Massuet - Philosophie Moderne - 1752

Επιστήμη, Αλήθεια και Μεταφυσική στην Ευρώπη των Φωτισμένων - Η Θρησκεία της Λογικής
Ο πυλώνας της διαφώτισης στη δεκαετία του 1700, τα Élemens de la Philosophie Moderne του Pierre Massuet, αποτελούν μια από τις πιο επιτυχημένες προσπάθειες σύνδεσης της πειραματικής λογικής του Newton με την μεταφυσική παράδοση της Γαλλίας. Εκτυπωμένα στο Άμστερνταμ το 1752 από τους Chatelain, διάσημους εκδότες φιλοσοφικών και ηθικών έργων, αυτή η ολοκληρωμένη έκδοση σε δύο τόμους, εμπλουτισμένη με δύο αλληγορικές εισαγωγές και πολυάριθμες διπλωμένες εικόνες, μετατρέπει τη φυσική σε θέατρο του φωτός, την επιστήμη σε ηθική εμπειρία. Το έργο αποτελεί ένα μικρό μνημείο της φιλοσοφίας του Διαφωτισμού, όπου ο φυσικός κόσμος γίνεται ορατή μορφή της ανθρώπινης σκέψης.
Αξία αγοράς
Η πλήρης έκδοση σε δύο τόμους του 1752 είναι σήμερα σπάνια στην ολοκληρωμένη εικονογραφική της μορφή. Τα αντίγραφα με και τις δύο αντιπροσωπείες και τις πρωτότυπες διπλωμένες πλάκες κυμαίνονται στην ευρωπαϊκή αγορά αντίκας μεταξύ 1.500 και 2.000 ευρώ, ανάλογα με την ποιότητα του δεσίματος και την κατάσταση των χαρτιών. Τα δείγματα με φρέσκες χαράξεις και πλήρη περιθώρια, όπως αυτό που εξετάζεται, ανήκουν στην ανώτερη κατηγορία. Τα ομοιόμορφα σύγχρονα δεσίματα από πλήρες δέρμα, με ραβδώσεις στην πλάτη και χρυσούς τίτλους, είναι ιδιαίτερα περιζήτητα από συλλέκτες φιλοσοφίας και διαφωτιστικής επιστήμης.

Φυσική περιγραφή και κατάσταση
Ζωντανή σύνδεση σε πλήρη περγαμηνή, σημάδια φθοράς. Τυπωμένες προσευχές σε κόκκινο και μαύρο με τυπογραφικό σήμα, δύο υπέροχες αντιπόρτες χαραγμένες σε χαλκό. Πολλές χαραγμένες πλάκες διπλωμένες με πειράματα οπτικής, υδροστατικής, μηχανικής και πνευματικής. Ξεκάθαρες χαράξεις, σημάδια χρήσης. Σελ. (4); 20nn; 432; (4). (4); 4nn; 498; (4).

Πλήρης τίτλος και συγγραφέας
Ελάχιστα της Σύγχρονης Φιλοσοφίας.
Άμστερνταμ, Chez Z. Chatelain et Fils, 1752.
Μ. Πιέρ Μασιέ.

Πλαίσιο και Σημασία
Ο Massuet χτίζει μια γέφυρα ανάμεσα στη φυσική φιλοσοφία και τη ηθική, ανάμεσα στο πείραμα και τη διαλογή. Το έργο του ανοίγει με τον ορισμό της φιλοσοφίας ως επιστήμης της αλήθειας που αντιλαμβάνεται μέσω των αισθήσεων και καθοδηγείται από τη λογική, ακολουθώντας τη νευτώνεια μέθοδο της εμπειρικής απόδειξης. Αλλά κάτω από την εκπαιδευτική επιφάνεια κυλά μια βαθύτερη συμβολική: το φως που διεισδύει στα πρίσματα και διαχωρίζεται στα χρώματα είναι το ίδιο που φωτίζει το ανθρώπινο πνεύμα· η πειραματική μηχανή γίνεται έμβλημα του τακτοποιημένου σύμπαντος, αντανακλαστικό του θεϊκού νου. Οι χαραγμένες αντιπόρτες μεταφέρουν αυτήν την οπτική γλώσσα: στο πρώτο τόμο, η Φιλοσοφία καθοδηγεί τα πνεύματα προς τη γνώση· στο δεύτερο, η Αλήθεια σηκώνει το πέπλο της ύλης. Είναι η επιστήμη ως τελετουργία μύησης στη σύγχρονη εποχή, όπου η λογική αντικαθιστά την αποκάλυψη, διατηρώντας ωστόσο την ιερή αύρα της.

Βιογραφία του Συγγραφέα
Ο Pierre Massuet (1698–1756), ιατρός και φιλόσοφος από τη Γαλλία, μέλος της Royal Society και μεταφραστής του Locke, αποτελεί μια από τις πιο αντιπροσωπευτικές μορφές του μετριοπαθούς ρασιοναλισμού του Διαφωτισμού. Εκπαιδευμένος στη σχολή του Καρτέσιου αλλά γοητευμένος από τις ανακαλύψεις του Newton, αφιέρωσε το έργο του στην εξεύρεση συμβιβασμού μεταξύ της πειραματικής επιστήμης και της χριστιανικής ηθικής. Το Élemens de la Philosophie Moderne αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη σύνοψη της σκέψης του: ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο, γραμμένο με κομψότητα και βάθος, που ενώνει τη φυσική, τη μεταφυσική και την πνευματική σε μια ενιαία αντίληψη του σύμπαντος.

Ιστορικό εκτύπωσης και κυκλοφορίας
Η έκδοση του Chatelain του 1752 είναι η κύρια και πιο ολοκληρωμένη, διαδεδομένη στον γαλλόφωνο και ολλανδόφωνο χώρο. Οι Chatelain, ενεργοί στο Άμστερνταμ από τα τέλη του 17ου αιώνα, εξειδικεύτηκαν σε ηθικά και φιλοσοφικά έργα υψηλής τυπογραφικής ποιότητας, συχνά συνοδευόμενα από αλληγορικές χαράξεις και επεξηγηματικά συστήματα. Το έργο του Massuet γνώρισε μεγάλη εκδοτική επιτυχία, επανεκτυπώθηκε εν μέρει ή αναφέρθηκε σε συλλογές πειραματικής φιλοσοφίας κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Οι χαράξεις στους πίνακες αντικατοπτρίζουν την γραφική τέχνη της ολλανδικής επιστημονικής εικονογραφίας, εμπνευσμένη από τη Leida και το Παρίσι.

Βιβλιογραφία και Αναφορές
Μπρουνε III, 1554; Cioranescu 44875; Quérard VI, 507; Polgár, Répertoire des ouvrages scientifiques du XVIIIe siècle, σελ. 132; Graesse IV, 438; Taton, Η Επιστήμη τον 18ο αιώνα, Παρίσι, 1966, σελ. 112–114; Feingold, Η Νουτενιανή Στιγμή, 2004, σελ. 89; Sommervogel V, 621; Vercruysse, Βιβλιογραφία των Chatelain, αρ. 312.