Ιταλική σχολή (XVII) - Il giudizio di Paride

Ιταλικά Σχολείο του 17ου αιώνα - Περιοχή Βενετο-Εμιλινη

“ Η κρίση του Πάριου “

- Λάδι σε καμβά
- Περίοδος: 1670-1700
- Περιοχή βενετο-εμιλινο, τέλος 17ου αιώνα
- Διαστάσεις: 77 x 59 εκ. σε αρχαίο κάδρο
- Καμβάς: 66,5 x 50 εκ.

ΘΕΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ

Η σκηνή απεικονίζει ένα από τα πλέον λαμπρά επεισόδια της κλασικής μυθολογίας, Η κρίση του Πάριου, προανάγκια του Τρωϊκού πολέμου.
Σύμφωνα με την αφήγηση, ο Πάρις, Τρώας πρίγκιας που μεγάλωσε ως ποιμενός, ορίζεται να αποφασίσει ποια από τις Ίσις Γιουνών, Αθηνάς και Αφροδίτης είναι η ομορφότερη, απονέμοντας της τον Χρυσό Μηχάνημα. Η επιλογή θα πέσει στην Αφροδίτη, η οποία τον υπόσχεται την αγάπη της Ελένης.
Στο πίνακα η αφήγηση συμπυκνώνεται σε μια ομάδα τεσσάρων πρωταγωνιστών.

Δεξιά εμφανίζεται ο Πάρις, καθισμένος πάνω σε ένα βράχο και καλυμμένος από ένα ευρύ κόκκινο πέπλο. Το γυμνό άνω σώμα και η κίνηση προς τις θεές τον τονίζουν ως ρυθμιστή της κρίσης.

Στο κέντρο-αριστερά είναι άμεσα αναγνωρίσιμη η Αθηνά/Νίκη, χαρακτηρισμένη από το φτερωτό κράνος και τον μακρύ κοντάρι. Η παρουσία του κράνους αποτελεί έναν από τους συμβολικούς εικόνες της θεάς στο Γύρισι του Πάριου.
Οι άλλες δύο φιγούρες γυναικείες αντιστοιχούν στην Ήρα και την Αφροδίτη. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η νέα γονατιστή μπροστά, σχεδόν ολόκληρα κοιτάει προς τα πίσω με την περιστροφή του κορμού της να αποτελεί το βασικό formale κέντρο της σύνθεσης.
Η μόνη γυναικεία φιγούρα στην ακραία αριστερή πλευρά, συνοδευόμενη από αχνό πέπλο, ολοκληρώνει τη σκηνή με μια τεχνική θεατρική ροή.
Μια μικρή φιγούρα εμφανίζεται επίσης στο δεξί υπόβαθρο, ενταγμένη στο σκοτεινό τοπίο.

⸻

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗΣ

Η κατασκευή της σκηνής είναι σαφώς μελετημένη.
Ο συνθέτης τοποθετεί τους ήρωες σύμφωνα με μια ημι-κυκλική ακολουθία που οδηγεί το βλέμμα:
Η κίνηση κορυφώνεται στη συνάντηση μεταξύ της γονατιστής φιγούρας και του Πάριου.
Πολύ αποτελεσματικό είναι το σύστημα διαγωνίων αντιθέσεων: το κοντάρι που κρατάει η Αθηνά ανεβαίνει προς τα δεξιά, ενώ το σώμα της γονατιστής γυναίκας εισάγει μια αντίθετη διαγώνιο. Ο Πάρις ολοκληρώνει αυτή τη δομή μέσω της έντονης μαζικότητας του κόκκινου πέπλου.
Η γονατιστή φιγούρα αποτελεί πιθανώς την πιο επιτυχημένη εφεύρεση του έργου: η φωτισμένη πλάτη, η περιστροφή του θώρακα και το διαγώνιο προβάλλόμενο πόδι στον χώρο δημιουργούν σημαντική βάθος.
Δεν πρόκειται λοιπόν για μια αφελή σύνθεση: πίσω από την εικόνα διακρίνεται μια καλλιτεχνική κουλτούρα που μαθαίνει τον μανιερισμό και τον μεταμάνιεριαλισμό της ιταλικής τέχνης.

⸻

ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΤΙΛΙΣΤΙΚΗ

Το έργο διατηρεί διάφορα στοιχεία που προέρχονται από τον ύστερο μανιερισμό: μακρυά γυναικεία σώματα, σχετικά μικά κεφάλια, τεχνητές στροφές, κομψότητα των πόζων και κυριαρχία της γραμμής έναντι της φυσικής περιγραφής.
Ταυτόχρονα, ο ισχυρός φωτισμός χρώματος/σκιών, η μεγαλύτερη συνοχή των ανατομιών και το κόκκινο πέπλο του Πάριου εισάγουν στοιχεία πλέον πλήρως του 17ου αιώνα.
Ιδιαίτερα σημαντικά φαίνονται:
- η μακρυά ανατομία των γυναικείων μορφών;
- τα μικρά και κοφτερά προφίλ;
- η γονατιστή φιγούρα δομημένη μέσα από μια περίπλοκη περιστροφή;
- η Αθηνά σχεδόν αγαλματική;
- η παλέτα που κυριαρχείται από ανοιχτές επιδράσεις που ξεπετάγονται από ένα σκοτεινό υπόβαθρο;
- η χρήση του κόκκινου ως κύριο χρωματικό σημείο τονισμού;
- το τοπίο περιορισμένο σε θεματικό σκηνικό.

Σύνοψη: μια καλλιτεχνική κουλτούρα μεταξύ ύστερου μανιερισμού και νεότερου κλασικισμού του 17ου αιώνα, μάλλον όχι μια ώριμη έβδομη δεκαετία.
⸻

ΑΜΒΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΣΚΗΣΗ

Η σύνθεση δείχνει όμως σχέσεις με εκείνη τη μεγάλη καλλιτεχνική κουλτούρα που αναπτύχθηκε στην ιταλική βόρεια από τα τέλη του 16ου αιώνα έως τον 17ο αιώνα, όπου συνέχισαν να κυκλοφορούν μανιεριστικά μοντέλα παράλληλα με τις νέες κλασιστικές λύσεις.
Είναι ενδιαφέρον να θυμηθεί πόσο η Κρίση του Πάριου διαδόθηκε μέσα από ζωγραφικά έργα, σχέδια και κυρίως χαλκογραφίες. Ένα από τα βασικά πρωτότυπα ήταν η χάραξη του Μαρκάντιον Ραιμόντι από τον Ραφαήλ, περίπου του 1513-14, που είχε τεράστια φήμη εικονιστικά.
Ακόμα και στον 17ο αιώνα το θέμα παρέμεινε ιδιαίτερα διαδεδομένο: ο Φραντσέσκο Αλμπάνι, για παράδειγμα, πραγματοποίησε μια διάσημη εκδοχή γύρω στα 1650-60.

ΚΟΡΝΙΖΑ:

Κορνίζα: ξύλινη κορνίζα με διακόσμηση και χρυσή, αρχαϊκή αισθητική, με ευμεγέθη λαιμό και εσωτερική περίμετρο διακοσμημένη με συνεχή ανάγλυφο μοτίβο. Ιταλική κατασκευή, τέλη 18ου αιώνα – αρχές 19ου αιώνα, με επικάλυψη από μεταχειρισμένη φθορά, φθορές και μικρές ελλείψεις.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ - ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ – CONDITION REPORT

Υποστήριξη:
Το έργο έχει υποβληθεί σε επάλειψη/επανεφορεία. Το τελάρο φαίνεται επί του παρόντος σταθερό και ο καμβάς τεντωμένος τακτικά. Το κλουβί είναι ξύλινο, παραδοσιακή κατασκευή, με κεντρικό κατακόρυφο διαμήκη δοκό.

Επιφάνεια ζωγραφικής:
Από τις εικόνες η επιφάνεια φαίνεται γενικά σταθερή. Υπάρχει ευρεία ρηγματώσεις (craquelure), γενικά συμβατή με τη γήρανση της ύλης.
Παρατηρούνται γρατσουνιές και τοπικά αδυναμίες, κυρίως στις σκούρες ζώνες και στα πιο ευαίσθητα σημεία των χρωμάτων.
Είναι πιθανές επισκευές και ενισχύσεις ζωγραφικής από προηγούμενες αποκαταστάσεις.
Η βερνίκι της επιφανείας φαίνεται να παρουσιάζει κάποια αλλοίωση/οξείδωση, με αποτέλεσμα τη μείωση της αντίθεσης και την αλλοίωση της αναγνωρισιμότητας των σκούρων τόνων.
Δεν διακρίνω από τις φωτογραφίες ορατά φαινόμενα αποκόλλησης ή εκφόρτισης της επιφανειακής ύλης.

Συνολική Κατάσταση
Μέτρια/καλή σε σχέση με την ηλικία και τις συντηρητικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί.

*** Φωτογραφική Σημείωση
Ορισμένες φωτογραφικές λήψεις του έργου πραγματοποιήθηκαν με χρήση φωτισμού και επαγγελματικών λαμπτήρων γραφείου, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάγνωση της σύνθεσης, των λεπτομερειών και της υλικής ύλης. Ο φωτισμός αυτός μπορεί να προκαλέσει μικρές διαφορές στην αντίληψη χρωμάτων και στη φωτεινότητα σε σχέση με την απευθείας προβολή του έργου. Οι φωτογραφίες έχουν αποκλειστικά σκοπούς εικονοποίησης και τεκμηρίωσης.

Το κάδρο παραδίδεται δωρεάν και ως δώρο με το έργο και πρέπει να θεωρείται εξάρτημα, μη ενσωματωμένο στην οικονομική εκτίμηση του πίνακα. Λόγω της φυσικής ευθραυστότητας των αρχαίων και χρυσών κορνιζών, τυχόν ζημίες, αποκολλήσεις, ραγίσματα ή απώλειες μερών της κορνίζας που σημειώθηκαν κατά τη μεταφορά ή την αποστολή δεν μπορούν να αντικατασταθούν ή αποζημιωθούν ή να αμφισβητηθεί η αξία του έργου. Η συσκευασία θα προετοιμαστεί με τη μεγαλύτερη δυνατή προσοχή, ώστε να διασφαλιστεί, κατά το δυνατόν, ασφαλής μεταφορά.

Ασφαλής Αποστολή
Αξιολόγηση Ιδιοτήτων (Perizia Attributiva Expertise)

*** Για ζήτημα ιστορικού ενδιαφέροντος το έργο δεν μπορεί να αποσταλεί εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας / ασφαλισμένη αποστολή σε ξύλινο κιβώτιο