Gregorio Magno - [Incunable] Moralia - 1496

Zagadka cierpienia: gotycka katedra giganta myśli średniowiecznej
Ta wenecka edycja 1496 Moralia in Iob Grzegorza Wielkiego stanowi jeden z najpotężniejszych monumentów teologii zachodniej drukowanej w XV wieku. Dzieło ogromne pod względem rozmiaru, gęstości pojęć i ambicji moralnej, Moralia nie są jedynie egzegetycznym komentarzem do Księgi Hioba, lecz prawdziwą encyklopedią duchową średniowiecza łacińskiego, w której egzegeza biblijna, antropologia chrześcijańska, asceza monastyczna, refleksja nad władzą i ludzkim cierpieniem przenikają się w sposób nierozdzielny. Wydane w Wenecji przez Andrzeja Torresaniego w eleganckim gotyckim kroju, edycja ta zajmuje miejsce w kluczowym momencie w historii typografii weneckiej, tuż po rozdzieleniu zawodowym od Alda Manuzio, i świadczy o świadomej, uroczystej i autorytatywnej woli estetycznej, przeznaczonej dla wielkich tekstów tradycji patrystycznej. Egzemplarz, choć nosi ślady niedoskonałości i dawnych prac konserwatorskich, zachowuje wyraźną materialną obecność o wysokim oddziaływaniu; dodatkowo podkreśla to wymiana pierwszej drukowanej kartki na rękopiśmienny, stary arkusz zawierający kolorowo miniaturowane stemma papieskie, które nadaje tomowi wymiar symboliczny i niemal liturgiczny."
Wartość rynkowa
Na międzynarodowym rynku książek antycznych wydania incunabułe Moralia in Iob drukowane w Wenecji w XV wieku utrzymują się na stałym poziomie średnio-wysokim, a wyceny dla egzemplarzy kompletnih i w dobrym stanie konserwacyjnym zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 4 000 do 7 000 euro.
Obecność antycznej kartki rękopiśmiennej z kolorowym, miniaturowym stemem papieskim stanowi element unikalności historycznej i symbolicznej, który może pozytywnie wpłynąć na atrakcyjność egzemplarza, zwłaszcza wśród kolekcjonerów zwracających uwagę na warstwowanie materiału i historię użycia książki.

Opis fizyczny i stan
Oprawa z późniejszego okresu, w twardej pergaminowej oprawie, tytuł złocony w medalionie na grzbiecie. Pierwsza karta (a1) zastąpiona starym, ręcznie pisanym arkuszem z miniaturowym kolorowym stemmem papieskim; kartom a4-5 brakuje. Tom zachowuje liczne inicjały ozdobne i kapitelowe, rysowane i malowane ręcznie, z użyciem koloru i prostych motywów ornamentalnych, które współgramy z powagą tekstu i wizualnie wyznaczają rytm lektury. Obecność kilku otworów kornika, plam wodnych w ostatnich częściach, kilka rozproszonych przebarwień. W starych księgach, posiadających wielowiekową historię, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze widoczne w opisie. Pp. (2); 28nn; 654; (2).

TYTUŁ I AUTOR
Moralia in Iob
W Wenecji, wydana przez Andream Torresanis de Asula, 1496.
Grzegorz Wielki

Kontekst i znaczenie
I Moralia in Iob stanowią jedno z najobszerniejszych i najtrudniejszych dzieł, jakie kiedykolwiek stworzył autor starożytności chrześcijańskiej. Zbudowane jako ciągły komentarz do biblijnego tekstu Hioba, prowadzą na wielu poziomach interpretacyjnych, splatając sens dosłowny z moralnym i alegorycznym. Grzegorz używa dramatu cierpienia sprawiedliwego jako uniwersalnego klucza do zadawania pytań o kondycję ludzką, problem zła, związek między winą a niewinnością, odpowiedzialność tych, którzy sprawują władzę i nierozstrzygnięte napięcie między życiem aktywnym a kontemplacyjnym. Dzieło, rozpoczęte podczas pobytu w Konstantynopolu i ukończone po wyborze na pontyfikat, odzwierciedla bezpośrednio wewnętrzną biografię autora, podzielonego między ideęł monastyczny a ciężar rządzenia Kościołem. W średniowieczu Moralia stały się tekstem nieodzownym dla teologów, kaznodziejów i mnichów, głęboko wpływając na duchowość Zachodu, literaturę moralną i refleksję polityczną znacznie poza epoką średniowiecza.

Biografia autora
Grzegorz Wielki urodził się w Rzymie około 540 roku w szlachetnej rodzinie senatorów i zmarł w 604. Po błyskotliwej karierze administracyjnej, która doprowadziła go do urzędu prefekta Rzymu, porzucił życie publiczne, by objąć ideał monastyczny. Wybrany na papieża w 590 roku, zdołał połączyć władzę duchową, zdolności rządzenia i głęboką religijną introspekcję. Propagował reformę Kościoła, wzmocnił rolę papieża w Zachodzie i popierał ewangelizację Anglii poprzez misję kierowaną przez Augustyna z Canterbury. Tradycyjnie zaliczany do czterech Wielkich Ojców Kościoła łacińskiego.

Historia druku i obiegu
Wenecka edycja z 1496 roku, drukowana przez Andreę Torresaniego de Asula, cieszy się szczególnym uznaniem za wysoką jakość typograficzną i wybór eleganckiego, czytelnego gotyckiego kroju, uznawanego za szczególnie odpowiedni do tekstów o wysokim autorytecie patrologicznym. Wydrukowana dwa lata później po rozstaniu zawodowym z Aldo Manuzio, dokumentuje autonomiczny etap weneckiej typografii, wciąż głęboko związanej z tradycją biblioteczną średniowiecza, lecz już całkowicie wpisanej w obieg handlowy i intelektualny europejskiego humanizmu. Moralia cieszyły się szeroką dystrybucją, najpierw w rękopisie, a potem drukiem, z licznymi edycjami inkunabułowymi i cinquecentynami, potwierdzając ich kluczową rolę w kształtowaniu kultury teologicznej Zachodu.

Bibliografia i źródła
ISTC ig00684000
ICCU/OPAC SBN, karty katalogowe dotyczące weneckiego wydania z 1496 roku Moralia in Iob
Katalog całościowy inkunabułów Gregorius Magnus, Moralia in Iob
B. Smalley, Badanie Biblii w Średniowieczu
J. Fontaine, Grzegorz Wielki i kultura antyczna
Katalog incunabuli w Bibliotece Brytyjskiej