Christian Boltanski - Kaddish - 1998

Opublikowano z okazji wystawy „Last Years”, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu, 15 maja–4 października 1998 roku. Z prostym i oszczędnym słownictwem, w minimalistycznej, a jednocześnie imponującej prezentacji, wystawa „Last Years” koncentrowała się na relacji między nieobecnością a obecnością w człowieku, na pamięci, utracie tożsamości poprzez zapomnienie i zniknięcie, ale także na osobistej i unikalnej historii każdego człowieka w masie kolektywności i anonimowości. W ten sposób ilustrowała emocjonalny, ludzki, a nawet humanistyczny wymiar twórczości Christiana Boltanskiego.

Książka składa się wyłącznie z czarno-białych fotografii podzielonych na cztery motywy: Menschlich (Ludzki); Sachlich (Obiektywny); Ortlich (Lokalny); Sterblich (Śmiertelny). Kaddisz (hebr. קדיש qaddish, „uświęcenie”) jest jednym z centralnych elementów żydowskiej liturgii. Poza Menschlich, pochodzącym z 1993 roku, zdjęcia mężczyzn i kobiet pochodzą z 16 serii obrazów używanych przez Boltanskiego między 1972 a 1973 rokiem i mieszanych w losowej kolejności, w której nie da się odróżnić ofiar od sprawców.