AA. VV. - Manoscritto Liturgico Ge’ez - 1750

Stare afrykańskie ewangelie między ogniem a modlitwą, wiara malowana na skórze kozy
Antyczny etiopijski manuskrypt liturgiczny na pergaminie, wykonany w piśmie ge’ez i ozdobiony intensywnymi miniaturami polichromicznymi, jest żywym świadectwem autonomicznej i bardzo starej tradycji chrześcijańskiej. Obrazy, silnie symboliczne i frontalne, nie są jedynie dekoracyjnym dodatkiem, lecz narzędziami teologicznymi i apotropaicznymi: ukrzyżowany Chrystus, Maryja z Dzieciątkiem, święci wojownicy i postacie aniołów dialogują z tekstem sakralnym w systemie wizualnym stworzonym do ochrony, medytacji i rytualnego recytowania. Manuskrypt zachowuje głęboko materialną i devocjonalną wymowę: gruby pergamin, nasycone kolory mineralne, intensywne ślady użytkowania, które opowiadają o długim życiu liturgicznym. To nie jest książka z biblioteki, lecz żywy obiekt, niosący sacrum, tożsamość i ciągłość kulturową.
Wartość rynkowa
Dla autentycznego etiopskiego manuskryptu na pergaminie, z oryginalnymi miniaturami i tradycyjnym wiązaniem, wartość rynkowa szacuje się na około 1 000 do 3 000 euro, z możliwością wzrostu w przypadku szczególnie bogatej ikonografii, dobrej czytelności tekstu i ogólnej integralności strukturalnej. Manuskrypty z silną patyną użycia rytualnego, takie jak ten, są obecnie szczególnie poszukiwane.

Opis fizyczny i stan
Tradycyjna etiopijska okładka z widocznymi szwami i elastycznymi okładkami skórzanymi. Rękopis na pergaminie, w kompaktowym formacie. Tekst w piśmie ge’ez, czarnym i czerwonym tuszem. Obecność wielu pełnostronicowych miniatur w pełnej kolorystyce, wykonanych z naturalnych pigmentów. Pergamin silnie patynowany, z falowaniami, przebarwieniami, plamami i śladami manipulacji rytualnej; nierówne krawędzie i poluzowane szwy w niektórych miejscach. Stan zgodny z długotrwałym użytkowaniem liturgicznym. W starożytnych książkach, o wielowiekowej historii, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są widoczne w opisie. Pp. 168.

TYTUŁ I AUTOR
Manuskrypt liturgiczny etiopijski w języku ge’ez.
Etiopia, XVIII–XIX wiek.
AA. VV.

Kontekst i znaczenie
Tradycja rękopiśmienna etiopskiego chrześcijaństwa stanowi jeden z najdłuższych i najbardziej autonomicznych nurtów chrześcijaństwa wschodniego. Rękopisy nie były postrzegane jako zwykłe nośniki tekstu, lecz jako święte obiekty obdarzone mocą duchową. Miniatury, charakteryzujące się silną frontalnością, jaskrawymi barwami i stylizacją postaci, pełniły funkcję teologiczną i ochronną. Ten egzemplarz doskonale wpisuje się w ten kontekst, odzwierciedlając wcieloną, fizyczną religijność, w której słowo, obraz i materia są nierozłączne.

Biografia autora
Manuskrypt jest dziełem anonimowego pisarza- mnicha. W etiopskiej tradycji postać autora jest drugorzędna w stosunku do sakralnej funkcji tekstu. Pisarze byli szkoleni w klasztorach i przekazywali zakodowane modele ikonograficzne i kaligraficzne, odświeżając je poprzez praktykę i rytualne użycie.

Historia druku i obiegu
Przed wprowadzeniem druku kultura etiopska opierała się niemal wyłącznie na manuskryptach na pergaminie. Nawet po rozpowszechnieniu druku, rękopisy nadal były produkowane do celów liturgicznych i pobożnych. Przykłady takie jak ten krążyły w społecznościach monastycznych lub były noszone jako osobiste przedmioty ochrony duchowej.

Bibliografia i źródła
Marilyn E. Heldman, Afrykański Syjon: Święta sztuka Etiopii.
Jacques Mercier, Etiopska sztuka: Żyjąca tradycja.
BnF, Département des Manuscrits orientaux, fondi etiopici.
Biblioteka Brytyjska, Zbiór rękopisów etiopskich.