Cicerone - [Post Incunable] Verrinae - 1515

PROCES W SPRAWIE KORUPCJI: JAK NISZCZONA JEST KARIERA SĘDZIEGO
Licznie inicjały malowane ręcznie, z których kilka rubrykowano na czerwono i niebiesko, a niektóre iluminowano złotem.
Gaio Verre był w praktyce rzymskim urzędnikiem — i właśnie to czyni tę sprawę tak wybuchową.
Proces wszczęty przez Marka Tulliusza Cycerona nie trafia więc w marginalnego urzędnika, lecz w przedstawiciela państwa rzymskiego obdarzonego imperium.
Le Verrinae opierają się właśnie na tym paradoksie: to, kto miał wymierzać sprawiedliwość, staje się oskarżany o przekupstwo, systematyczne grabieże, wymuszenia i nadużycie władzy, aż po profanację świątyń i dóbr sacrum.
Z perspektywy retorycznej i politycznej Ciceron dokonuje operacji chirurgicznej: nie osądza tylko Verre jako jednostki, lecz całego systemu magistratur prowincjonalnych skorumpowanych, ukazując jak złe użycie imperium przemienia urzędnika w tyrana.
Ta rzadka edycja florencka z 1515 roku Verrine Marka Tulliusza Cycerona potwierdza stałe powodzenie mowy sądowej Cycerona w wczesnym renesansie włoskim. Wydana przez Filippa Giuntiego, absolutnego protagonisty florenckiej typografii, dzieło przywraca jeden z najsłynniejszych cykli oratorskich starożytności: inwektywy wygłoszone przeciw Gajowi Verre, wieczny przykład korupcji politycznej i nadużycia władzy. W formacie przystępnym, lecz wyrobionym, przeznaczonym do nauki i aktywnego czytania, tom ten odzwierciedla humanistyczne użycie Cycerona jako modelu językowego, moralnego i obywatelskiego, w kontekście, w którym słowo klasyczne ponownie staje się narzędziem sprawiedliwości i kształcenia elity rządzącej.
Wartość rynkowa
Wydania oratora Cicerona z XVI wieku, a zwłaszcza te drukowane we Florencji przez Giunti, utrzymują stałe zainteresowanie na rynku antykwarycznym, które mieści się w przedziale od 2 000–4 000 euro. Egzemplarze kompletne, w dawnej oprawie i o ogólnie dobrym stanie, stabilnie mieszczą się w tej granicy, z możliwością podwyżek za okazy szczególnie świeże, bogato zdobione lub z udokumentowanymi pochodzeniami.

Opis fizyczny i stan
Oprawa całkowicie skórzana, grzbiet z wstawą i ornamentami w złocie. Papier z kilkoma brunatnymi przebarwieniami i czerwienieniem, fizjologicznie naturalnymi. Znak drukarski na końcu. Obecność brązowych śladów tuszu w tekście, pochodzących z dawnych lektur i studiowania. Tom zawiera liczne inicjały malowane ręcznie, z których kilka rubricowanych na czerwono i niebiesko, a niektóre iluminowane złotem, co świadczy o osobistej, wykształconej personalizacji. W książkach antycznych, o kilkusetletniej historii, mogą być obecne pewne niedoskonałości, nie zawsze uwzględniane w opisie. Pp. (2); 430; 2nn; (2).

TYTUŁ I AUTOR
M. Tullii Ciceronis Verrinae.
Florencja, u Philippi Iuntae, 1515.
Marek Tuliusz Cyceron.

Kontekst i znaczenie
Le Verrinae stanowią jeden z absolutnych szczytów oratorii sądowej łacińskiej: systematyczny i bezwzględny atak na namiestnika Verre, oskarżanego o grabież, wymuszenia i świętokradzkie czyny w Sycylii. Poza samym przypadkiem Ciceron buduje uniwersalny model potępiania złego rządzenia, oparty na retoryce łączącej moralne oburzenie, precyzję prawną i siłę narracyjną. W renesansie te mowy były czytane nie tylko jako ćwiczenia stylistyczne, ale jako teksty politycznie aktualne, potrafiące uczyć sędziów, prawników i urzędników państwowych. Druk florentyński Giunti idealnie wpisuje się w ten klimat, przedstawiając Cicerona jako żywego i niezbędnego autora, podczas gdy ręcznie zdobione inicjały wzmocniają dialog między kulturą drukarską a tradycją literacką humanistyczną.

Biografia autora
Marco Tullio Cicerone urodził się w Arpinie w 106 p.n.e. i zmarł w 43 p.n.e. Był oratore, filozofem, jurystą i mężem stanu, postacią późnej Republiki Rzymskiej. Uważany za najwyższy wzór prozy łacińskiej, wywarł decydujący wpływ na retorykę, filozofię moralną i teorię polityczną Zachodu, stając się kluczowym autorem programów edukacyjnych średniowiecza i renesansu.

Historia druku i obiegu
Drukowana w Florencji w 1515 roku przez Filipa Giunti, edycja należy do pełnej dojrzałości warsztatu giuntiniego, słynnego z wysokiej jakości typografii i z systematycznego rozpowszechniania klasyków łacińskich przeznaczonych do studiów humanistycznych. Le Verrinae doczekały się licznych reprintów w okresie XVI wieku, ale włoskie edycje pierwszych dekad są dziś mniej powszechne w porównaniu z równoczesnymi wydaniami franco-niemieckimi. Obecność kolofonu na kartce A7v potwierdza kompletność egzemplarza, podczas gdy namalowane inicjały wskazują na krążenie w środowiskach wykształconych i prawdopodobnie akademickich.

Bibliografia i źródła
EDIT16, CNCE: do sprawdzenia.
ICCU, OPAC SBN: zgłoszenie wydania florenckiego Giunti 1515 (dane do porównania z egzemplarzem).
Renouard, A. A., Annales des Junte, Paryż, 1834, str. 98–101.
Gaskell, P., Nowe wprowadzenie do bibliografii, Oxford, 1972, str. 201–206 (dla włoskiej produkcji humanistycznej).
Reynolds, L. D., Teksty i przekazy. Przegląd klasyków łacińskich, Oxford, 1983, s. 107–112 (alla voce Cicero).
Kristeller, P. O., Iter Italicum, London–Leiden, vol. I, s. 112–114 (dla recepcji humanistycznej Cycerona).
Eisenstein, E. L., Prasa drukarska jako czynnik zmiany, Cambridge, 1979, vol. I, pp. 289–295 (dla funkcji obywatelskiej druku klasyków).