Ένα ξύλινο γλυπτό - Prampram - Γκάνα (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Prampram Σχαλτοσκάλισμα

Origin: Περιοχή Μεγαλύτερου Ακρά, νοτιανατολική Γκάνα

Υλικό: ξυλόγλυπτο, καλυμμένο με φινίρισμα ανοιχτόχρωμου χρώματος και σκούριο υλικό

Ημερομηνία: αδιευκρίνιστη σε απουσία ανάλυσης υλικού.

Περιγραφή

Το σετ αποτελείται από δύο όρθια ανθρώπινα εικονίσματα, γλυπτά σε πολύ μινιμαλιστικό στυλ και επί του παρόντος εκτίθενται σε σύγχρονες μαύρες βάσεις. Είναι ομοειδή στη συνολική δομή αλλά όχι ταυτόσημα. Το πρώτο έχει οβάλ κεφάλι που είναι ελαφρώς στρογγυλεμένο στο πρόσωπο, ενώ το δεύτερο έχει σχεδόν σφαιρικό κεφάλι. Αυλοί κρανιακοί χώροι, που είναι πολύ μεγάλοι σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα, στηρίζονται σε μακριά κυλινδρικά λαιμούς. οι κορμοί είναι στενοί, ελαφρώς καμπύλοι, και επεκτείνονται από δύο λεπτά, στενά πόδια που λείπουν από τα πόδια. Οι ορατές μεταλλικές στεφάνες γύρω από ένα πόδι και κάτω από τα εικονίσματα πιθανόν ανήκουν στην τρέχουσα μουσειακή έκθεση και δεν πρέπει να συγχέονται με αρχικά στοιχεία. Τα πρόσωπα αποδίδονται με εξαιρετική απλοποίηση. Τα μάτια υποδηλώνονται με μικρές, βαθιά τρυπημένες κυκλικές κοιλότητες. Η μύτη έχει τη μορφή μιας μακριάς, στενής, ελαφρώς προεξέχουσας κατακόρυφης ράβδου. Το στόμα περιορίζεται σε μικρή οπή ή κατάθλιψη στη βάση της μύτης. Σε ένα από τα εικονίσματα, το πρόσωπο περιλαμβάνεται εντός ενός διακριτικά περιγραμμένου ωοειδούς ή καρδιοειδούς περιοχής· στο δεύτερο, τα χαρακτηριστικά είναι γλυπτά απευθείας στην κυκλική επιφάνεια του κεφαλιού. Οι πλευρικές οπές μπορεί να αντιπροσωπεύουν μια απλουστευμένη απεικόνιση των αυτιών, αλλά ορισμένες θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιήθηκαν για την πρόσδεση στοιχείων που τώρα λείπουν. Οι ώμοι είναι στρογγυλεμένοι και σχεδόν ακαθορίριστοι. Τα χέρια, κοντά και λεπτά, εκτείνονται παράλληλα με το κορμό, με τα χέρια να μη διακρίνονται ως ξεχωριστές οντότητες. Στις προσκείμενες επιφάνειες, διάφορες μικρές οπές είναι διατεταγμένες κατά προσέγγιση πάνω από το στήθος, την κοιλιά και την περιοχή του αιδοίου. Κάποιοι φαίνεται να έχουν τοποθετηθεί επίτηδες για να υποδεικνύουν το στήθος, τον ομφαλό ή άλλα ανατομικά χαρακτηριστικά· άλλοι ίσως να είχαν στηρίξεις μικρές βίδες, τελετουργικά αντικείμενα ή διακοσμήσεις. Ωστόσο, τα σεξουαλικά όργανα δεν απεικονίζονται αρκετά σαφώς για να επιτρέψουν την οριστική ταυτοποίηση ενός αρσενικού και ενός θηλυκού εικονίσματος. Ο όρος «ζευγάρι» μπορεί επομένως να αναφέρεται σε δύο συνδεδεμένα εικονίσματα αντί για ένα πραγματικά γυναικείο-ανδρικό ζεύγος με αυστηρή έννοια. Η επιφάνεια κυριαρχείται από μια ανομοιόμορφη λευκογκριζά coating, διασταυρούμενη με μαύρες στρώσεις, γδαρσίματα και περιοχές όπου το φυσικό χρώμα του ξύλου επανεμφανίζεται. Το μαρμαρωδές εφέ μπορεί να προέρχεται από την διαδοχική εφαρμογή ενός ανοιχτόχρωμου mineral υλικού και μιας μαύρης ή άνθρακα βάσης ουσίας. Θα μπορούσε επίσης να οφείλεται σε επακόλουθες καθαρισμούς, χειρισμούς ή αλλοιώσεις. Οπτικά, αυτή η επιφάνεια δίνει στα δύο εικονίσματα μια αποτρεπτική εμφάνιση και ενισχύει την γεωμετρική απλότητα της ανατομίας τους.

Επιστημονική Περιγραφή

Βάσει μόνο των φωτογραφιών, είναι δυνατή η αναγνώριση του κύριου υλικού ως ξύλο, αλλά όχι ο προσδιορισμός συγκεκριμένου είδους. Υπόθεση ότι αυτή είναι μια μονοξυλολογική γλυπτική — με κάθε εικονίδιο γλυπτό από ένα μόνο κομμάτι ξύλου — φαίνεται πιθανή. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση θα χρειαστεί να επιβεβαιωθεί με άμεση εξέταση, ιδιαίτερα των ωμών, χεριών και ποδιών.
Το ανοιχτόχρωμο υλικό δεν πρέπει να αναγνωρίζεται αυτόματα ως κααολίνη. Θα μπορούσε να αποτελεί λευκή πηγή, ανθρακικό ασβέστιο, τέφρα, μια πρόσφατη επίστρωση λευκού χρώματος ή ένα οργανo-ορυχτικό μείγμα. Το μαύρο υλικό θα μπορούσε να είναι άνθρακας, στάχτη, ένα μελάνι βασισμένο σε άνθρακα, οξυδωμένο λάδι ή μια σύγχρονη στρώση βαφής. Μια αξιόπιστη ταυτοποίηση θα απαιτούσε εξ101 ακτινοφθορισμό, φασματοσκοπία Raman ή φασματοσκοπία υπέρυθρη, σε συνδυασμό με μικροσκοπικά δείγματα της στρωματογραφίας των φλοιών. Οι οπές πρέπει επίσης να μελετηθούν ξεχωριστά. Οι τακτικές οπές που βρίσκονται στα μάτια και κατά μήκος του άξονα του κορμού φαίνονται προμελετημένες. Οι πιο ακανόνιστες κοιλότητες θα μπορούσαν να είναι αποτέλεσμα παλαιών επιθέσεων από ξυλοφάγα έντομα. Οι ακτινογραφίες ή μικρο-CT θα καθιστούσαν δυνατή την εξακρίβωση εάν ορισμένες οπές συνδέονται με εσωτερικές κοιλότητες, εάν κάποτε ήσαν στηριζόμενα με βίδες, ή εάν προέκυψαν από βιολογική φθορία. Η φθορά, οι γρατζουνιές και οι διακυμάνσεις χρωμάτων δηλώνουν ένα σύνθετο υλικό ιστορικό, αλλά δεν επαρκούν για τη χρονολόγηση των γλυπτών. Μία βαριά φθαρμένη επιφάνεια μπορεί να προέλθει από παρατεταμένη τελετουργική χρήση, έκθεση σε στοιχεία, ταφή, τεχνητή γήρανση ή διαδοχικές αποκαταστάσεις. Η χρονολόγηση με άνθρακα-14 θα μπορούσε να παρέχει ένα χρονικό πλαίσιο όταν κόβτηκε το ξύλο, αλλά δεν θα χρονολογούσε απαραίτητα το γλυπτό ή την πρώτη χρήση με ακρίβεια. Επομένως, η επιστημονική ανάλυση θα πρέπει να συνδυάζει την εξέταση του ξύλου, των χρωστικών, των οργανικών υπολειμμάτων, των εργαλειακών εμποδίων και της τεκμηριωμένης προέλευσης.

Ιστορικο-Καλλιτεχνική Ανάλυση

Η γλυπτική σύνθεση βασίζεται σε μια ισχυρή κατακόρυφη διάσταση: το κεφάλι, ο λαιμός, ο κορμός και τα πόδια διαμορφώνουν μια διαδοχή απλών όγκων σωρευμένων σε έναν άξονα. Ο γλύπτης δεν επιδίωξε να αναπαραστήσει πιστά την ανθρώπινη ανατομία, αλλά μάλλον να διατηρήσει τα βασικά της χαρακτηριστικά: ένα κεφάλι, ένα βλέμμα, μια μύτη, ένα στόμα, ένα κορμό και άκρα. Αυτή η μορφική οικονομία μετατρέπει το σώμα σε παρουσία παρά σε έναν ατομικό πορτρέτο. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά είναι η έμφαση στο κεφάλι. Το πρώτο κεφάλι, επίπεδο και ωοειδές, διατηρεί μια ορισμένη μετωπική κατεύθυνση, ενώ το δεύτερο, σφαιρικό, φαίνεται σχεδόν ανεξάρτητο από το σώμα. Το μακρύ λαιμό δημιουργεί απόσταση ανάμεσα στο κεφάλι και τον κορμό, ενισχύοντας την αίσθηση ανύψωσης και επαγρύπνησης. Τα μυτερά άκρα και η απουσία ποδιών συμβάλλουν στην απομάτωση του σώματος από τη σωματοποιημένη αναπαράσταση: δεν φαίνονται να απεικονίζονται ως περπάτημα, αλλά μάλλον ως αιωρούμενα ανάμεσα σε ακινησία, φάντασμα και κίνηση. Η μικρή κλίση των σωμάτων δίνει στις φιγούρες μια ασυνήθιστη δυναμική ένταση. Φαίνονται να Lean προς τα εμπρός ή προς αμοιβαία κατεύθυνση. Αυτή η διάταξη θα μπορούσε να προέρχεται από σύγχρονη συναρμολόγηση, αρχαία στρέβλωση του ξύλου ή πρόθεση του γλύπτη. Σε κάθε περίπτωση, διακόπτει τη στείρα μετωπική ακινησία και δημιουργεί μια σχέση ανάμεσα στις δύο φιγούρες. Η αντίθεση μεταξύ της κυρίαρχης λευκόγκριζας επιφάνειας και των μαύρων σημαδιών constitutes major aesthetic element. This is not merely superficial coloring: the applied material covers, transforms, and sometimes erases the carved details. The work thus combines two temporalities—that of the initial carving and that of subsequent interventions on the surface. In many African ritual arts, the surface is not simply a finish; it records the contacts, renewals, deposits, and manipulations that accompany the object's life.
Η ομοιότητα αυτών των μορφών με ορισμένες ιδιαίτερα απλοποιημένες γλυπτικές μορφές από τη βόρεια Γκάνα, το Τόγκο ή το Μπουρκίνα Φάσο μπορεί να αναφερθεί για συγκριτικούς σκοπούς: οι ίδιες στενές σωμάτων, υπερβολικά μεγάλα κεφάλια και μειωμένα άκρα. Ωστόσο, αυτό δεν αποδεικνύει ούτε προέλευση Μόμπα ούτε άμεση μετανάστευση αυτού του τύπου. Μοναχική αναλογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προέλευση από τα πεδία της έρευνας. Σύγχρονη τεκμηρίωση του συνόλου «Prampram» αναγνωρίζει επίσης ότι ορισμένες αποδοχές στη νότια Γκάνα και ορισμένες συγκρίσεις με βόρειες παραδόσεις παραμένουν να αποδειχθούν. Το ιστορικό πλαίσιο του Prampram είναι ότι πρόκειται για μια θαλάσσια περιοχή που για μερικούς αιώνες ασκεί τοπικό και διεθνές εμπόριο. Αρχαιολογικές έρευνες στα Prampram, Ningo, Kpone και Sega δείχνουν ότι οι συναντήσεις μεταξύ των Ντάγκμε ανθρώπων και Δανούς εμπόρους—ιδιαίτερα μεταξύ περίπου 1650 και 1800—εξήραν αντικείμενα, υλικά και πρακτικές στη ντόπια υλική κουλτούρα. Αυτή η ιστορία ανταλλαγής υποδηλώνει ότι τα γλυπτά της περιοχής δεν πρέπει να θεωρούνται προϊόντα απομόνωσης ή σταθερής κουλτούρας.

Λειτουργία τελετουργίας: Υποθέσεις και Περιορισμοί

Η πιο πιθανή υπόθεση είναι ότι αυτά τα εικονίσματα αρχικά διατηρούνταν σε ιερές οικογένειας, κληρονομιάς ή κοινότητας. Μπορεί να ενσωμάτωναν μια αόρατη παρουσία συνδεδεμένη με προγόνους, προστατευτικές δυνάμεις, τη μνήμη σημαντικών προσώπων ή δυνάμεις υπό την προστασία ενός ιερέα ή τελετουργικού φρουρού. Ωστόσο, δεν θα έπρεπε να περιγράφονται αυτόματα ως «αγάλματα θεών», καθώς τα θρησκευτικά συστήματα των Ντάγκμε διακρίνουν μεταξύ πνευματικών δυνάμεων, θυσιαστηρίων, των αποθηκών τους και των αντικειμένων που τα συνοδεύουν. Έρευνα του Nii Otokunor Quarcoopome δείχνει ότι δημόσια θυσιαστήρια των Ντάγκμε έχουν τόσο ορατό όσο και μυστικό διάστημα. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται όχι μόνο από την εμφάνισή τους αλλά και από τα περιεχόμενά τους, τη θέση, τον αγιασμό και τη σχέση με μια κοινότητα και έναν ιερέα. Αυτή η παρατήρηση μας επιτρέπει να θεωρήσουμε τα δύο εικονίσματα ως ενδεχόμενα στοιχεία ενός ευρύτερου τελετουργικού συστήματος, αντί για αυτοτελείς γλυπτές παρουσίες προς θεαματική θέαση. Ο Hugo Huber έχει τεκμηριώσει πρακτικές καθαρισμού και ικανοποίησης μεταξύ των Ντάγκμε σε άτομα, σπίτια και τοποθεσίες, καθώς και ιερών και ορισμένων ιερών αντικειμένων. Στο πλαίσιο αυτό, η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή ενός ανοιχτόχρωμου υλικού θα μπορούσε να συνάδει με μια πράξη καθαρισμού, αγιασμού ή ανανέωσης. Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία παραμένει υπόθεση όσο δεν γνωρίζουμε τη σύνθεση του περιβλήματος και το πλαίσιο συλλογής του. Η διάταξη σε ζεύγη μπορεί να προτείνει διάφορες ιδέες: η συμπληρωματικότητα δύο αρχών, μια ένωση προγόνων, μια συμμαχία μεταξύ γραμμών, κοινή προστασία ή ισορροπία ανάμεσα σε δύο δυνάμεις. Κανένα από αυτά τα ερμηνευτικά στοιχεία δεν μπορεί να εκτιμηθεί υπέρ του άλλου χωρίς τοπικά αποδεικτικά στοιχεία. Τα εικονίσματα μπορεί επίσης να είχαν τοποθετηθεί σε ζεύγη μετά τη συλλογή τους λόγω μορφολογικής ομοιότητάς τους. Η απουσία ρητών σεξουαλικών χαρακτηριστικών προϋποθέτει ότι δεν μπορούν αυτόματα να ταυτιστούν με σύζυγο και σύζυγο ή ως αναπαραστάσεις γονιμότητας. Οι οπές στο θώρακα μπορεί να είχαν σημαδέψει ανατομικά χαρακτηριστικά που θεωρούνταν σημαντικά, να διατήρησαν μικρές βίδες ή να χρησίμευαν για τη σύνδεση ευμετάβλητων αντικειμένων. Θα μπορούσαν επίσης να περιείχαν τελετουργικά υποστρώματα. Ωστόσο, αυτός ο προσεκτικός ομιλητής δηλώνει ότι δεν θα πρέπει να τις αναφέρουμε ως «κοιλότητες για μαγικά περιεχόμενα» μέχρι ένα εσωτερικό έλεγχο να επιβεβαιώσει την παρουσία υπολειμμάτων, φραγμών ή ενσωματωμένων υλικών.

Ιστορική και Καλλιτεχνική Αξιολόγηση

Αυτό το ζεύγος ξεχωρίζει για την συνοχή του γλωσσάρισματος της γλυπτικής του: η μεγαλοπρέπεια του κεφαλιού, η παράταξη του λαιμού, η μείωση του σώματος, η παράλειψη των χεριών και των ποδιών, η επανάληψη κυκλικών κοιλοτήτων και η σχεδόν μονοχρωματική ζωγραφική προσέγγιση. Ο γλύπτης επιτυγχάνει μια ισχυρή παρουσία με ένα περιορισμένο σύνολο μέσων. Η καλλιτεχνική αξία του ζεύγους έγκειται λοιπόν όχι στη φυσικότητα, αλλά στην κυριαρχία των αναλογιών, στους κατακόρυφους ρυθμούς και στις σχέσεις μεταξύ στέρεων όγκων και οπών. Τα δύο έργα πρέπει επίσης να εκτιμηθούν ως αντικείμενα που έχουν υποστεί διάφορα στάδια μετασχηματισμού. Το γλυπτό ξύλο αντιπροσωπεύει το πρώτο στάδιο· τα λευκά και μαύρα υλικά, οι γδαρσίματα και οποιεσδήποτε αποκαταστάσεις συνιστούν άλλα στάδια. Η τρέχουσα εμφάνιση αποτελεί αποτέλεσμα αυτής της συμπιεσμένης ιστορίας. Η υπερβολική αποκατάσταση ή ο καθαρισμός με στόχο την αποκάλυψη του ολόλευκου ξύλου θα εξάλειε ένα ουσιώδες κομμάτι αυτής της υλικής μνήμης. Από μουσειακή σκοπιά, το σετ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ανήκει σε ένα σώμα έργων που παραμένουν αδιαπέραστα ορισμένων ορισμών. Η επιγραφή «Prampram» είναι χρήσιμη για την ταξινόμηση, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από τις σημειώσεις «προτεινόμενη απόδοση», «ασαφής λειτουργία» και «περιοχή προέλευσης προς επιβεβαίωση».

Κριτική Βιβλιογραφία
Huber, Hugo. «Adangme Purification and Pacification Rituals (West Africa)», Anthropos, τόμος 53, 1958, σελ. 161–191. Μια θεμελιώδης εθνογραφική μελέτη των τελετουργιών κάθαρσης των Dangme, με συζήτηση για ιέρειες και τελετουργικά αντικείμενα· επίσης εντοπίζει τους Gbugbla–Prampram ως μία από τις Dangme παράκτιες κοινότητες.

Quarcoopome, Nii Otokunor. «Thresholds and Thrones: Morphology and Symbolism of Dangme Public Altars», Journal of Religion in Africa, τόμος 24, αρ. 4, 1994, σελ. 339–357. Μία ουσιαστική ανάλυση των σχέσεων ανάμεσα σε μορφές τέχνης, ιερά, θρησκευτικά μυστικά και εξουσία στις κοινωνίες Dangme.

Quarcoopome, Nii Otokunor. *Rituals and Regalia of Power: Art and Politics Among the Dangme and Ewe, 1800 to Present*. Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Λος Άντζελες, 1993. Μια θεμελιώδης μελέτη για τις τέχνες, τις ιερατικές λειτουργίες και τις ιστορικές μετασχηματίσεις της εξουσίας στους Dangme και Ewe.

Biveridge, Fritz. «Archaeological Perspectives of the Danish-Dangbe Encounter along the Eastern Coastal Belt of Ghana and their Implications for Understanding Dangbe Culture», Ghana Social Science Journal, τόμος 13, αριθ. 1, 2016, σελ. 119–156. Αρχαιολογική και ιστορική μελέτη βασισμένη ιδίως σε έρευνα που διεξήχθη σε Prampram, Ningo, Kpone και Sega.

Cole, Herbert M., και Doran H. Ross. *The Arts of Ghana*. Λος Άντζελες: Museum of Cultural History, University of California, 1977. Ένας γενικός οδηγός που τοποθετεί τις γλυπτικές μέσα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο των τεχνών της Γκάνας, ιερών, συμβόλων και υλικών παραδόσεων.

Οι δημοσιευμένες παραπομπές εξυπηρετούν για συγκριτική ιστορία τέχνης. Δεν καθορίζουν την συγκεκριμένη πολιτιστική απόδοση, χρονολόγηση ή αρχική χρήση του γλυπτού.

Πνευματικά Δικαιώματα και Επιστημονική Τεκμηρίωση

Μερικές από τις πληροφορίες και οι φωτογραφίες έχουν παραχθεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίζονται σε δημοσιευμένες πηγές στην εθνογραφία, την αρχαιολογία, και την ιστορία της τέχνης. Οι πρωτότυπες κείμενες και φωτογραφίες μπορεί να προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα. Όλες οι άδειες που κατέχουν οι αντίστοιχοι κάτοχοι δικαιωμάτων διατηρούνται.

Inv. No. MAZ32704

Ενημερωτής: Ouro

Ύψος: 34 εκ. / 32 εκ.
Βάρος: 480 g / 440 g (συμπ. βάσης)