Valerio Flacco - Argonauticon - 1503

Epos o Jazonie i Argonautach: między bohaterami, zdradami i tragicznymi losami
Pierwsze wydanie Giuntina Argonauticon Gaio Valerio Flacco.
Historia Argonautów jest jednym z największych mitów, które stanowią fundament greckiej wyobraźni, i opowiada o pierwszym wspólnym przedsięwzięciu helleńskiego heroizmu.
Decydujący moment w historii typografii renesansowej i przekazu klasycznych łacińskich tekstów, to wydanie, wydrukowane kursywą, które znajduje się w samym sercu rywalizacji — edytorskiej, prawnej i symbolicznej — między warsztatem Giunta a hegemonią Aldinów, w momencie gdy kursywa była jeszcze przedmiotem wyłącznych przywilejów i otwartego sporu.
Starannie opracowana przez Benedetto Riccardiniego na podstawie tekstu ustalonego przez Bartolomeo Fonzio, edycja łączy filologiczne ambicje, strategię wydawniczą i świadome przejęcie typograficzne, przekształcając kursywę z prostego wyboru graficznego w nośnik autorytetu kulturowego. Tom wyróżniają także materiały o dużym uroku: inicjały ręcznie malowane na czerwono i niebiesko, z przynajmniej jedną inicjałą miniowaną i iluminowaną złotem, które świadczą o uważnym i wykształconym odbiorze tekstu i wzmacniają charakter książki „humanistycznej”, zawieszonej między produkcją seryjną a tradycją rękopiatu. Ogółem edycja stanowi doskonały przykład tego, jak drukowana książka z początków XVI wieku mogła stać się miejscem negocjacji między innowacją techniczną, prestiżem intelektualnym a pamięcią kodu.
Wartość rynkowa
Na rynku antykwarycznym ten Valerius Flaccus, Florencja 1503, pierwsza edycja giuntina Argonauticon w formacie ósemkowym i piśmie kursywą, prezentuje realistyczne oszacowanie w przedziale od 1 000 do 2 000 euro, uwzględniając wysokie znaczenie historyczno‑drukarskie wydania oraz stan zachowania egzemplarza. Znaczenie jako trzecie ósemkowe kursywy Bernarda Giunta i jako bezpośrednie świadectwo rywalizacji z warsztatem Aldiny wspiera zainteresowanie kolekcjonerskie, podczas gdy stan oprawy, z kornikami, ubytkami i luzami, ogranicza wartość w porównaniu do lepiej zachowanych kopii. W tym przedziale najbardziej prawdopodobna jest pozycja w średnio‑niższym zakresie, pozostając jednocześnie poszukiwanym woluminem przez kolekcjonerów specjalizujących się w typografii renesansowej i klasykach łacińskich z początku XVI wieku.

Opis fizyczny i stan
Oprawa wykonana z dawnego rękopisu na pergaminie, ponownie wykorzystana jako materiał okładkowy, z wyraźnymi śladami oryginalnego pisma, zgodnie z praktyką częstą na początku XVI wieku i szczególnie cenioną dziś za wartość historyczną i świadectwo. Kapitele malowane ręcznie na czerwono i niebiesko, z inicjałem minią i iluminowana złotem, element cenny. Postille rękopiśmienne współczesne w brązowym tuszu na marginesach tekstu. Karty z kilkoma plamami i brązowieniem; ogólnie egzemplarz o dużym znaczeniu historyczno-materialnym. W starych księgach, mających kilkusetletnią historię, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze zauważalne w opisie. Pp. (2); 198 stron; (4).

TYTUŁ I AUTOR
Argonauticon.
Florencja, dzieło i koszty Filipa księgarza, 1503.
Gaii Valerii Flacci.

Kontekst i znaczenie
Argonauticon Valerio Flacco, epickie poema z czasów flavijskich poświęcone wyprawie Argonautów i mitowi o Jazonie, doświadczył stosunkowo późnego odrodzenia humanistycznego w porównaniu z innymi klasykami łacińskimi. Ta edycja z 1503 roku stanowi pierwsze wydanie giuntowskie dzieła i jedno z pierwszych drukowanych wystąpień tekstu w formacie przenośnym, zaprojektowanym do krążenia w środowisku wykształconym, lecz nie wyłącznie akademickim. Tekst naśladuje edycję ustaloną przez Bartolomeo Fonzio i jest opatrzony dedykacją Benedetto Riccardini dla Bernardo Michelozzo, syna słynnego architekta i kanonika Katedry w Florencji, co świadczy o precyzyjnym zakorzenieniu w florentyńskim milieu humanistycznym. Użycie kursywy, zaczerpniętej z aldynskiego wynalazku, nie jest neutralne: nadaje tekstowi aurę nowoczesności i autorytetu, wyprzedzając Aldo Manuzio w stosunku do autora, który nie był jeszcze stabilnie wpisany do jego katalogu. W tym sensie edycja reprezentuje wyrafinowaną formę konkurowania wydawniczego, bardziej subtelną niż literarne reprodukcje już dokonane przez Giunta dla Catullo i Orazio.

Historia Argonautów jest jednym z największych mitów, które stanowią fundament greckiej wyobraźni, i opowiada o pierwszym wspólnym przedsięwzięciu helleńskiego heroizmu.
Opowiedz o wyprawie Jazona, wysłanego, by zdobyć Złote Runo, na pokładzie okrętu Argo, razem z największymi bohaterami Grecji. Podróż to szereg prób, cudownych spotkań i śmiertelnych niebezpieczeństw, aż do przybycia do Kolchidii. Tam pomoc Medei umożliwia wykonanie zadania, lecz otwiera drogę zdradom i tragediom. Mit łączy epicką przygodę i tragiczny los, zaznaczając przejście od epiki do świadomości ceny władzy.

Biografia autora
Gaj Valeriusz Flakkow był łacińskim poetą z I wieku n.e., aktywnym w epoce Flawijskiej. Jego dzieło główne, Argonauticon, pozostawione w niepełnym stanie, przerabia w formie epickiej mit grecki Argonautów, łącząc modele wergiliańskie z inspiracjami hellenistycznymi. Odkryty ponownie przez humanistów, Flacco doznał znaczącej popularności wydawniczej, zwłaszcza od początku XVI wieku, gdy poemat został zintegrowany z kanonem szkolnym i literackim renesansu.

Historia druku i obiegu
Ta edycja to trzecie wydanie drukowane przez Bernardo Giunta w formacie oktawowym i kursywą, po edycjach Katullusa i Horacego z 1502 roku. Wprowadzenie kursywy nastąpiło w momencie silnego napięcia prawnego: Aldo Manuzio wprowadził ten znak typograficzny w 1501 roku, uzyskując dziesięcioletni przywilej od Senatu Weneckiego, rozszerzony w październiku i listopadzie 1502 na całe Włochy, a wzmocniony przez analogiczny przywilej papieski nadany przez Aleksandra VI 17 grudnia 1502, z dołączonymi sankcjami duchownymi. Pierwsze edycje giuntinowskie w kursywie były kopiami linia po liniach edycji aldinej; Valerio Flacco z 1503 roku stanowi jednak bardziej wyrafinowaną strategię edytorską, która wykorzystuje kursywę jako znak prestiżu i nowoczesności, nie zależąc bezpośrednio od konkretnego modelu aldinego. Czcionka kursywna giuntinowa pozostawała w użyciu aż do 1513 roku, kiedy to warsztat wybił nowy typ.

Bibliografia i źródła
Balsamo, Luigi – Tinto, Alberto, Pochodzenie kursywy w typografii włoskiej XVI wieku, Mediolan, Il Polifilo, 1967, s. 103–110 (szczególnie s. 106–107 dla edycji giuntine w kursywie i Valerius Flaccus 1503).

Renouard, Antoine-Augustin, Annales de l’imprimerie des Alde, Paris, Renouard, 1834, str. 28–35 (uprawnienia do kursywy; aktualizacje i uwagi na temat podróbek i imitacji spoza Wenecji).

Lowry, Martin, Świat Aldusa Manuzjusza. Biznes i nauka w renesansowej Wenecji, Oxford, Blackwell, 1979, s. 63–71 (na temat przywileju kursywy i reakcji konkurujących warsztatów).

Nuovo, Angela, The Book Trade in the Italian Renaissance, Leiden–Boston, Brill, 2013, str. 145–152 (konkurencja międzymiastowa, przywileje typograficzne i krążenie formatu oktawowego).

EDIT16 – Narodowy spis włoskich wydań z XVI wieku, karta Valerius Flaccus, Argonauticon, Florencja, Philippus bibliopola, 1503 (weryfikacja kolacji i przypisania typograficznego).

ICCU / OPAC SBN, IT\ICCU\TO0E\000123 (egzemplarze zinwentaryzowane w bibliotekach włoskich; opis materiału i noty egzemplarza).

ISTC (dla tradycji rękopiadowej i wczesnych druków dzieła): Valerius Flaccus, Argonautica, tradycja tekstowa późnoantyczna i pierwsze edycje humanistyczne.

Grafton, Anthony, Commerce with the Classics, Ann Arbor, University of Michigan Press, 1997, s. 89–96 (dynamiki przejmowania redakcyjnego tekstów klasycznych w XVI wieku).

Gaskell, Philip, A New Introduction to Bibliography, Oxford, Clarendon Press, 1972, s. 214–220 (formaty, kursywa, rozróżnienie między projektem typograficznym a odbiorem materiału).

Kristeller, Paul Oskar, Iter Italicum, tom I, Londyn–Lejden, Warburg–Brill, 1963, s.v. Valerius Flaccus (dla fortuny humanistycznej i krążenia tekstu).