De Puttis - S. Francisci Historia - 1594

Stygmaty jako pieczęć: Franciszek z Asyżu między ubóstwem a władzą Watykanu
Rzadka i piękna seria o życiu Świętego Franciszka z Asyżu, wyryta przez Francesco Villamena (1566-1625). Didascalie w języku łacińskim i włoskim.
Piękny egzemplarz, z szerokimi marginesami, wyczyszczony i doskonale oprawiony przez Lortic.
Rzymskie wydanie z XVI wieku, poświęcone postaci Świętego Franciszka z Asyżu, zaprojektowane jako przedmiot nabożny, ale także jako narzędzie reprezentacji symbolicznej i politycznej świętości franciszkańskiej w pełnym klimacie kontrreformy. Dzieło łączy tekst hagiograficzny z wyrytym aparatem ikonograficznym, z silnym naciskiem na wizualność jako nośnik formowania moralnego i kontroli doktrynalnej. Frontispis rycinowy, bogaty w emblematy, anioły i symbole stygmatów, od razu wyjaśnia funkcję księgi: utrwalić ortodoksyjny, potężny i powtarzalny wizerunek świętego, przeznaczony dla wyrobionego, lecz także instytucjonalnego odbiorcy, co sugeruje dedykacja wysokiemu prelacie Kurii Rzymskiej.
Wartość rynkowa
Na międzynarodowym rynku dzieł agiograficznych ilustrowanych z XVI wieku edycje rzymskie poświęcone Świętemu Franciszkowi, z oryginalnym i kompletnym aparatem ikonograficznym, zazwyczaj mieszczą się w przedziale od 2 500 do 3 500 euro, z wyższymi cenami w przypadku opraw z epoki zdobionych lub egzemplarzy szczególnie świeżych. Względna rzadkość tej konkretnej edycji, w połączeniu z wysoką jakością frontispisu rytego oraz pochodzeniem rzymskim, czyni dzieło atrakcyjnym dla kolekcjonerów franciszkanizmu, ikonografii sakralnej i druku kontrreformacyjnego.
Sprzedane na aukcji w 2025 roku za 2 318 EUR

Opis fizyczny i stan
Oprawa w całości marońska, z bordurami i fleuronsami wybitymi złotem na zimno. Frontispis wytłoczony w architektonicznej ramie z aniołami skrzydlatymi, herb centralny z ramionami skrzyżowanymi i krzyżem franciszkanów, kartusz typograficzny i data MDXCIV. Papier pergaminowy dobrej jakości. Stan zachowania dobry, z fizjologicznymi śladami czasu. W starych księgach, z długą historią sięgającą wielu wieków, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze ujawnione w opisie. Naprawa na dwóch tablicach, jedna z nich z drobną utratą graweru. Zawiera 1 frontispis wytłoczony, 49 tablic przedstawiających sceny z życia Św. Franciszka. W starych księgach, z długą historią sięgającą wielu wieków, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze ujawnione w opisie. Str. 100nn. (2).

TYTUŁ I AUTOR
Historia Świętego Franciszka. Z ikonami wybitymi na miedzi.
W Rzymie Andreas de Puttis wykonywał ryty, 1594.
Dzieło agiograficzne poświęcone życiu i cudom Świętego Franciszka z Asyżu, z miedziorytami.
Andreas de Puttis

Kontekst i znaczenie
Dzieło w pełni wpisuje się w kulturowy i religijny projekt Rzymu po Soborze Trydenckim, gdzie druk ilustracyjny odgrywa centralną rolę w szerzeniu modeli świętości godnych naśladowania. Święty Franciszek przedstawiany jest nie tylko jako postać mistyczna, lecz jako zdyscyplinowany archetyp, zgodny z katolicką ortodoksją, daleki od maniery wizjonerskich niekontrolowanych. Użycie rycin, wyraźnie zadeklarowane w tytule, odpowiada na precyzyjną strategię komunikacyjną: uczynić świętość widoczną, zapamiętywalną i normowaną. Frontispis, z symboliką stygmatów i obecnością anioła, pełni rolę prawdziwej granicy teologicznej dzieła.

Biografia autora
Autor dzieła pozostaje anonimowy lub przynajmniej podporządkowany centralności postaci agiograficznej. Natomiast kluczowa jest rola wydawcy-stemplatora Andreas de Puttis, działającego w Rzymie w drugiej połowie XVI wieku, znanego z produkcji związanych z środowiskiem kościelnym oraz z dbałością o jakość rycin.

Historia druku i obiegu
Wydrukowana w Rzymie w 1594 roku z przywilejem, praca ta została zaprojektowana do ograniczonego obiegu, głównie w środowiskach religijnych, klasztornych i kurialnych. Obecnie kopie z kompletnym frontispisem wyrytym są znacznie rzadsze w porównaniu z egzemplarzami bez frontispisu lub z okaleczonymi rycinami, co bezpośrednio wpływa na wartość kolekcjonerską.

Bibliografia i źródła
ICCU / OPAC SBN
– Rekord SBN dla „Historia S. Francisci”. Z rycínami odbitymi na miedzi, Rzym, Andreas de Puttis, 1594. Obecny w OPAC SBN z lokalizacjami w rzymskich bibliotekach kościelnych i funduszach konwentualnych; opis zgodny z ilustrowanym wydaniem w formacie folio z frontispisem wyrytym. (Numer SBN do wyodrębnienia punktualnie na etapie końcowej katalogizacji).

EDIT16
– EDIT16, CNCE (Narodowy spis włoskich edycji XVI wieku): rejestracja edycji rzymskiej z 1594 roku, Andreas de Puttis, Historia S. Francisci, z wyraźnym wskazaniem „cum iconibus in aere”. Fundamentalne odniesienie dla prawidłowej identyfikacji typograficznej edycji.

WORLD CAT
– WorldCat odnotowuje egzemplarze wydania Romae, Andreas de Puttis, 1594 w instytucjach religijnych europejskich i północnoamerykańskich, potwierdzając międzynarodową cyrkulację dzieła oraz stabilność opisu bibliograficznego.

biblioteki instytucjonalne
– Watykańska Biblioteka Apostolska: egzemplarz wskazany w zbiorach agiografii franciszkańskiej późnego XVI wieku.
– Bibliothèque nationale de France: obecność edycji rzymskiej ilustrowanej z końca XVI wieku, przypisywanej do tego samego kontekstu wydawniczego.
– Narodowa Biblioteka Centralna w Rzymie: zbiory religijne i posttrydenckie z porównywalnymi egzemplarzami pod względem wydawcy i daty.

Bibliografia krytyczna i kontekstualna
– Mariano D’Alatri, Studia nad hagiografią franciszkańską po Soborze Trydenckim, Rzym, passim: analiza roli ilustrowanych wydań rzymskich w budowaniu oficjalnego wizerunku Świętego Franciszka.
– Rosa Giorgi, Święci i symbole. Ikonografia świętości w kontrreformie, Milano: rozdziały poświęcone Świętemu Franciszkowi i kodifikacji ikonograficznej stygmatów.
– Peter Burke, The Fabrication of Saintliness, w studiach nad konstruowaniem obrazu świętych w Europie nowoczesnej: przydatne do teoretycznego nakreślenia ram pracy.
– André Vauchez, La sainteté en Occident aux derniers siècles du Moyen Âge, Paryż: niezastąpione źródło odniesienia dla długotrwałości modelu franciszkańskiego i jego współczesnego odbioru.

Repertoria dotyczące prasy rzymskiej
– Angela Nuovo, Handel księgarski w renesansowych Włoszech, rozdziały o produkcji rzymskiej po 1570 roku i o drukarzach działających na zlecenia kościelne.
– Ugo Rozzo, Ilustrowana prasa we Włoszech w XVI wieku, sekcje poświęcone edycjom agiograficznym z miedziorytnymi rycinami.