Oribasio / Manuzio - Synopseos ad Eustathium - 1554

Między rękopisem a drukiem: miniatury iluminowane złotem w Aldinie
Ta rzadka edycja aldyna łączy w kompaktowej formie całą wiedzę medyczną antyku, tak jak Oribasios pragnął przekazać ją synowi Eustachiuszowi: nie jest to zwykłe streszczenie szkolne, lecz destylacja monumentalej encyklopedii imperium, powstałej na dworze Julianusa Apostaty. Wydrukowana w Wenecji w 1554 roku, w pełni dojrzałości warsztatu aldyniego kierowanego przez Pawła Manuzio, Synopsis stanowi jedno z najważniejszych wejść do zaginionej medycyny greckiej, przechowując teksty, doktryny i praktyki, które bez Oribasio by przeminęły. Egzemplarz opisany tutaj, na pergaminie o wiekowym, miękkim charakterze i z dawnymi notami posiadania oraz czytania, oddaje także żywą funkcję medycznego i humanistycznego użytkowania książki w XVI wieku. W renesanowym piśmiennictwie medycznym, a zwłaszcza w wydaniach o wysokim profilu humanistycznym, inicjał pełniący funkcję bramy wizualnej i koncepcyjnej: wprowadza czytelnika w starą wiedzę, uprawnioną zarówno tradycją klasyczną, jak i materialnym dostojnictwem tomu. Złoto, kojarzone ze światłem, doskonałością i nienaruszalnością, powiększa wartość treści, przekształcając akt czytania w niemal rytualne doświadczenie.
Wartość rynkowa
Pierwsze wydanie aldynowe z 1554 roku Synopsisu Oribasio jest uważane za rzadkie na rynku. Egzemplarze kompletne i autentyczne, zwłaszcza jeśli oprawione w oprawę współczesną i z szerokimi marginesami, zazwyczaj plasują się w przedziale od 2.000 do 3.000 euro, przy czym wyższe ceny osiągają kopie szczególnie świeże lub o znaczącym pochodzeniu. Stare adnotacje czytelnicze, o ile zachowane i zgodne z medycznym zastosowaniem dzieła, są dziś cenione pozytywnie przez kolekcjonerów specjalistów.

Opis fizyczny i stan
Capitel metodologia? Actually translation:

Capilettera miniati e rubricati in rosso e oro. Legatura coeva in pergamena floscia con titolo manoscritto al dorso, segni di usura. Testo in corsivo aldino. Marca editoriale aldina al frontespizio. Nota di possesso manoscritta antica “Bernardo Selvatici” al frontespizio, con ulteriori annotazioni marginali coeve in più carte. Fascicolo K con pallide arrossature; P1 con piccole macchiette. Nei libri antichi, con una storia plurisecolare, possono essere presenti alcune imperfezioni, non sempre rilevate nella descrizione. Pp. (2); 432; (2).

TYTUŁ I AUTOR
Synopse Oribasii Sardianiego dla syna Eustathiusza, dziewięć ksiąg, w których cała medycyna została zredagowana w kompendium.
W Wenecji, u Pawła Manucjusza, syn Alda, 1554.
Oribasio z Pergamu.

Kontekst i znaczenie
Synopsja do Eustathiusza reprezenuje jedną z najbardziej ambitnych operacji syntezy wiedzy medycznej antyku. Oribasio, osobisty lekarz i doradca cesarza Juliana Apostaty, otrzymał zadanie zebrania i uporządkowania całej greckiej tradycji medycznej. Z tego ogromnego korpusu narodziła się ta skrócona wersja, stworzona z myślą o jego synu, lecz przeznaczona do stać się tekstem fundamentowym dla medycyny średniowiecznej i renesansowej. Dzieło nie ogranicza się do streszczenia Galena, lecz zachowuje, często w formie unikalnej, fragmenty i doktryny autorów dziś utraconych, zwłaszcza w zakresie chirurgii, farmakologii i dietetyki. Dziewięć ksiąg omawia w sposób systematyczny terapię, skład leków, choroby wewnętrzne, chirurgię, ginekologię, pediatrię i higienę. Szczególne znaczenie mają sekcje poświęcone wyborowi niań, żywieniu w czasie ciąży i patologiom dziecięcym, które stanowią bezpośrednie świadectwo praktyki medycznej późnego antyku. Według współczesnej tradycji historycznej Oribasio miał decydujący udział w umocnieniu autorytetu Galena w średniowieczu łacińskim.

Biografia autora
Oribasio z Pergamonu urodził się około 320 roku i zmarł po roku 403. Był jednym z najsławniejszych lekarzy późnoantycznego okresu oraz osobistym lekarzem cesarza Juliana Apostaty. Oprócz działalności klinicznej odegrał kluczową rolę jako kompilator i kustosz greckiej tradycji medycznej, gromadząc i porządkując teksty Hipokratesa, Galena i licznych innych autorów, którzy dziś są utraceni. Jego dzieła przez wieki stanowiły podstawowe źródło medycyny bizantyjnej, arabskiej i łacińskiej.

Historia druku i obiegu
Wydanie z 1554 roku zostało wydrukowane w Wenecji drukarni Aldiny kierowanej przez Paola Manuzio, syna Alda Manuzio, i stanowi pierwsze łacińskie wydanie Synopsis. Tłumaczenie Giovanni Battisty Rasario, lekarza humanisty, wyróżnia się rygorem filologicznym i jasnością ekspozycji. Dedykacja dla Cosimo I de’ Medici włącza dzieło w szerszy projekt kulturowy Medici, który przypisywał medycynie antycznej kluczową rolę w kształtowaniu dobrego rządzenia i zdrowia publicznego. Druk prawdopodobnie był ograniczony, a krążyło głównie w kręgach akademickich, co potwierdzają liczne notatki studialne obecne w znanych egzemplarzach.

Bibliografia i źródła
Choulant, Podręcznik bibliografii medycznej dla medycyny dawnej, 124 (raro).
Spadkobiercy Hipokratesa, 46.
Durling, Katalog drukowanych ksiąg XVI wieku w Narodowej Bibliotece Medycyny, 3403.
Renouard, Annales de l’Imprimerie des Alde, str. 159.
ICCU / OPAC SBN: edycja Aldiny Wenecja 1554, Rasario.