Drexel - Mortis Nuntius - 1645

POSŁAŃCA WIECZNOŚCI – CZYLI SZTUKA NAUKI ŚMIERCI
Emblematyczne dzieło XVII-wiecznej duchowości, „Aeternitatis prodromus mortis nuntius” Jeremiasa Drexela, to jeden z najbardziej intensywnych i wizualnie poruszających traktatów o medytacji nad śmiercią i wiecznością. Pojęty jako moralny i religijny przewodnik „dla zdrowych, chorych i umierających”, tekst przekłada ignacjańską pedagogikę ars moriendi na przystępną, a zarazem treściwą formę, łączącą słowo, obraz i symbol. Ryciny towarzyszące tomowi, przedstawiające medytujące szkielety, klepsydry i alegorie czasu, nie są jedynie ozdobnikami, lecz prawdziwymi środkami kontemplacyjnymi, mającymi na celu uświadomienie czytelnikowi celu i pilności zbawienia.
Wartość rynkowa
Na międzynarodowym rynku antykwarycznym XVII-wieczne wydania tego tytułu, zwłaszcza te z rycinami intaglio, osiągają zazwyczaj ceny od 1200 do 1500 euro, przy czym wyższe ceny osiągają egzemplarze w dobrych, współczesnych oprawach lub szczególnie świeże. Stan zachowania dzieła i kompletność rycin znacząco wpływają na jego wycenę.

Opis fizyczny i stan
Oprawa miękka z tytułem napisanym ręcznie czarnym atramentem na grzbiecie. Grawerowana strona tytułowa, drzeworytnicze inicjały i wyklejki w tekście, trzy grawerowane tabliczki poza tekstem, na sygnaturach A8, G6 i P1. Papier zbrązowiały, z rozproszonymi przebarwieniami i plamami. W starych księgach, których historia sięga kilku wieków, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są uwzględniane w opisie. Str. (2); 14nn; 336; 8nn; (4).

TYTUŁ I AUTOR
Aeternitatis prodromus mortis nuntius. Ustanowiono Quem sanis, aegrotis, moribundis.
Coloniae Agrippinae, Sumptibus Cornelii ab Egmond et Sociorum, 1645.
Hieremias Drexelius i Societate Iesu.

Kontekst i znaczenie
Tom ten stanowi część obszernego zbioru literatury jezuickiej poświęconej moralnemu wychowaniu, ale wyróżnia się równowagą między teologicznym rygorem, retoryczną skutecznością i ikonograficzną siłą. Drexel wykorzystuje śmierć jako narzędzie pedagogiczne – nie po to, by wzbudzać przerażenie, lecz by ukierunkować życie doczesne na perspektywę wieczności. Głęboko symboliczne obrazy współgrają z tekstem w spójnym systemie wizualnej medytacji, typowym dla barokowej kultury emblematycznej. Dzieło było szeroko rozpowszechnione w Europie i czytane zarówno jako duchowy podręcznik, jak i codzienne ćwiczenie wewnętrznej dyscypliny.

Biografia autora
Jeremias Drexel (1581–1638) był jednym z najsłynniejszych pisarzy jezuickich swoich czasów. Urodzony w Augsburgu, wstąpił do Towarzystwa Jezusowego i zasłynął z traktatów moralno-ascetycznych, tłumaczonych na wiele języków i wznawianych w XVII wieku. Jako kaznodzieja dworski w Monachium, łączył doktrynę, retorykę i wyobraźnię symboliczną, stając się kluczową postacią potrydenckiej duchowości katolickiej.

Historia druku i obiegu
Aeternitatis prodromus doczekał się licznych wydań w XVII wieku, często w formatach przenośnych, co świadczy o jego przeznaczeniu do użytku osobistego i medytacyjnego. Prasa kolońska, główny ośrodek drukarski wydawnictw jezuickich, odegrała kluczową rolę w jego upowszechnieniu. Grawerowane płyty, niekiedy różniące się w zależności od wydania, są szczególnie interesujące dla kolekcjonerów i badaczy.

Bibliografia i źródła
Backer, A. de – Backer, A. de, Bibliothèque des écrivains de la Compagnie de Jésus, Paryż, 1853–1861.
Landwehr, J., Książki z emblematami i bajkami drukowane w Niderlandach 1542–1813, Utrecht, 1988.
Praz, M., Studies in Seventeenth-Century Imagery, Rzym, 1964.