Ένα χάλκινο γλυπτό. - Ογκόνι - Νιγηρία

Αυτό το αντικείμενο υπό εξέταση είναι ένα ζευγάρι Ogboni ιερών μορφών, συνήθως ονομάζονται edan, συνδεδεμένο με την Ogboni κοινωνία ανάμεσα στους λαούς που μιλούν γιορούμπα, συμπεριλαμβανομένων των υποομάδων Ijebu και Owu. Φτιάχνονται συνήθως από κράματα χαλκού με τη διαδικασία της χαμένου κηρού, και οι μορφές εμφανίζονται ως ένα αρσενικό και ένα θηλυκό συνδεδεμένα με μια αλυσίδα, ένα επίσημο εργαλείο που δεν είναι συμπτωματικό ούτε απλώς διακοσμητικό αλλά καθοριστικό για το νόημα και τη λειτουργία τους. Το ζευγάρι συνιστά ένα φορητό κέντρο εξουσίας, που χρησιμοποιείται σε τελετές, νομικές και μυστικιστικές καταστάσεις, και κατανοείται ως υλικό επέκταση των ηθικών και κοσμολογικών δεσμεύσεων της κοινωνίας.

Στην Ogboni σκέψη, η γη προσωποποιείται και λατρεύεται ως Onilé, ο τελικός πυρήνας της αλήθειας, της γονιμότητας και της ηθικής τάξης. Το ζευγάρι edan mediates αυτή τη σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη κοινότητα και στην κοθονική δύναμη. Το διπλό τους σχήμα κωδικοποιεί την αμοιβαιότητα: αρσενικό και θηλυκό, ανάδρομη ηλικία και δημιουργικότητα, αυτοέλεγχο και ενεργοποίηση. Ο σύνδεσμος που ενώνει τα δύο διαμορφώνει συνέχεια και αγωνιστικότητα, σηματοδοτώντας τη δέσμευση των όρκων και την αλλη dépendence των κοινωνικών παραγόντων υπό την παρακολούθηση της γης. Με αυτή την έννοια, τα edan δεν είναι είδωλα αλλά δείκτες—υλικά μάρτυρες που αφορούν συναλλαγές οι οποίες πρέπει να παραμείνουν ευθυγραμμισμένες με ένα ενδογενές ηθικό πεδίο.

Στυλιστικά, οι μορφές κινούνται προς συμπαγείς, μετωπικές συνθέσεις με σχετικά διευρυμένες κεφαλές και αποδυναμωμένα άκρα. Αυτή η αναλογική έμφαση αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη γιορούμπα αισθητική κατά την οποία το κεφάλι αποτελεί τον θύλακα του πεπρωμένου και της συνείδησης. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου συνήθως περιορίζονται, με ένα τόνο αυτοκυρίευσης που σηματοδοτεί ελεγχόμενη δύναμη αντί να εκφραστική ιδιαιτερότητα. Οι επιφανειακές λεπτομέρειες— υ marks ουσιακής χαραγμένης, κομμώσεις ή ενδύματα—ενδέχεται να υποδηλώνουν κατάσταση ή ταυτότητα, αλλά παραμένουν υπεράνω από την συνολική ευανάγνωστη ανάγνωση του ζευγαριού ως μονάδας. Η πατινάρα που προέκυψε από το χειρισμό δεν αποτελεί απλώς παράγωγο της ηλικίας αλλά ίχνος χρήσης, που μαρτυρεί τη повторη ενεργοποίηση των αντικειμένων σε τελετουργική απόδοση.

Μεταξύ των κοινοτήτων Ijebu και Owu, η Ogboni κοινωνία λειτούργησε ιστορικά ως σώμα διαβούλευσης και δικαστικό όργανο, που συμβούλευε τους άρχοντες και επιλύει διαφορές. Σε τέτοια συμφραζόμενα, τα edan μπορούσαν να προβληθούν ως όργανα επαλήθευσης και κύρωσης. Η παρουσία τους επικύρωνε τις διαδικασίες, και η χειρισμός τους—άγγιγμα, τοποθέτηση ή ανάρτηση—βοηθούσε στη υλοποίηση αόρατων δεσμεύσεων με υλικές μορφές. Η εξουσία που ενσάρκωναν ήταν ομαδική και προγονική, βασιζόμενη στην συνέχεια αντί για χάρισμα, και κατά συνέπεια ανθεκτική σε μονόπλευρη προσάρτηση.

Ο συνδυασμός των μορφών είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματικότητά τους. Ένα μεμονωμένο μορφότοιχος θα απέτυχε να εγκαταστήσει την ισορροπία που απαιτεί η Ogboni διδασκαλία· η εξουσία εμφανίζεται μόνο μέσα από μια ισορροπημένη σχέση. Ο αρσενικός δεν κυριαρχεί επί της θηλυκής, ούτε η θηλυκή απλώς συμπληρώνει τον αρσενικό· μάλλον ο καθένας ολοκληρώνει τον άλλον σε έναν κλειστό κύκλωμα νοήματος που εξασφαλίζεται από την αλυσίδα. Αυτή η δομική διπλομορφία αντηχεί με μια ευρύτερη μεταφυσική των γιορούμπα, στην οποία οι γενετικές διαδικασίες εξαρτώνται από τη βαθμίδειση δυνάμεων που αντίκεινται αλλά συνδέονται.

Στους μουσειακούς και συλλεκτικούς ιστορικούς λόγους, τα edan συχνά αποχωρίζονται από τα περιβάλλοντα της απόδοσης και επαναταξινομούνται ως γλυπτά. Ενώ τέτοια απο-αναπλαισίωση επιτρέπει την τυπική ανάλυση, κινδυνεύει να υποβαθμίσει τις λειτουργικές διαστάσεις των αντικειμένων. Η σημασία του edan έγκειται όχι μόνο στη μορφή αλλά στη χρήση—στις ρυθμούς συναρμολόγησης, όρκου και κρίσης που τα ζωντανεύουν. Για να τα διαβάσει κανείς επαρκώς, πρέπει να προσεγγίσει τόσο τις υλικές τους ιδιότητες όσο και τους κοινωνικούς θεσμούς που εξουσιοδοτούν την αξιοποίησή τους, αναγνωρίζοντας ότι η αισθητική τους αυτοκυριαρχία είναι αδιαχώριστη από ένα πυκνό πεδίο ηθικού και κοσμολογικού παραπομπών.

William Fagg. Yoruba Sculpture of West Africa. London: Percy Lund, Humphries, 1960.
Robert Farris Thompson. African Art in Motion: Icon and Act. Berkeley: University of California Press, 1974.
Henry John Drewal, John Pemberton III, and Rowland Abiodun. Yoruba: Nine Centuries of African Art and Thought. New York: The Center for African Art, 1989.
Babátúndé Lawal. “À Yà Gbó, À Yà Tó: New Perspectives on Edan Ògbóni.” African Arts 28, no. 1 (1995): 36–49.
Peter Morton-Williams. “The Yoruba Ogboni Cult in Oyo.” Africa 30, no. 4 (1960): 362–374.
William Bascom. The Yoruba of Southwestern Nigeria. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1969.
Rosalind I. J. Hackett. Art and Religion in Africa. London: Cassell, 1996.
The British Museum. Collection entries on Ogboni edan figures (online database).
The Metropolitan Museum of Art. “Edan Ogboni” (collection and Heilbrunn Timeline essays).

CAB40674

Height: 45 cm / 46 cm
Weight: 4,4 kg