荷蘭，西菲士蘭 Leeuwendaalder Enkhuizen 1604

NOORDELIJKE NEDERLANDEN – REPUBLIEK (1581–1795)
West-Friesland – Leeuwendaalder 1604 – Enkhuizen
Zeldzaam provinciaal type

Zeldzame en historisch interessante West-Friese leeuwendaalder uit 1604, geslagen te Enkhuizen op Hollandse voet. Deze uitgifte behoort tot de vroege provinciale reeks met de karakteristieke en afwijkende keerzijdelegende FORTITVDO NOSTRA DEVS.

Muntplaats: Enkhuizen
Jaar: 1604
Muntmeester: Caspar Wijntgens
Muntteken: roos
Muntvoet: Hollandse voet

Voorzijde

Staande leeuw naar links, met opgeheven zwaard en pijlenbundel, binnen omschrift.

De leeuw met zwaard en pijlenbundel is een van de meest herkenbare symbolen van de jonge Nederlandse Republiek. De gebundelde pijlen staan voor de verbonden gewesten, terwijl het zwaard de gezamenlijke verdediging en onafhankelijkheid symboliseert.

Keerzijde

Gekroond provinciewapen van West-Friesland. Het jaartal 16 – 04 is verdeeld over de velden ter weerszijden van het wapen.

Omschrift:

FORTITVDO NOSTRA DEVS

Voluit: Fortitudo nostra Deus.

Vertaling: “God is onze kracht.”

De spreuk benadrukt dat kracht en bescherming bij God worden gezocht en vormt een uitgesproken religieuze boodschap die kenmerkend is voor deze vroege West-Friese muntslag.

Een afwijkende West-Friese legenda

Deze leeuwendaalder behoort tot een bijzondere provinciale reeks. Tussen 1597 en 1605 werd het West-Friese type geslagen met de afwijkende keerzijdelegende:

FORTITVDO NOSTRA DEVS
“God is onze kracht.”

Dit in tegenstelling tot de veel gebruikelijkere legenda:

CONFIDENS DNO NON MOVETVR

Voluit: Confidens Domino non movetur.

Vertaling: “Wie op de Heer vertrouwt, zal niet wankelen.”

Juist het gebruik van FORTITVDO NOSTRA DEVS vormt een belangrijk onderscheidend kenmerk van deze vroege gewestelijke uitgiften van West-Friesland.

Het bijzondere jaar 1604

Ook de plaatsing van het jaartal maakt deze uitgifte interessant. Vanaf 1604 werd het jaartal niet langer onder het provinciewapen geplaatst, maar verdeeld over de velden ter weerszijden van het wapen: 16 – 04.

Hiermee markeert 1604 een herkenbare wijziging binnen de korte reeks van provinciale West-Friese leeuwendaalders.

De zelfstandige provinciale uitvoering naderde op dat moment bovendien haar einde. In 1606 werd dit type vervangen door het generaliteitstype. Hierdoor behoort de leeuwendaalder van 1604 tot de laatste fase van deze karakteristieke vroege West-Friese muntslag.

De leeuwendaalder als handelsmunt

De leeuwendaalder groeide gedurende de zeventiende eeuw uit tot een van de bekendste handelsmunten van de Nederlandse Republiek. De munt werd niet alleen binnen de Nederlanden gebruikt, maar vond via de internationale handel zijn weg naar talrijke gebieden ver daarbuiten.

De karakteristieke voorstelling van de leeuw met zwaard en pijlenbundel werd daardoor een internationaal herkenbaar symbool van de Nederlandse muntslag.

De vroege gewestelijke exemplaren zijn binnen deze omvangrijke muntgeschiedenis bijzonder interessant. Zij stammen uit een periode waarin de Republiek nog jong was en de afzonderlijke gewesten hun eigen identiteit nadrukkelijk in hun munten tot uitdrukking brachten.

Zeldzaamheid

De West-Friese leeuwendaalder van 1604 behoort tot het schaarse provinciale type. De combinatie van de afwijkende legenda FORTITVDO NOSTRA DEVS, de karakteristieke plaatsing van het jaartal 16 – 04 naast het provinciewapen en de korte periode waarin deze uitvoering werd vervaardigd, maakt het tot een gezocht type binnen de Nederlandse provinciale muntslag.

In Davenport wordt het type bovendien met R – Rare aangeduid.

Referenties

Delmonte 835 · Pannekeet 22 · HNPM 14 · CNM 2.46.22 · Davenport 4868 (R)

Een zeldzame en historisch aansprekende West-Friese leeuwendaalder uit 1604, geslagen te Enkhuizen en behorend tot de korte provinciale reeks met de afwijkende legenda FORTITVDO NOSTRA DEVS – “God is onze kracht”. De bijzondere plaatsing van het jaartal en het verdwijnen van dit provinciale type kort daarna maken dit tot een aantrekkelijk exemplaar voor de gespecialiseerde verzamelaar van Nederlandse leeuwendaalders en vroege munten van de Republiek.