荷蘭 Leeuwendaalder 1576

Leeuwendaalder 1576 – Holland

Opstandige Nederlanden · Derde type · Gerard van Bylaer

Een bijzonder aansprekende Hollandse leeuwendaalder uit 1576, behorend tot het derde type met de geharnaste ridder die over zijn schouder naar rechts kijkt. Dit exemplaar valt op door een krachtige en scherpe slag aan beide zijden, waarbij vooral de Hollandse leeuw uitzonderlijk sterk naar voren komt. Extra bijzonder is de zeer zeldzame stempelvariant waarbij de letters I en N in ORDIN op merkwaardige wijze met elkaar verbonden zijn.

Voorzijde

Een geharnaste en gehelmde ridder staande naar links, met baard en het hoofd naar rechts over zijn schouder gewend. Een royaal gedrapeerde sjerp is om zijn lichaam geslagen; in de rechterhand houdt hij het geluste uiteinde vast.

Voor hem staat het wapenschild van Holland binnen een geornamenteerde omlijsting. Aan weerszijden onderaan het gesplitste jaartal:

I5 – 76

Rondom:

MO · NO · ARG · ORDIN · HOL

Moneta Nova Argentea Ordinum Hollandiae
“Nieuwe zilveren munt van de Staten van Holland.”

Keerzijde

Centraal de imposante klimmende Hollandse leeuw naar links, binnen een parelcirkel. De voorstelling is krachtig geslagen, waarbij kop, manen, klauwen en de sierlijk gebogen staart opvallend duidelijk naar voren komen.

Omschrift:

CONFIDENS · DNO · NON · MOVETVR · ❀

Confidens Domino non movetur
“Wie op de Heer vertrouwt, zal niet wankelen.”

Het omschrift eindigt met de roos ❀, het muntteken van muntmeester Rochus Grijp.

Zeer zeldzame stempelvariant

Een bijzondere eigenschap van dit exemplaar bevindt zich in het woord ORDIN op de voorzijde. De letters I en N zijn op een opmerkelijke wijze met elkaar verbonden.

Deze uitvoering is volgens de beschikbare beschrijving niet eerder gesignaleerd en evenmin bekend uit de genoemde naslagwerken. Als afzonderlijke stempelvariant is deze uitvoering dan ook zeer zeldzaam en vormt zij een interessant aanknopingspunt voor verder stempelonderzoek.

Specificaties

Provincie: Holland
Jaar: 1576
Nominale waarde: Leeuwendaalder · 32 stuiver
Type: Derde type
Metaal: Zilver
Muntmeester: Rochus Grijp
Muntteken: Roos ❀
Stempelsnijder: Gerard van Bylaer

Referenties: Delmonte 831 · Verkade 48.3 · HNPM 22 · CNM 2.28.66 · Davenport 8838

Historische context

De leeuwendaalder werd in 1575 ingevoerd als het eerste grote zilverstuk van de opstandige Nederlanden. De munt werd gewaardeerd op 32 stuiver, maar bevatte minder zilver dan de Bourgondische kruisrijksdaalder met dezelfde koers. Het verschil leverde extra inkomsten op in een periode waarin grote financiële middelen nodig waren voor de strijd tegen Spanje.

Na de eerste uitvoeringen werden in 1576 nieuwe stempels vervaardigd door de kundige Gerard van Bylaer. Hiermee ontstond het verfijndere derde type, herkenbaar aan de ridder die zijn hoofd naar rechts draait en over zijn schouder kijkt. Zowel de stilistische uitwerking als de uitvoering van de muntslag werd hiermee duidelijk verbeterd.

Dit exemplaar laat die verfijning overtuigend zien. De krachtige ridderzijde en bijzonder scherp uitgekomen Hollandse leeuw vormen samen een sterk muntbeeld, terwijl de zeer zeldzame ORDIN-stempelvariant het stuk een extra numismatische dimensie geeft. Een markante leeuwendaalder uit de vroegste jaren van de Nederlandse Opstand.