Johannis Gerson - [Post Incunable] Operum ... Prius non Impressa - 1502

CZWARTA CZĘŚĆ „PRIUS NON IMPRESSA” - EDITIO PRINCEPS OSTATNIEJ CZĘŚCI, NAJBARDZIEJ RZADKA
Świetne pierwsze wydanie: kopia doskonale zachowana, z czystymi stronami, w ówczesnej oprawie skórzanej z wyrytym ornamentem, na drewnianych deskach. COLLECTOR'S COPY
Xilografia z kręgu strasburskiego, wykonana przez mistrza z kręgu Albrechta Dürera, działającego pod koniec XV wieku i na początku XVI wieku, silnie inspirowana modelami dürerowskimi.
Wspaniałe inicjały rubrykowane na czerwono i niebiesko, wykonane starą ręką.
To późno‑inkunabulowe świadectwo, które łączy mądrość, ezoteryzm i mistycyzm, moc obrazu oraz interesującą historię edytorską: Quarta pars Operum Johannis Gerson, zadeklarowana jako „prius non impressa”, wychodzi w Strasburgu w 1502 roku jako tom autonomiczny i późny w stosunku do dużych bloków I–III, które już zostały utrwalone w druku.
To właśnie to wyjątkowe, poza serią narodziny wyjaśniają jego rozproszenie i rzadkość na rynku.
Ocalały w pięknym oprawieniu z wczesnego XVI wieku, książka jawi się jako relikwiarz filozofii niepokojącej i wędrownej: to korpus, który druk próbuje uporządkować, kiedy tradycja rękopiśmienna już go rozbiła na ruchome, przewidywalne, adaptowalne teksty. W tym przejściu progu między incunabułą a pełnym XVI wiekiem, Czwarta pars staje się punktem, w którym filologia i ikonografia zacieśniają się: niezbędny dodatek, przyszedł późno, a więc łatwiejszy do zgubienia, trudniejszy do odnalezienia, pożądany, gdy ponownie ukazuje się w całości.
Wartość rynkowa
Inkunabuły filozoficzne z obszaru niemieckiego, powiązane z niepełnymi lub postume wydaniami dzieł Jeana Gersona, są rzadko spotykane na rynku, a czwarte strasburskie wydanie z 1502 roku, które powstało jako osobny tom, a nie jako organiczny element zestawu kontynuowanego, jest pod względem struktury bardziej podatne na rozproszenie niż część I–III już krążące. Z tego powodu pojawiają się okazjonalnie, a popyt pozostaje stabilny. Ogólnie rzecz biorąc, kompletne egzemplarze oprawione w oprawę z epoki mają zwyczaj plasować się między 4 500 a 6 000 euro; egzemplarze z nienaruszonym zestawem ilustracyjnym, oryginalnymi rubrykami i bibliograficznymi pochodzeniami możliwe do zidentyfikowania mogą przekroczyć tę granicę.

OPIS FIZYCZNY I STAN - EGZEMPLARZ KOLEKCJONERSKI
Wspaniałe, pierwsze wydanie: kopia doskonale zachowana, z czystymi stronami, w ówczesnej oprawie skórzanej z tłoczeniami, na deskach drewnianych.
Xilografia z kręgu strasburskiego, wykonana przez mistrza z kręgu Albrechta Dürera, działającego pod koniec XV wieku i na początku XVI wieku, silnie inspirowana modelami dürerowskimi.
Wspaniałe inicjały rubrykowane na czerwono i niebiesko, wykonane starą ręką.
Oprawa współczesna w skórze pełnej na deskach drewnianych, tłoczona na sucho motywami rombów i ornamentowymi pasami; resztki oryginalnych klamer, grzbiet zastąpiony w XVII wieku ozdobną skórą. Braki i ślady zużycia. Wnętrze z kilkoma plamami, rękopiśmienne notatki dawne, ale ogólnie solidne i doskonale zachowane. Obecny drzeworyt na całą stronę zręcznie naprawiony. Ex libris. Str. (2); 22 s.; 590 s.; (2). W starych księgach, z wielowiekową historią, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze uwzględniane w opisie.

TYTUŁ I AUTOR
Czwarta część Dzieł Jana Gersona, dotąd nie wydana.
Strasburg, Martin Flach der Jüngere przez Matthias Schürer, 1502.
Jean Gerson.

Kontekst i znaczenie
Sedno rzadkości tej Czwartej pars nie tkwi tylko w treści filozoficznej, lecz w jej nietypowej pozycji edytorskiej. Wielkie wydania drukowane dzieł Gersona już wcześniej ustaliły kanon w trzech częściach, zaprojektowany i przyjęty jako zasadniczo kompletny. Pierwsze zorganizowanie organiczne w trzech częściach zostało zrealizowane w Bazylei w 1489 roku, z jednolitym projektem, który ustala korpus w stabilnej i przekazywalnej formie. Ta architektura I–III została następnie podtrzymana i wzmocniona w Strasburgu w 1494 roku, również w trzech częściach, z wewnętrznym podziałem chronologicznym, który potwierdza jej obieg jako samowystarczającego bloku.

W tym kontekście Quarta pars z roku 1502, wyraźnie określona jako Prius non Impressa, nie jest prostym ponownym drukiem, lecz późnym wstawieniem: dodany tom, który powstał, by odzyskać materiał pozostawiony poza wcześniejszym układem, gdy seria była już postrzegana jako zamknięta. To strukturalne rozszczepienie wyjaśnia dynamikę kolekcjonerską: wiele zbiorów historycznych przechowuje części I–III bez IV; liczne oprawy łączone pokazują rozproszenia; a gdy czwarta część przetrwa jako samodzielny tom w oprawie ówczesnej, zyskuje cechę ekskluzywnej rzadkości.

Zestaw ikonograficzny wzmacnia to postrzeganie. Drzeworyt otwierający, o silnym impakcie symbolicznym i związany z nordyckimi wzorami figuratywnymi, działa jak próg narracyjny i duchowy, przemieniając stronę tytułową w narzędzie interpretacyjne. Tom staje się więc węzłem między moralnością, koncyliaryzmem a mistyką późnośredniowieczną, będąc na progu Reformy: nie tylko Gerson, lecz także typograficzny wysiłek ujarzmienia tradycji tekstowej, która powstała, by krążyć w formach ruchomych.

Biografia autora
Jean Gerson urodził się w 1363 roku w Gerson-les-Barby i zmarł w 1429 roku w Lyonie. Był kanclerzem Uniwersytetu w Paryżu, teologiem, mistykiem i jedną z najważniejszych postaci późnośredniowiecznej Europy. Jego dzieła poruszają tematy duchowości wewnętrznej, reform Kościoła, moralności, pedagogiki i duchowej pobożności. Odegrał kluczową rolę na Soborze Konstancjańskim i był jednym z głównych zwolenników wyższości zgromadzenia soborowego nad papieżem. Wielka część jego pism krążyła w formie rękopisów, z tradycjami złożonymi i warstwowymi, czyniąc każdą edycję drukowaną między XV a XVI wiekiem kluczowym elementem dla historii tekstowej.

Historia druku i obiegu
Historia edytorialna korpusu gersońskiego doskonale ilustruje przerwaną naturę Quarta pars. Pierwsze duże wydanie dzieł w trzech częściach zostaje zrealizowane w Bazylei w 1489 roku jako projekt jednolity, który ustanawia kanon I–III przeznaczony na długie lata. Ten kanon zostaje ponownie potwierdzony w Strasburgu w 1494 roku nowym wydaniem, również składającym się z trzech części, co jeszcze bardziej utwierdza postrzeganie kompletności korpusu. Dopiero w 1502 roku Quarta pars pojawia się jako samodzielny tom, wydany w Strasburgu i przedstawiony jako materiał nigdy wcześniej nieopublikowany. Jego późne i odrębne powstanie sprzyja rozproszeniu, rozszczepieniu i nieciągłościom w zbiorach, i jest jednym z głównych czynników jego dzisiejszej rzadkości. W 1514 roku edytorstwo podejmie próbę normatywnego wchłonięcia korpusu, stabilnie integrując czwartą część w zestaw czterech tomów, ale wówczas rozłam historyczny już nastąpił.

Bibliografia i źródła
Ogólny katalog druków inkunabułowych (GW), pozycje odnoszące się do wydań Dzieł Jeana Gersona drukowanych w Bazylei w 1489 (Nikolaus Kessler), we Strasburgu w 1494 (Martin Flach) oraz czwartej pars prius nieimpressa drukowanej we Strasburgu w 1502 (Martin Flach der Jüngere dla Matthiasa Schürera), z opisami typograficznymi, kolacjami i inwentaryzacją eksemplarzy znanych.
Katalog skróconych tytułów incunabuł (ISTC), rekordy dotyczące edycji gersoniańskich późno-incunabułowych i z początku XVI wieku, ze szczególnym uwzględnieniem edycji niepełnych oraz uzupełnień edytorskich.
Hain, Ludwig, Repertorium Bibliographicum, hasła poświęcone Jeanowi Gersonowi oraz pierwszym edycjom drukowanym jego dzieł, w tym edycjom strasborskim z końca XV wieku i początku XVI wieku.
Copinger, Walter A., Dodatek do Repertorium Bibliographicum Haina, uzupełnienia i korekty dotyczące edycji Gersona i ich przyporządkowania typograficznego.
Polain, Marie-Louis, Katalog książek wydanych w XV wieku z bibliotek Belgii, dla porównań kolazjonalnych i opisu egzemplarzy zachowanych w oprawach współczesnych.
Biblioteka Narodowa Francji, katalog ogólny, noty do wydań Dzieł Jeana Gersona, z odniesieniami do tradycji rękopiśmiennej oraz historii edytorskiej poszczególnych części korpusu.
Bodleian Library, Oxford, katalogi incunaboli i cinquecentine teologiczne, dla dokumentacji wydań w trzech częściach (1489, 1494) oraz Czwarta część z 1502.
Kristeller, Paul Oskar, Iter Italicum, dla inwentaryzacji tradycji rękopiśmiennej gersonian oraz zależności między tekstami krążącymi a pierwszymi wydaniami drukowanymi.
McGuire, Brian P., Jean Gerson i Ostatnia Reformacja Średniowieczna, University Park, Pennsylvania State University Press, fundamentalne studium kontekstu teologicznego, koncyliarne i przekazu dzieł Gersona.
Oberman, Heiko A., The Harvest of Medieval Theology, według teologicznego ujęcia Gersona i jego recepcji między późnym Średniowieczem a wczesnym Renesansem.
Studia nad strasburską produkcją typograficzną między XV a XVI wiekiem, ze szczególnym odniesieniem do warsztatów Martina Flacha i Matthias Schürer oraz ich rolą w rozpowszechnianiu złożonych tekstów filozoficznych.
Katalogi aukcyjne historyczne i nowoczesne specjalizujące się w incunabulach i książkach teologicznych (obszar niemiecki), w celu weryfikacji pojawień się na rynku poszczególnych części Dzieł Gersona oraz dla oceny porównawczej Quarta pars jako odrębnego tomu.