Petri Apiani - Cosmographia - 1574

PRZED KOPERNIKIEM, PRZED GALILEUSZEM: KOSMOGRAFIA U PODSTAW NOWoczesnej NAUKI
Ta anwersowa edycja z 1574 roku Cosmographia Pierre'a Apiana, poprawiona, poprawiona i rozszerzona przez Gemmę Frisiusa, jest jednym z kluczowych dzieł w budowie nauki nowoczesnej. Już na długo przed teoretycznym rozłamem wprowadzonym przez heliocentryzm i astronomię teleskopową, ta książka uczy, jak mierzyć świat: Ziemię, niebo, odległości, współrzędne. To tutaj kształtuje się język matematyczny i geometryczny, bez którego rewolucja kopernikańska i dzieło Galileusza byłyby nie do pomyślenia.
Kosmografia nie proponuje nowej kosmologii, ale dostarcza narzędzi koncepcyjnych i operacyjnych, które umożliwią jej przezwyciężenie.
Wartość rynkowa
Kompletne i w dobrym stanie egzemplarze tej edycji z 1574 roku są rzadkością na rynku. Wartości wycen mogą się znacznie różnić w zależności od kompletności volvelles i obecności złożonej mapy. Całkowite i dobrze zachowane kopie mogą osiągać wartości od 18 000 do 30 000 euro.

Opis fizyczny i stan
Oprawa z pergaminu wielokrotnego użytku. Strona tytułowa z ryciną drzeworytniczą; około 110 wycinanek drzeworytniczych w tekście, obejmujących ryciny, inicjały ilustrowane, tabele i volvelles, z czego cztery z systemem ruchomym; mapa świata na podwójnej stronie, reprodukowana na staroświeckim papierze. Egzemplarz zazwyczaj czysty, z kilkoma starożytnymi ręcznie pisanymi marginesami, plamami i gore. Cały wolumin zawiera wszystkie karty, ale trzy volvelles zostały odtworzone na staroświeckim papierze. W starodrukach, z wielowiekową historią, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są wymienione w opisie. Kolacja: (4), 64, 3 karty, łącznie 135 stron.

TYTUŁ I AUTOR
Cosmographia Petri Apiani, przez Gemmę Frisium, lekarza i matematyka z Louvain, napisana, została oczyszczona z wszelkich błędów, powiększona i uświetniona.
Antverpiae, u Johanna Belleruma, 1574.
Autorstwo: Pierre Apian. Kurator i komentator: Gemma Frisius.

Kontekst i znaczenie
Cosmographia stanowi jeden z filarów przejścia od średniowiecznej opisowej cosmografii do nauki matematycznej o świecie fizycznym. Dzieło to nie kwestionuje systemu tolemaicznego, lecz wzmacnia jego strukturę ilościową, dostarczając rygorystycznych metod do wyznaczania współrzędnych, pomiaru odległości ziemskich i niebieskich oraz geometrycznego przedstawiania przestrzeni.
To właśnie ta postawa tworzy naukowe podłoże, na którym oprze się heliocentryzm Niccolò Copernica, który dziedziczy od tradycji kosmograficznej Apiana i Frisiusa prymat w obliczeniach i strukturze matematycznej kosmosu. W ten sam sposób dzieło przygotowuje koncepcyjne ramy, w których będzie działał Galileo Galilei: wszechświat, który jest już postrzegany jako mierzalny, kwantyfikowalny, tłumaczalny na liczby i proporcje. W tym sensie Cosmographia nie jest książką "przed" rewolucją naukową, lecz jednym z jej niezbędnych warunków wstępnych.

Biografia autora
Pierre Apian (1495–1552) był niemieckim astronomem i matematykiem, profesorem na Uniwersytecie w Ingolstadt. Jego dzieło wyróżnia się zdolnością do przekształcania skomplikowanych koncepcji astronomicznych w praktyczne i dydaktyczne narzędzia, czyniąc cosmografię dziedziną zastosowaną i dostępną.
Gemma Frisius (1508–1555), flamandzki lekarz, matematyk i kartograf, uczył w Lwowie i odegrał decydującą rolę w rozwoju naukowej kartografii i metod pomiaru geografii. Był nauczycielem Mercatora i kluczową postacią w rozpowszechnianiu matematyki stosowanej w XVI wieku.

Historia druku i obiegu
Pierwsze wydanie Cosmographia ukazało się w 1524 roku i odniosło niezwykły sukces wydawniczy, z licznymi wznowieniami i przeróbkami w XVI wieku. Wydanie z Antwerpii z 1574 roku, drukowane przez Joannes Bellerus, świadczy o żywotności tradycji naukowej w Niderlandach Południowych oraz o ciągłym europejskim popycie na rzetelne i aktualne teksty z dziedziny kosmografii, przeznaczone dla uczonych, żeglarzy i matematyków.

Biografia autora
Pierre Apian (1495–1552), niemiecki astronom i matematyk, był jednym z pierwszych, którzy połączyli rygor naukowy z klarownością dydaktyczną w popularyzacji kosmografii. Profesor w Ingolstadt, wyróżnił się swoimi badaniami nad astronomią praktyczną, kartografią i pomiarami geograficznymi, pozostawiając trwały ślad w kulturze naukowej XVI wieku.
Gemma Frisius (1508–1555), medyk, matematyk i kartograf flamandzki, był jedną z najbystrzejszych umysłów swojego czasu. Uczył w Lovanium i w znaczący sposób przyczynił się do rozwoju triangulacji kartograficznej oraz rozpowszechniania nowych nauk matematycznych stosowanych.

Historia druku i obiegu
Pierwsze wydanie Cosmographia ukazało się w 1524 roku i jest uważane za pierwszą drukowaną książkę z wbudowanymi systemami mobilnymi. Dzieło odniosło ogromny sukces, z dziesiątkami wydań w XVI wieku, publikowanych w różnych miastach Europy. Wydanie z Antwerpii z 1574 roku, drukowane przez Joannesa Bellerusa, odzwierciedla wysoką jakość typograficzną Niderlandów Południowych oraz ciągłe zapotrzebowanie na aktualne i praktyczne teksty naukowe.

Bibliografia i źródła
Adams, H.M., Katalog książek drukowanych na kontynencie Europy, 1501–1600, Cambridge, A-974.
Apianus, Petrus, 'Cosmographicus liber', Landshut, 1524 (edycja pierwsza).
Bosse, A., Księgi z ruchomymi obrazkami z XVI wieku, Paryż, 1970.
Dekker, E., Ilustracja wszechświata Ptolemeusza: volvelles i kosmografia w XVI wieku, w Imago Mundi, tom 59.
Houzeau, J.-C. – Lancaster, A., Bibliografia ogólna astronomii, Bruksela, 1887–1889, nr 1543.
Koeman, C., Atlantes Neerlandici, Amsterdam, tom I.
Karrow, R., Mapmakers of the Sixteenth Century and Their Maps, Chicago, 1993.
Lindberg, D.C., Początki nauki zachodniej, Chicago, rozdział o renesansowej cosmografii.
McLean, M., Kosmografia Apiana i Frisjusza: Studium wczesnego wydawnictwa naukowego, Londyn, 2007.
Sabin, J., Słownik książek dotyczących Ameryki, Nowy Jork, tom I, nr 1730.
Shirley, R., Mapowanie świata: Wczesne drukowane mapy świata 1472–1700, Londyn, 1983.
Snyder, J.P., Spłaszczanie Ziemi: Dwa tysiące lat projekcji map, Chicago, wydanie z Gemma Frisius.
Thorndike, L., Historia magii i nauk eksperymentalnych, t. V, Nowy Jork, 1941.
Van Ortroy, F., Bibliografia Gemma Frisiusa, Bruksela, 1898.
Voelkel, J.R., Johannes Kepler i nowa astronomia, Oxford, dla kontekstu naukowego i instrumentale.
Zinner, E., Historia i bibliografia literatury astronomicznej w Niemczech, Monachium, 1941.