίζουν μια υάλινη επιφάνεια. Ήταν μια απλή διαδικασία και συνεπώς όχι ακριβή. Οι πράσινοι και μπλε τόνοι επιτυγχάνονταν με την προσθήκη μερικών γραμμαρίων χαλκού σε οξείδιο, που προέρχεται από μαλαχίτης ή αζουρίτης. Οι κόκκινοι τόνοι επιτυγχάνονταν με οξείδιο του σιδήρου, οι έντονες γαλάζιες με κοβάλτιο, το μαύρο με ανάμειξη οξειδίου του σιδήρου και οξειδίου μαγνησίου με νερό. Όλα όσα χρειάζονταν ήταν να βαφτούν οι επιλεγμένες λεπτομέρειες με το επιλεγμένο χρώμα με ένα πινέλο πριν το ψήσιμο.