荷蘭，烏特勒支 Daalder 1689

30 Stuiver | Daalder 1689 – Utrecht

Republiek der Verenigde Nederlanden | Utrecht

Zilveren 30 stuiver of daalder, geslagen te Utrecht in 1689, met de karakteristieke stempelvariant met Romeinse I, CRESCVNT en gladde faas.

Een bijzonder rijk vormgegeven provinciale uitgifte uit de Republiek der Verenigde Nederlanden. De voorzijde wordt beheerst door het gekroonde provinciewapen van Utrecht, terwijl de keerzijde een opmerkelijke compositie van zeven gekroonde wapenschilden toont.

Geslagen tijdens het muntmeesterschap van Johan van Romondt, zonder munt- of muntmeesterteken.

Bijzonder aan dit exemplaar is de uitvoering van het wapen van Wijk bij Duurstede met gladde faas, gecombineerd met een zichtbare dubbeling van een gedeelte van de wapens en het omschrift aan de rechterbovenzijde van de keerzijde.

⸻

Voorzijde

Centraal het gekroonde wapenschild van de provincie Utrecht, gehouden door twee leeuwen.

Boven het wapen twee gekruiste oranjetakken.

Onder de voorstelling de Latijnse spreuk:

CONCORDIA RES PARVAE CRESCVNT

Vertaling:
Door eendracht groeien kleine zaken.

Een spreuk die de gedachte van verbondenheid en gezamenlijke kracht binnen de Republiek treffend verwoordt.

⸻

Keerzijde

Een uitgebreide heraldische compositie van zeven gekroonde wapenschilden.

Centraal bevinden zich de wapens van het Bisdom Utrecht, de Provincie Utrecht en de stad Utrecht.

Links de wapens van Amersfoort en Wijk bij Duurstede; rechts die van Rhenen en Montfoort.

Boven de wapens het omschrift:

MO · NO · ORD · TRAIECT

Onder de voorstelling het jaartal:

I689

Kenmerkend is de schrijfwijze van het jaartal, waarbij het eerste cijfer 1 als Romeinse I is uitgevoerd.

Aan de rechterbovenzijde is in een gedeelte van de wapens en het aangrenzende omschrift een duidelijke dubbeling van de slag zichtbaar. Hierdoor zijn delen van de voorstelling tweemaal ten opzichte van elkaar afgedrukt.

Dit munttechnische verschijnsel geeft het exemplaar een individueel karakter en vormt een tastbaar spoor van het historische slagproces.

⸻

Stempelkenmerken

Dit exemplaar behoort tot de variant met:

Romeinse I in het jaartal I689
CRESCVNT in de spreuk
Gladde faas in het wapen van Wijk bij Duurstede

Voor het wapen van Wijk bij Duurstede zijn verschillende stempeluitvoeringen bekend.

In de heraldisch correcte voorstelling bevinden zich drie zuilen op de horizontale balk, de zogenaamde beladen faas.

Bij deze variant is de horizontale balk daarentegen glad uitgevoerd en ontbreken de drie zuilen. Deze zogenaamde gladde faas wijkt daarmee af van het eigenlijke wapen van Wijk bij Duurstede en is terug te voeren op de vervaardiging van de gebruikte muntstempel.

⸻

Specificaties

Gebied: Noordelijke Nederlanden
Periode: Republiek der Verenigde Nederlanden, 1581–1795
Provincie: Utrecht
Muntplaats: Utrecht
Jaar: 1689
Nominale waarde: 30 stuiver | Daalder
Metaal: Zilver
Gewicht: 15,66 gram
Diameter: 36 mm
Muntmeester: Johan van Romondt
Muntteken: Geen
Muntmeesterteken: Geen

Stempelvariant: Romeinse I · CRESCVNT · gladde faas
Slagkenmerk: Gedeeltelijke dubbeling van wapens en omschrift aan de rechterbovenzijde van de keerzijde

Referenties: Delmonte 1086 · Verkade 109.4 · Van der Wiel 5b (JMP 1968) · HNPM 67 · CNM 2.43.109

⸻

Historische context

De Utrechtse daalder van 1689 onderscheidt zich door zijn rijke heraldische compositie. Zeven wapens brengen verschillende bestuurlijke en stedelijke elementen van Utrecht samen op één munt.

Voor de gespecialiseerde verzamelaar zijn juist de kleinere details van betekenis. Bij dit exemplaar komen de Romeinse I in I689, de schrijfwijze CRESCVNT en het wapen van Wijk bij Duurstede met gladde faas samen.

Daar komt een zichtbaar spoor van het historische muntproces bij: de gedeeltelijke dubbele slag aan de rechterbovenzijde van de keerzijde, waarbij delen van de wapens en het omschrift dubbel zijn afgedrukt.

Een intrigerende zeventiende-eeuwse Utrechtse daalder waarin heraldiek, stempelvariatie en het oorspronkelijke muntproces op bijzondere wijze zichtbaar samenkomen.