Maison Émile Michot Balle-Pelote, 伝統的なベルギーの民俗スポーツ 歴史的な革製の手袋 - スポーツグローブ

ANTYCZNA BELGIJSKA RĘKAWICA DO GRY W PIŁKĘ

Balle-Pelote, tradycyjny belgijski sport ludowy

Historyczna rękawica skórzana typu „gant casserole”

Belgia, około 1910–1920, proponowane datowanie

Kategoria: historyczne wyposażenie sportowe, belgijskie dziedzictwo kulturowe, dawne rzemiosło skórzane

Przedmiot: tradycyjna rękawica skórzana do gry w balle-pelote

Proponowany wytwórca: Maison Émile Michot, Lessines, Belgia, atrybucja wymagająca potwierdzenia archiwalnego

Materiał: gruba skóra naturalna, metalowe okucia, nity i przeszycia

Wymiary: około 23 × 13 cm

Głębokość profilu: około 8 cm

Oznaczenie: numer 204514, umieszczony w bocznej części mankietu

Datowanie: około 1910–1920, na podstawie analizy konstrukcji i kontekstu historycznego; dokładny rok nieustalony

Estymacja aukcyjna: 250–300 EUR

1. Opis przedmiotu

Przedmiotem oferty jest zabytkowa, masywna rękawica skórzana związana z tradycyjną belgijską grą w piłkę, znaną jako balle-pelote. Reprezentuje ona wyspecjalizowaną kategorię dawnego wyposażenia sportowego, którego forma była ściśle podporządkowana wymaganiom gry oraz umiejętnościom rzemieślników zajmujących się obróbką grubej skóry.

Rękawica została wykonana z ciemnobrązowej skóry naturalnej. Jej charakterystyczna, przestrzenna bryła, głęboko uformowany profil i solidna konstrukcja wyraźnie odróżniają ją od zwykłych rękawic roboczych czy codziennych wyrobów skórzanych. Widoczne perforacje, przeszycia, metalowe elementy mocujące oraz zapięcie stanowią integralną część jej budowy.

Na powierzchni znajdują się czerwono-brązowe przeszycia, metalowe nity, okucia oraz klamra z rolką. Konstrukcja ma charakter użytkowy, a poszczególne elementy łączą się w zwartą całość. Gruba skóra została uformowana w sposób nadający rękawicy wyraźny profil przestrzenny, dostosowany do specyfiki tradycyjnej gry.

Szczególnie interesująca jest budowa wewnętrzna. Widoczne karbowanie i ukształtowanie skóry tworzą profil przypominający miseczkę, charakterystyczny dla rękawic przeznaczonych do kontaktu z piłką. Tego rodzaju rozwiązania są istotne przy analizie historycznych technik formowania skóry oraz porównywaniu dawnych wyrobów różnych warsztatów.

W bocznej części mankietu znajduje się numer 204514. Zachowane oznaczenie stanowi ważną cechę identyfikacyjną egzemplarza. We wnętrzu mankietu widoczny jest również zatarty, owalny ślad stempla, którego treść nie jest obecnie w pełni czytelna. Zestawienie numeru, śladu stempla i charakterystycznej konstrukcji tworzy interesujący materiał do dalszych badań nad pochodzeniem przedmiotu.

Rękawica jest przypisywana belgijskiemu wytwórcy Michot, a najbardziej prawdopodobnym kierunkiem atrybucji jest Maison Émile Michot z Lessines. Jest to hipoteza oparta na analizie przedmiotu oraz porównaniach z historycznymi rękawicami tego rodzaju. Ostateczne potwierdzenie producenta wymagałoby jednak czytelnego odczytania stempla albo odnalezienia dokumentacji warsztatowej lub katalogowej.

2. Konstrukcja wewnętrzna i technika wykonania

Jednym z najciekawszych elementów rękawicy jest uformowanie jej wewnętrznej części. Głębokie karbowanie skóry oraz wyraźnie przestrzenny profil wskazują na świadome kształtowanie materiału, a nie na prostą konstrukcję z płaskich, zszytych kawałków skóry.

Profil przypominający miseczkę należy rozpatrywać w kontekście funkcji sportowej. Rękawice do balle-pelote stanowiły wyspecjalizowane wyposażenie zawodników, a ich forma musiała odpowiadać sposobowi odbijania piłki oraz wymaganiom konkretnej odmiany gry. Właściwe uformowanie skóry miało zatem znaczenie zarówno użytkowe, jak i konstrukcyjne.

Regularne karbowanie, głębokość profilu i masywność materiału są ważnymi cechami porównawczymi. Mogą pomóc w zestawieniu egzemplarza z innymi rękawicami zachowanymi w kolekcjach muzealnych lub przypisywanymi określonym warsztatom.

Analiza wizualna sugeruje, że rękawica została wykonana z zastosowaniem tradycyjnych technik rzemieślniczych, wymagających odpowiedniego przygotowania, formowania i łączenia skóry. Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby na podstawie samych zdjęć określić dokładną temperaturę formowania, rodzaj użytej prasy czy konkretną technologię warsztatową.

Właśnie dlatego konstrukcja wewnętrzna jest szczególnie cenna dla badań nad przedmiotem: dostarcza konkretnych cech do porównań, ale nie powinna być traktowana jako samodzielny dowód określonej daty lub producenta.

3. Elementy metalowe, klamra i zapięcie

Kolejnym charakterystycznym elementem są metalowe okucia, w tym klamra z rolką, mocowania i nity. Ich rozmieszczenie oraz sposób połączenia ze skórą stanowią istotną część konstrukcji rękawicy.

Zastosowanie mechanicznego zapięcia pozwalało regulować mocowanie rękawicy. Klamra, pasek i metalowe elementy tworzą układ funkcjonalny, którego szczegóły mogą być porównywane z wyposażeniem sportowym i wyrobami skórzanymi z podobnego okresu.

Widoczne nity mają szerokie kołnierze, a ich osadzenie wskazuje na trwałe mechaniczne łączenie elementów. Czerwono-brązowe przeszycia dodatkowo podkreślają konstrukcję przedmiotu. Razem tworzą charakterystyczny wygląd dawnego wyrobu użytkowego, w którym połączenia mechaniczne i szycie odgrywały istotną rolę.

Klamra z rolką oraz sposób mocowania są zgodne z ogólnym charakterem starszych wyrobów skórzanych, ale nie stanowią same w sobie jednoznacznego wskaźnika datowania. Podobne rozwiązania stosowano w różnych okresach i w wielu rodzajach wyposażenia. Również bez analizy materiałowej nie można z pewnością określić, czy poszczególne elementy wykonano z żelaza, miedzi, mosiądzu lub stopu o podobnym wyglądzie.

W kontekście proponowanego datowania około 1910–1920 detale metalowe należy zatem traktować jako część łącznej analizy technicznej, a nie jako niezależny dowód dokładnego roku produkcji.

4. Oznaczenie 204514 i zatarty stempel

Numer 204514, umieszczony na bocznej części mankietu, jest jednym z najważniejszych szczegółów identyfikacyjnych rękawicy. Jego zachowanie ma znaczenie dla dalszych poszukiwań dokumentacyjnych, ponieważ pozwala prowadzić kwerendę nie tylko według rodzaju przedmiotu, ale również według konkretnego oznaczenia.

W analizie przekazanej wraz z dokumentacją przedmiotu zaproponowano interpretację numeru jako belgijskiego numeru patentowego lub oznaczenia związanego z rejestracją wzoru przemysłowego. Hipoteza ta wiąże się z przypuszczeniem, że numer mógł odnosić się do konkretnego rozwiązania konstrukcyjnego rękawicy.

Na obecnym etapie nie odnaleziono jednak wiarygodnego wpisu archiwalnego, który łączyłby numer 204514 z rękawicą do balle-pelote, firmą Michot lub konkretnym wzorem przemysłowym. Nie można zatem potwierdzić, że jest to numer patentu, ani stwierdzić, że oznacza formę używaną podczas produkcji rękawicy.

Sześciocyfrowy zapis może stanowić ważny punkt wyjścia do dalszej kwerendy, lecz jego interpretacja wymaga odnalezienia odpowiedniego rejestru lub dokumentu źródłowego.

Wewnątrz mankietu widoczny jest także zatarty owalny ślad stempla. Jego położenie jest istotne, ponieważ oznaczenia producentów często umieszczano w miejscach chronionych przed bezpośrednim ścieraniem. Nie jest to jednak wystarczające, by bez czytelnego odczytu przypisać stempel określonemu warsztatowi.

Połączenie numeru 204514, śladu owalnego stempla i charakterystycznej konstrukcji rękawicy uzasadnia dalsze badania nad jej pochodzeniem.

5. Proponowana atrybucja: Maison Émile Michot, Lessines

Najbardziej prawdopodobnym kierunkiem atrybucji wskazanym w analizie przedmiotu jest Maison Émile Michot z Lessines w Belgii. Nazwisko Michot pojawia się w kontekście historycznych rękawic do balle-pelote, a zachowane egzemplarze oferowane na rynku antykwarycznym są opisywane przez sprzedawców jako wyroby tego wytwórcy.

Przy analizie oferowanej rękawicy szczególną uwagę zwracają jej głęboko uformowany profil, konstrukcja wnętrza, metalowe zapięcie oraz ślad owalnego stempla. Cechy te stanowią podstawę do porównania z rękawicami przypisywanymi Michot.

Istotnym materiałem porównawczym jest również historyczna rękawica oferowana na rynku kolekcjonerskim z oznaczeniem odczytywanym przez sprzedawcę jako „MICHOT successeur”. Tego rodzaju oferta potwierdza, że nazwisko Michot występuje w obrocie historycznymi rękawicami do balle-pelote. Sama oferta handlowa nie stanowi jednak niezależnej ekspertyzy ani dowodu, że każda podobna rękawica pochodzi z tego samego warsztatu.

W obecnym stanie badań najbardziej odpowiedzialne jest określenie Maison Émile Michot jako proponowanego wytwórcy, a nie jako producenta potwierdzonego dokumentem archiwalnym. If the faded stamp is read or a catalog showing identical construction is found, attribution could be strengthened.

Takie ujęcie pozwala zachować istotny trop dotyczący Michot bez przedstawiania przypuszczenia jako rozstrzygniętego faktu.

6. Rodzina Dehon z Jolimont jako punkt porównawczy

Drugim ważnym nazwiskiem w historii belgijskiego rękawicznictwa sportowego jest Dehon, związane z Jolimont, dzielnicą La Louvière.

Belgijskie materiały dotyczące dziedzictwa kulturowego opisują rodzinę Dehon jako rzemieślników, którzy przez kilka pokoleń zajmowali się profesjonalnym wytwarzaniem rękawic do balle-pelote. Ostatni przedstawiciel tej linii zakończył działalność w latach 90. XX wieku.

Tradycja rodziny Dehon pokazuje, że produkcja rękawic do tej dyscypliny była wyspecjalizowaną dziedziną rzemiosła, związaną z lokalnymi potrzebami sportowymi i przekazywaną między pokoleniami. Różne warsztaty mogły wypracowywać własne rozwiązania dotyczące kształtu, mocowania, szycia i profilu rękawicy.

W przypadku oferowanego egzemplarza Dehon stanowi przede wszystkim ważny punkt odniesienia dla badań porównawczych. Nie ma obecnie wystarczających podstaw, aby przypisać tę konkretną rękawicę rodzinie Dehon zamiast Michot. Wskazanie Maison Émile Michot pozostaje proponowaną atrybucją, natomiast tradycja Dehon pozwala lepiej zrozumieć szerszy kontekst belgijskiego rękawicznictwa.

Dodatkowym źródłem do poznania tej branży jest artykuł Guya Symoensa La fabrication des gants de balle-pelote : une histoire de familie chez les Dehon, opublikowany w 2014 roku w serii Cahiers nr 75. Zapis bibliograficzny potwierdza istnienie opracowania poświęconego historii tej rodzinnej produkcji. Bez analizy pełnego tekstu nie należy jednak przypisywać mu szczegółowych ustaleń dotyczących rękawicy Michot.

7. Datowanie: około 1910–1920

Proponowane datowanie rękawicy na lata około 1910–1920 wynika z łącznej analizy jej konstrukcji, materiałów, elementów metalowych i kontekstu historycznego belgijskiej gry balle-pelote.

Jest to okres, w którym gra posiadała już zorganizowaną strukturę federacyjną, ustanowioną w 1902 roku, a jej tradycja sportowa była silnie zakorzeniona w życiu regionalnym. Rozwój zorganizowanych rozgrywek sprzyjał specjalizacji wyposażenia i działalności rzemieślników wykonujących rękawice dla zawodników.

Gruba skóra, przestrzenny profil, karbowanie wnętrza, metalowe mocowania i charakterystyczny sposób wykonania tworzą zestaw cech zgodny z interpretacją przedmiotu jako dawnego wyposażenia sportowego. Nie pozwalają jednak samodzielnie wyznaczyć konkretnego roku produkcji.

Również podobieństwo do egzemplarza muzealnego ma znaczenie przede wszystkim dla identyfikacji typu przedmiotu. Muzealna rękawica o wymiarach 23 × 13 cm nie ma ustalonej daty, dlatego nie może być użyta jako bezpośredni dowód, że oferowany egzemplarz pochodzi z lat 1910–1920.

Najbardziej precyzyjne sformułowanie katalogowe brzmi zatem: około 1910–1920, datowanie proponowane na podstawie analizy wizualnej i kontekstu historycznego. Jest to bardziej konkretna hipoteza niż ogólne określenie „pierwsza połowa XX wieku”, ale nadal wymaga potwierdzenia przez dokumentację producenta lub źródła archiwalne.

8. Balle-pelote: historyczne znaczenie belgijskiej gry

Balle-pelote należy do historycznej rodziny gier piłkowych rozgrywanych przy użyciu dłoni. Jej tradycja jest silnie związana z belgijską Walonią, szczególnie z prowincją Hainaut oraz miejscowościami, w których mecze przez pokolenia stanowiły ważny element życia społecznego.

Według opracowania Musée du Jeu de Balle w Ath najstarsze ślady gier piłkowych rozgrywanych dłonią w tym regionie sięgają XIV wieku. W kolejnych stuleciach wykształciły się różne odmiany gry, a w XIX wieku balle-pelote przeżywała szczególny rozkwit.

Mecze organizowano na placach i ulicach, a lokalne drużyny przyciągały publiczność. Gra nie była wyłącznie formą sportowej rywalizacji. Stanowiła również część życia wspólnotowego, łącząc mieszkańców i utrwalając regionalne zwyczaje.

Utworzenie federacji w 1902 roku oznaczało ważny etap organizacji sportu. W 1928 roku powstała międzynarodowa konfederacja skupiająca federacje belgijską, francuską i holenderską. Do II wojny światowej balle-pelote pozostawała niezwykle popularna i w wielu miejscowościach konkurowała o uwagę publiczności z piłką nożną.

Historia ta jest istotna dla interpretacji oferowanej rękawicy. Specjalistyczne wyposażenie sportowe stanowi materialne świadectwo tego, jak rozwijała się gra, jak zmieniały się potrzeby zawodników oraz jak lokalni rzemieślnicy odpowiadali na wymagania użytkowników.

W grudniu 2023 roku balle-pelote została uznana za niematerialne dziedzictwo kulturowe Federacji Walonia-Bruksela. Potwierdza to znaczenie tej tradycji jako elementu belgijskiej historii regionalnej.

9. Muzealny odpowiednik i znaczenie porównania

W oficjalnym belgijskim inwentarzu dziedzictwa ruchomego znajduje się obiekt opisany jako Gant en cuir et balles du jeu de balle pelote. Rekord podaje wymiary rękawicy wynoszące 23 × 13 cm oraz numery inwentarzowe V 2010.064 i V 2010.066. Obiekt figuruje bez ustalonej daty, a jego pochodzenie katalogowe wiąże się z przekazaniem przez Musée National des Jeux de Paume w Ath.

Po porównaniu fotografii oferowany egzemplarz został rozpoznany jako odpowiadający rękawicy przedstawionej w rekordzie muzealnym. Zgodność wymiarów i wyglądu jest ważną przesłanką identyfikacyjną, ponieważ pozwala zestawić przedmiot z konkretnym obiektem znajdującym się w belgijskiej dokumentacji dziedzictwa.

Należy jednak zachować rozróżnienie pomiędzy zgodnością wizualną a potwierdzeniem pochodzenia. Nie ma obecnie podstaw, aby twierdzić, że oferowana rękawica jest tym samym egzemplarzem, który znajduje się w rekordzie muzealnym, ani że została przekazana przez muzeum. Właściwe jest określenie jej jako przedmiotu odpowiadającego typem i wyglądem udokumentowanemu egzemplarzowi porównawczemu.

To porównanie ma wartość historyczną i katalogową. Wskazuje, że forma rękawicy mieści się w rozpoznanej kategorii belgijskiego wyposażenia do balle-pelote, a jej wymiary są zgodne z parametrami zapisanymi w oficjalnym inwentarzu.

10. Pochodzenie rodzinne

Według przekazanej informacji rodzinnej rękawica była przechowywana w polskiej rodzinie mieszkającej w Belgii w okresie międzywojennym. Jest to interesująca wskazówka dotycząca historii przedmiotu, choć nie została przedstawiona dokumentacja archiwalna pozwalająca niezależnie potwierdzić wszystkie etapy jego wcześniejszego użytkowania.

Nie ustalono nazwiska pierwotnego właściciela, drużyny, w której rękawica mogła być używana, ani konkretnej miejscowości, z której pochodzi. Nie należy więc przypisywać jej konkretnego zawodnika lub klubu bez dodatkowych dowodów.

Pochodzenie rodzinne pozostaje wartościowym elementem historii obiektu. W połączeniu z charakterystyczną konstrukcją, numerem 204514 i porównaniem muzealnym tworzy podstawę do dalszych badań nad jego historią.

11. Stan zachowania

Rękawica zachowała charakterystyczną formę przestrzenną i czytelne elementy konstrukcyjne. Widoczne oznaki wieku i użytkowania są częścią jej obecnego wyglądu i należy je oceniać w kontekście historycznego charakteru przedmiotu.

Skóra, przeszycia, perforacje, nity, metalowe okucia oraz zapięcie stanowią najważniejsze elementy wymagające oględzin. Stan elastyczności skóry, trwałość mocowań i sprawność klamry powinny być oceniane na podstawie bezpośredniego badania przedmiotu, a nie wyłącznie na podstawie fotografii.

Z punktu widzenia kolekcjonerskiego szczególnie ważne jest zachowanie oryginalnej konstrukcji oraz wszystkich oznaczeń. Numer 204514 i zatarty owalny stempel powinny pozostać udokumentowane na zdjęciach, ponieważ mogą mieć znaczenie dla przyszłych badań identyfikacyjnych.

Rękawica powinna być prezentowana jako historyczny obiekt sportowy i kolekcjonerski, nie jako współczesny sprzęt przeznaczony do regularnej gry.

12. Znaczenie kolekcjonerskie

Oferowany przedmiot należy do wyspecjalizowanej kategorii kolekcjonerskiej obejmującej historyczne wyposażenie sportów tradycyjnych. Jego atrakcyjność wynika z połączenia kilku cech: charakterystycznej formy, grubej skóry, metalowych elementów, numeru 204514, zatartych śladów oznaczenia oraz proponowanej atrybucji do warsztatu Michot.

Istotnym atutem jest możliwość porównania z rękawicą ujętą w belgijskim inwentarzu muzealnym. Kontekst Musée du Jeu de Balle w Ath oraz dokumentacja tradycyjnego rękawicznictwa belgijskiego pozwalają umieścić przedmiot w szerszej historii regionalnego sportu.

Rękawica może zainteresować kolekcjonerów dawnych akcesoriów sportowych, historii Belgii, tradycyjnych gier piłkowych, rzemiosła skórzanego oraz przedmiotów związanych z kulturą materialną początku XX wieku.

Dodatkowym walorem jest możliwość dalszej identyfikacji. Odczytanie stempla, porównanie numeru z dokumentacją archiwalną lub odnalezienie katalogu producenta mogłyby w przyszłości pomóc w precyzyjniejszym ustaleniu wytwórcy i daty wykonania.

Nie należy jednak utożsamiać potencjału badawczego z gwarantowaną wartością rynkową. Ostateczne zainteresowanie kolekcjonerów będzie zależało od stanu zachowania, jakości dokumentacji, wiarygodności atrybucji i sytuacji na rynku.

13. Estymacja aukcyjna

Proponowana estymacja aukcyjna: 250–300 EUR.

Przedział ten uwzględnia specjalistyczny charakter przedmiotu, jego konstrukcję, zachowany numer, proponowaną atrybucję do Michot oraz porównanie z egzemplarzem odnotowanym w belgijskim inwentarzu muzealnym.

Jest to estymacja proponowana do oferty aukcyjnej, a nie oficjalna wycena muzealna ani kwota potwierdzona wynikiem zakończonej transakcji. Rekord muzealny stanowi źródło porównawcze dotyczące typu i wymiarów rękawicy, nie zaś cennik.

Ostateczny wynik aukcji będzie zależał od zainteresowania kolekcjonerów, stanu zachowania, jakości zdjęć oraz stopnia, w jakim uda się potwierdzić producenta i datowanie.

Podsumowanie katalogowe

Antyczna belgijska rękawica skórzana do tradycyjnej gry balle-pelote, datowana proponowanie na około 1910–1920 i przypisywana warsztatowi Maison Émile Michot z Lessines. Wykonana z grubej skóry naturalnej, z przestrzennym profilem, karbowaną konstrukcją wewnętrzną, metalową klamrą z rolką, nitami i przeszyciami. Na bocznej części mankietu znajduje się numer 204514, a we wnętrzu widoczny jest zatarty owalny ślad stempla.

Identyfikację typu przedmiotu wspiera porównanie z rękawicą o wymiarach 23 × 13 cm, opisaną w oficjalnym belgijskim inwentarzu dziedzictwa ruchomego. Przedmiot reprezentuje interesujący przykład dawnego wyposażenia sportowego oraz materialnego dziedzictwa belgijskiej tradycji gier piłkowych.

Atrybucja do Maison Émile Michot oraz datowanie około 1910–1920 pozostają propozycją opartą na analizie wizualnej i kontekście historycznym. Interpretacja numeru 204514 jako belgijskiego numeru patentowego lub rejestracyjnego nie została dotychczas potwierdzona dokumentem archiwalnym.

Estymacja aukcyjna: 250–300 EUR.