Castagna Maurizio 1961 - XL - Collisione Silenziosa

Συνοπτικά Σύγκρουση: Υπαινιγμός αντίφασης στον τίτλο Collisione silenziosa: η ζωγραφική εκρήγνυται, αλλά δεν κάνει θόρυβο. Πρόκειται για μια κρατημένη κρούση, μια έκρηξη που φαίνεται να έχει εξαντληθεί σε έναν εσωτερικό χώρο, αφήνοντας στον καμβά τα ίχνη της, τις πληγές της, τα απόβλητά της. Ο Maurizio Castagna χτίζει εδώ μια επιφάνεια στην οποία η κίνηση δεν είναι ποτέ απλό impulso, αλλά μνήμη της κίνησης· κάθε σημείο μοιάζει να προέρχεται από κάτι που συνέβη πριν και συνεχίζει, επιμονώς, να εμφανίζεται.
Το υπόστρωμα, κυριαρχημένο από υδάτινες αποχρώσεις πράσινου, τιρκουάζ, γαλάζια σκόνη, γκρίζο και λευκό, δεν συνιστά ένα παθητικό σενάριο. Είναι ύλη ζωντανή, διεφθαρμένη, διαπερασμένη, διαγραφόμενη και ξαναγραμμένη. Σε αυτή την ψυχρή ατμόσφαιρα εισβάλλουν το μαύρο και το κόκκινο: δύο παρουσίες βαθιά διαφορετικής φύσης. Το μαύρο οικοδομεί, σημαδεύει, διαχωρίζει· το κόκκινο πονά, επιταχύνει, ανάβει.
Είναι ακριβώς στη σχέση ανάμεσα σε αυτούς τους τρεις χρωματικούς ουρανούς που ο πίνακας βρίσκει ένα από τα μεγαλύτερα ισχυρά του σημεία. Στην ήρεμη σχεδόν μεταλλική ηρεμία των πρασίνων και των γαλαζίων αντιπαρατίθεται η συναισθηματική θερμοκρασία του κόκκινου, ενω το μαύρο διαπερνά τη σύνθεση με τη λειτουργία δομής που φέρει, μια μορφή εμφανή σκελετού της ζωγραφικής.
Οι μεγάλες διαγώνιοι εμποδίζουν το βλέμμα να βρει ορισμένη θέση. Το οδηγούν, το διακόπτουν, το εξαναγκάζουν να αλλάξει κατεύθυνση. Δίκτυα, ραγίσματα, γδαρσίματα, επικάλυψη, αποτυπώματα και απροσδόκητες μαζικές υλικικές συγκεντρώσεις δημιουργούν διαφορετικές ταχύτητες ανάγνωσης. Από μακριά η Collisione silenziosa κατέχει την αμεσότητα ενός γεγονότος· από κοντά αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή γεωγραφία μικρών περιστατικών.
Ανάμεσά τους ξεπροβάλλουν αινιγματικές κυκλικές μορφές, διαπερασμένες από νήματα και μαύρες ακτίνες. Δεν ξέρουμε αν πρόκειται για κύτταρα που παρατηρούνται με το μικροσκόπιο, αστέρια, επίκεντρα, πρωτόγονα οργανισμούς ή απλώς τη μνήμη ενός συμβόλου. Και ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα τις καθιστά ελκυστικές. Ο Castagna δεν παραδίδει στο θεατή ένα σύμβολο προς ερμηνεία, αλλά μια παρουσία στην οποία να αναρωτιέται.
Η μικτή τεχνική γίνεται έτσι μέρος του σημαίνοντος της εργίας. Διαφορετικά στρώματα συνυπάρχουν χωρίς να επιδιώκουν μια τελική λείανση: ζωγραφική, ύλη, γραφιστικό χάδι, σταγόνες και αποτριβές διατηρούν τη μνήμη της εκτέλεσής τους. Η επιφάνεια δεν κρύβει τη δική της διεργασία· την εκθέτει.
Και εδώ επεμβαίνει ένα στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικό: Collisione silenziosa προκύπτει από τη μετατροπή ενός καμβά που είχε ζωγραφιστεί νωρίτερα. Ο καλλιτέχνης δεν διαγράφει εντελώς ό,τι υπήρχε, αλλά το απορροφά στη νέα συνθεσής. Η προηγούμενη ζωγραφική επιβιώνει κάτω από αυτήν την τρέχουσα σαν μια θαμμένη μνήμη. Άρα ο πίνακας γίνεται, κυριολεκτικά, μια σύγκρουση δύο χρόνων: εκείνο που ήταν και αυτό που είναι.
Μήπως αυτή είναι το πιο βαθύ κλειδί του έργου. Δεν είναι όλα όσα κρύβονται που εξαφανίζονται.
Ο Castagna φαίνεται να το καταλαβαίνει τέλεια. Ζωγραφίζει πάνω στη μνήμη χωρίς να την καταστρέφει, επιτρέποντας θραύσματα, σημάδια και στρωματώσεις να συμμετέχουν στη γέννηση μιας νέας ταυτότητας. Γι’ αυτό ο τίτλος αποκτά μια σχεδόν αναπόφευκτη δύναμη: η σύγκρουση αφορά όχι μόνο μορφές και χρώματα, αλλά παρελθόν και παρόν, τάξη και ένστικτο, κατασκευή και διάλυση.
Δεν βρισκόμαστε ενώπιόν ενός διακοσμητικού εξπρεσιονισμού. Ο πίνακας εκπέμπει ανησυχία. Και η ομορφιά του γεννιέται ακριβώς από το γεγονός ότι ο Castagna δεν προσπαθεί να την εξημερώσει. Εκεί όπου μια πιο ήπια ζωγραφική θα αναζητούσε αρμονία, αυτός διατηρεί τη τριβή· όπου θα ήταν πιθανό να καθαριστεί, αφήνει το ίχνος· όπου το χάδι θα μπορούσε να γίνει κομψό, εισάγει σκόπιμα μια ρωγμή. Η ομορφιά, εδώ, δεν συμπίπτει με τη σειρά: προέρχεται από την αντίσταση του χάους να μετατραπεί σε τάξη.
Collisione silenziosa εντάσσεται συνεκτικά στην έρευνα του Maurizio Castagna, ενός καλλιτέχνη με πάνω από πενήντα πέντε χρόνια δραστηριότητας, μορφωμένος στην Ακαδημία Albertina delle Belle Arti στο Τορίνο. Ξεκινώντας από μια στιβαρή εμπειρία εικαστικής και κλασικής ζωγραφικής, ο Castagna σταδιακά μετακίνησε την έρευνά του προς μια γλώσσα πιο ελεύθερη, υλική και χειρονομικής, στην οποία χρώμα, σημάδι και στρωματοποίηση γίνονται εργαλεία διερεύνησης της συναισθηματικής διάστασης. Με τη μακρόχρονη πορεία του, έχει αντιμετωπίσει και έργα μεγάλου μεγέθους και παραγγελίες χαρακτήρα μνημειακό, μεταξύ των οποίων Η λιτανεία του Αγίου Στεφάνου, περίπου 3,50 × 2,20 μέτρα.
Το μονοπάτι του συνοδεύτηκε από παρουσίες εκδοτικές και τεκμηριωτικές συνδεδεμένες, μεταξύ άλλων, με Bolaffi και Giorgio Mondadori, ενώ η πιο πρόσφατη παραγωγή μαρτυρεί μια επιπλέον απελευθέρωση της ύλης και της κίνησης. Χρωστικές ουσίες, ακρυλικά, βερνίκια, ρητίνες και μεθόδοι κληρονομημένες από την μακρά τεχνική εμπειρία του καλλιτέχνη συνεισφέρουν στη κατασκευή επιφανειών που δεν θέλουν απλώς να παρατηρούνται, αλλά να διαπερνούνται.
Στο Collisione silenziosa αυτή η ερευνητική διαδικασία φτάνει σε μια ιδιαίτερα αποτελεσματική σύνθεση: ενέργεια και μνήμη, ύλη και γραφισμός, ατύχημα και έλεγχος συνυπάρχουν χωρίς να ακυρώνονται αμοιβαία.
Και ίσως αυτό μένει μετά το βλέμμα: όχι μια εικόνα κάποιου πράγματος, αλλά η αίσθηση ότι κάτι μόλις συνέβη στον καμβά.
Ο θόρυβος τέλειωσε.
Η σύγκρουση παραμένει.