Ένα μπρούτζινο γλυπτό. - Senufo - Ακτή Ελεφαντοστού (χωρίς τιμή ασφαλείας)

Γλυπτό προβεβλητά μπρούντζινα βραχιόλια ποδιών Senufo

Αρχή: Βόρεια της Κοννής-ν Ray Côte d'Ivoire, περιοχή Κορχογκώ

Φαίνεται ότι το υλικό είναι κράμα χαλκού που χτυπιέται σε μορφή μπρούντζου ή ορείχαλκου, όπως παραδοσιακά αναφέρεται

Περιγραφή

Το σύνολο που φαίνεται στη φωτογραφία φαίνεται ότι αποτελείται από δύο αντίστοιχα κομμάτια, το κάθε ένα σε σχήμα ευρέως ανοιχτής U, που μοιάζει με μικρό βάρκα ή με ένα ζευγάρι γόνα τόξων προς τα πάνω. Οι βραχίονες είναι παχείς, μαζικοί και φαρδαίνουν προοδευτικά προς τα άκρα τους. Τα άκρα τελειώνουν σε επίπεδες επιφάνειες σχεδόν τετραγωνικού σχήματος με στρογγυμένες γωνίες. Η επιφάνεια των βραχιόνων έχει μακριά, ελαφρώς κοίλη ζώνη, περιβαλλόμενη από γραμμές που λείανθηκαν από στίλβωση και φθορά. Η συνολική καμπύλη είναι εξαιρετικά συμμετρική. Το κεντρικό κάτω σημείο είναι το χαμηλότερο σημείο του αντικειμένου, ενώ τα άκρα υψώνονται κλιμακωτά. Όταν το βλέπουμε από προφίλ, το αντικείμενο έχει πυκνό τομές και σχεδόν αρχιτεκτονική δομή: τα βράχια σχηματίζουν έναν είδος ανοιχτής αψίδας, στερεωμένη στο έδαφος από τις κάτω πλατυνώσεις που φαίνονται ότι συνέτρεχαν στην σταθερότητα του διακόσμου στη βάση. Το κέντρο της κεντρικής ζώνης κοσμείται με ανάγλυφη διακόσμηση. Από τη μια πλευρά υπάρχει ένα κεντρικό στοιχείο τετράγωνο ή ελαφρώς κυκλικό, δύο ζεύγη κυκλικών εγκοπών, και από την άλλη πλευρά, ένα μικρό τριγωνικό σημείο περιτριγυρισμένο από τέσσερα στρογγυλεμένα προωθητικά. Οι μορφές μορφοποιούνται άμεσα από τη συμπαγή μάζα μετάλλου και διατάσσονται σε μια ισορροπημένη σύνθεση. Οι εγκοπές δημιουργούν έναν επαναλαμβανόμενο ρυθμό και τονίζουν το κέντρο της μεγάλης καμπύλης. Οι επιφάνειες εμφανίζουν καφέ-κίτρινο έως ελαιοκάστανο χρώμα, με πιο σκούρες περιοχές στις εσοχές και κατά μήκος ορισμένων ακμών. Οι προεξέχουσες περιοχές και οι μακρόστενες εσωτερικές επιφάνειες είναι ελαφρύτερες και λαμπερές, πιθανώς λόγω τριβής, χειρισμού ή πρόσφατης καθαρισίας. Φθορές, μικρές ατέλειες χύτευσης, αποτυπώματα αρχείων και ίχνη φθοράς είναι ορατά. Τα άκρα παρουσιάζουν ήπια φθορά, χωρίς εμφανείς σοβαρές ρωγμές στις φωτογραφίες.

Ταυτοποίηση Τυπολογίας

Το σχήμα αντιστοιχεί στενά με αντικείμενα που στα μουσεία περιγράφονται ως “περιβραχιόνια ποδιού” ή “βραχιόλια ποδιών” Senufo. Το Εθνικό Μουσείο Αφρικανικής Τέχνης περιγράφει παραδείγματα από κράμα χαλκού ως φιάλες με ανοικτή U-σχή στα τα φώτα ή σαν μικρά πλοιάρια, με κεντρικό βότσαλο συνοδευόμενο από ράβδους. Υπογραμμίζει ότι αυτά τα αντικείμενα φοριούνται σε ζεύγη από γυναίκες Senufo και στηρίζονταν στις κορυφές των ποδιών τους. Ένα αντίστοιχο παράδειγμα διατηρείται επίσης στο Metropolitan Museum of Art με τον χαρακτηρισμό “Foot Ring”, αποδοσμένο στο βόρειο Côte d'Ivoire και χρονολογημένο ευρέως στους 19ο-20ό αιώνα. Οι φωτογραφίες δείχνουν δύο αντικείμενα με παρόμοιες διαστάσεις και μορφή. Συνεπώς προτιμάται ο χαρακτηρισμός τους ως λειτουργικό ζεύγος αντί για δύο αυτόνομα γλυπτά. Η περιοχή Κορχόγκω είναι πιθανή απόδοση δεδομένης της ιστορικής σημασίας των εργαστηρίων μεταλλουργίας και των αγορών μεταλλικών αντικειμένων στη βόρεια ακτή της Αβορίνης. Ωστόσο, μια ακριβής προέλευση συλλογής παραμένει αναγκαία για να διακριθεί η τοπική παραγωγή Senufo από αντικείμενο που παραγόταν ή εμπορευόταν από γειτονικές κοινότητες.

Ιστορική και Καλλιτεχνική Ανάλυση

Από μορφολογική άποψη, αυτά τα βραχιόλια οριοθετούν τη γραμμή μεταξύ επίδειξης σώματος και γλυπτικής. Η αισθητική τους έλξη δεν στηρίζεται σε πολύπλοκη εικονογραφία, αλλά στην επική ποιότητα της καμπύλης τους. Το κεντρικό άνοιγμα γίνεται ένας χώρος εξίσου σημαντικός με τη μάζα του μετάλλου που το περιβάλλει. Οι δύο βραχίονες ακολουθούν μια ανοδική κίνηση, ενώ ο κεντρικός διακοσμητικός στοιχείο οπτικά στερεώνει τη σύνθεση. Το συνολικό σχήμα διαθέτει χαρακτήρα που είναι ταυτόχρονα ευκίνητος και ισχυρός. Αν και χυτευμένο από συμπαγές μέταλλο, θυμίζει υλικό που είναι έντονο ή καμπυλωτό. Η αντίθεση μεταξύ της μεγάλης συνεχούς καμπύλης και των μικρών εγκοπών στο κέντρο δημιουργεί ισορροπία μεταξύ γεωμετρικής απλότητας και διακόσμησης. Οι ευρείες, σχετικά επίπεδες άκρες τονίζουν την οπτική παρουσία του αντικειμένου και πιθανώς θα παρέμεναν εμφανείς όταν φοριόταν. Η επανάληψη των κεντρικών εγκοπών δημιουργεί ένα ρυθμικό εφέ. Αυτά τα στοιχεία ενδέχεται να θυμίζουν δαχτυλίδια, συνδέσμους ή πηνία που βρίσκονται σε άλλα μεταλλουργικά ή γλυπτικά αντικείμενα της περιοχής. Ωστόσο θα ήταν απρόσωπα να αποδοθεί αυτόματα σε αυτά μια σημασία σχετιζόμενη με γονιμότητα, προγόνους ή μυστικιστική κοινωνία. Στο μεταλλουργικό έργο των Senufo, η ομοιότητα ενός μοτίβου δεν αρκεί για τον προσδιορισμό της σημασίας του: αυτή μπορεί να εξαρτάται από τον ιδιοκτήτη, το εργαστήριο, μια προφητική συνταγή ή ένα συγκεκριμένο τοπικό πλαίσιο. Το χρυσό χρώμα του μετάλλου likely συνέβαλε στη αισθητική αξία του αντικειμένου. Ο Till Förster έχει αποδείξει τη σημασία της λάμψης των κίτρινων κραμάτων στην μεταλλουργία Senufo, που μερικές φορές εκτιμώνταν ως ένα αισθητικό ερέθισμα ή οπτική υποκατάσταση για το χρυσό. Η στιλβωση, η χρήση και η τριβή ανανέωσαν αυτή τη λάμψη, κάνοντας την επιφανειακή τραχύτητα μια ενεργή ποιότητα του διακόσμου αντί για απλή τελειωμένη επιφάνεια. Οι βιοτεχνίες Senufo παρήγαγαν βραχιόλια, δαχτυλίδια, κρεμαστά και μικρές φιγούρες χρησιμοποιώντας εξειδικευμένες μεταλλουργικές τεχνικές, ενώ συχνά εργάζονταν με εισαγόμενο ή σαπισμένο μέταλλο. Ωστόσο ο προσδιορισμός “Senufo” πρέπει να εξετάζεται κριτικά. Ο όρος καλύπτει πλήθος και ποικιλία κοινοτήτων διασκορπισμένων σε Côte d'Ivoire, Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο και Γκάνα. Τα μεταλλικά αντικείμενα επίσης κυκλοφορούσαν ανάμεσα σε γειτονικούς πληθυσμούς, εξειδικευμένους τεχνίτες, εμπόρους και περιφερειακές αγορές. Συνεπώς οι σύγχρονες μελέτες τονίζουν την ανάγκη αποφυγής της μείωσης της ετικέτας “τέχνη Senufo” σε ένα μόνο, στατικό και αποκλειστικά εθνικό στυλ.

Επιστημονικά Τεκμηριωμένη Περιγραφή

Ο εμπορικός όρος “μπρούντζος” δεν αποκαλύπτει τη πραγματική του σύνθεση. Αφρικανικά χυτό αντικείμενα που φέρουν τον εν λόγω όρο μπορεί να είναι μπρούντζος με τη στενή έννοια — χαλκός και κασσίτερος — ορείχαλκος — χαλκός και ψευδάργυρος — ή ένα πολύπλοκο κράμα που περιλαμβάνει χαλκό, ψευδάργυρο, κασσίτερο και μόλυβδο. Μια κίτινη ή καφέ όψη δεν αρκεί για να διακριθούν οι συνθέσεις. Μια φορητή ανάλυση φθορισμού ακτινοβολίας θα ήταν αναγκαία για τη μέτρηση των κύριων μεταλλικών στοιχείων. Η διαδικασία της χύτευσης με θεμέλιο κατεργασίας (lost-wax) φαίνεται να είναι η πιο πιθανή τεχνική. Αυτή η μέθοδος περιλαμβάνει τη μορφοποίηση του αντικειμένου στο κερί, την περιτύλιξή του σε λάιμ από πηλό, την εξάχνωση του κέρινου, και το ρευστό μέταλλο χύνεται στην κοιλότητα που δημιουργείται. Δεδομένου ότι το καλούπι καταστρέφεται κατά τη διακοπή, κάθε χύτευση είναι με βάση αρχές μοναδική. Η συνέχιση των μορφών, οι κεντρικοί ανάγλυφοι εσωτερικοί ορθογραφίες και η φαινομενική απουσία μηχανικής συναρμολόγησης συνάδουν με αυτή τη διαδικασία. Άμεση παρατήρηση θα έπρεπε να αναζητά υπολείμματα καναλιών χύτευσης, χαρακές, αποτυπώματα, ποροσιμότητα και τυχόν παλιές επισκευές. Μια ακτινογραφία θα αποκάλυπτε την παρουσία εσωτερικών κοιλοτήτων, συμπυκνωμάτων, ελαττωμάτων χύτευσης ή προσθηκών στοιχείων. Μικροσκοπική εξέταση των προϊόντων διάβρωσης θα επέτρεπε τη διάκριση φυσικά σχηματισμένων πατινάδων από στρώματα που προέκυψαν από θεραπείες, καθαρισμό ή πρόσφατες εφαρμογές. Η εμφανής πατινά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ηλικίας. Οι επιφάνειες ελαιο-καφέ, οι χρυσοί τόνοι και τα σκοτεινά ίχνη μπορεί να οφείλονται σε οξείδωση, επαφή με το δέρμα, σκόνη, λιπαρές ουσίες, πρόσφατο καθαρισμό ή συνειδητή πατινά. Αντίστοιχα, οι γρατζουνιές και ο απλός γυάλισμα δεν επιτρέπουν από μόνη τους τον προσδιορισμό της ηλικίας. Οι μέταλλοι δεν μπορούν να ημερολογηθούν με άμεση χρονογράφηση με άνθρακα-14· αξιόπιστη χρονολόγηση βασίζεται κυρίως στην προέλευση, τη σωστή σύγκριση τύπων, την τεχνολογική ανάλυση και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, στην ανάλυση συναφών οργανικών υπολειμμάτων. Παρόμοια παραδείγματα στη συλλογή του Metropolitan Museum χρονολογούνται στον 19ο-20ό αιώνα, ενώ αυτά στη συλλογή του Smithsonian συνήθως χρονολογούνται στον 20ό αιώνα. Επομένως, είναι λογικό να προτείνουμε αυτή την περίοδο ως συγκριτικό εύρος, χωρίς να τη θεωρούμε απόλυτη ημερομηνία για το ζεύγος που απεικονίζεται.

Κοινωνική και Ριτυλική Λειτουργία

Η καλύτερα τεκμηριωμένη λειτουργία για αυτή τη μορφή είναι ότι πρόκειται για φορέματα κοσμημάτων γυναικών που φορούν ζεύγη. Οι δαχτυλίδες τοποθετούνταν στην κορυφή των ποδιών· το βάρος και το άνοιγμα τους επέτρεπαν να κρατιούνται στη θέση τους χωρίς να περιβάλλουν πλήρως τον αστράγαλο. Μικρότερες εκδόσεις έχουν επίσης προσδιοριστεί ως κοσμήματα παιδιών, τα οποία αντικαθίσταντο καθώς η κόρη μεγάλωνε. Φοριέται και τα δύο αντικείμενα ταυτόχρονα δημιουργώντας μια ισχυρή αίσθηση σωματικής συμμετρίας. Το μέγεθός τους, ο λαμπρός τους τόνος και η ορατότητά τους μπορεί να σήμαιναν πλούτο, φροντίδα στην εμφάνιση και μέλος μιας οικογένειας ικανής να κατέχει σημαντικά μεταλλικά αντικείμενα. Το μεταλλικό υλικό βάσει χαλκού ήταν πράγματι ένα εξαιρετικά εκτιμημένο υλικό, αποκτώντας μέσω εμπορικών δικτύων και κατασκευάζεται από εξειδικευμένους τεχνίτες. Η λειτουργία αυτή του κύρους παραμένει πιθανή, αλλά η ακριβής κοινωνική θέση του φορέα δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βάση τη μορφή μόνο. Μια προστατευτική ή μαντευτική λειτουργία είναι επίσης πιθανή, αλλά δεν πρέπει να θεωρηθεί αυτομάτως. Μεταξύ των Senufo, ορισμένα κρεμαστά, δαχτυλίδια, βραχιόλια και βραχιόλια ποδιού θα μπορούσαν να προγραφούν από έναν μαντεία με το όνομα yawiige, “εκείνο που σε ακολουθεί.” Τα κοσμήματα αυτά βοηθούσαν στη επίλυση ενός προβλήματος που εντοπίζεται μέσω μαντείας ή προστατεύουν τον κάτοχό τους. Το Metropolitan Museum σημειώνει, ωστόσο, ότι το σχήμα από μόνο του δεν αποκαλύπτει τον συγκεκριμένο λόγο για τον οποίο ένα κόσμημα συνταγογραφήθηκε ή φοριόταν. Άλλα μεταλλικά βραχιόλια Senufo, κυρίως ορισμένα φερόμενα ως “φίδια” βραχιόλια, συνδέονται με τους μαντεμ άSandogo και τις δυνάμεις του θάμνου. Μεγάλες, εξαιρετικά επιχρωματισμένες εκδόσεις μπορεί να εμφανίζονταν κατά τη διάρκεια διαβουλεύσεων μαντείας αντί να φοριούνται καθημερινά. Το ζεύγος που απεικονίζεται, ωστόσο, ανήκει σε ξεχωριστό μορφολογικό τύπο: δεν διαθέτει σαφώς περιγεγραμμένο φίδι ούτε identifiable κεφαλή ζώου. Συνεπώς θα ήταν επιστημονικά υπερβολικό να το ταξινομήσουμε άμεσα ως σήμα Sandogo. Η πιο προσεκτική δήλωση θα ήταν η εξής: αυτά τα αντικείμενα εξυπηρετούσαν κυρίως ως γυναικείoύ κοσμήματα και σύμβολα κοινωνικής θέσης· ανάλογα με την ιστορία του ιδιοκτήτη τους, θα μπορούσαν να λάβουν μια δευτερογενή προστατευτική, τελετουργική ή μαντευτική λειτουργία. Μόνο οι πεδικές σημειώσεις ή οι προφορικές συνεντεύξεις ιστοριών θα επέτρεπαν τον ορισμό ακριβούς τελετουργικής λειτουργίας.

Ιστορική και Καλλιτεχνική Εκτίμηση

Αυτό το ζεύγος αποκαλύπτει μια αξιοσημείωτη γλυπτική αντίληψη της διακόσμησης του σώματος. Η μάζα του μετάλλου διαμορφώνεται με δεξιότητα ώστε να παράγει μια συνεχή, σταθερή καμπύλη που φαίνεται οπτικά ελαφριά παρά το πάχος της. Τα ανυψωμένα άκρα ορίζουν έναν ευρύ χώρο χωρίς περιθώριο, ενώ οι αναγλύφες στο κέντρο οργανώνουν τη σύνθεση και δίνουν ένα κεντρικό σημείο εστίασης. Το αντικείμενο δεν πρέπει επομένως να θεωρείται απλώς ένα χρηστικό αξεσουάρ. Ο σχεδιασμός του μεταμορφώνει το πόδι και αλλάζει το συνολικό σχήμα της φορούσας. Το βραχιόλι μετατρέπεται σε μια μικρή, κινητή αρχιτεκτονική κατασκευή με αξία στην επανάληψη, στην συμμετρία, στο βάρος, στη λάμψη και στην αλληλεπίδραση με την κίνηση του σώματος. Η φθορά στην επιφάνεια αποτελεί μέρος της ιστορίας του. Οι στιλβωμένες περιοχές, οι γρατζουνιές και οι μεταβολές στο χρώμα υποδηλώνουν ότι το αντικείμενο πιθανώς είχε χειριστεί ή φοριέται, αλλά αυτά τα χαρακτηριστικά πρέπει να διατηρηθούν ως υλική απόδειξη. Το βρώμικο καθάρισμα ή ο σύγχρονος γυάλισμα θα μπορούσε να διαγράψει τα ίχνη κατασκευής και χρήσης που είναι ουσιώδη για τη μελέτη του.

Βιβλιογραφία

Förster, Till. Glänzend wie Gold: Gelbguß bei den Senufo, Elfenbeinküste. Berlin: Dietrich Reimer, Museum für Völkerkunde, 1987. Ένα σημαντικό έργο αφιερωμένο στην χύτευση κίτρινων κραμάτων, στους καλλιτέχνες και στις χρήσεις των μεταλλικών διακοσμημάτων Senufo.

Förster, Till. Paroles de devin: Lost-Wax Casting Among the Senufo of Côte d'Ivoire. Cahier de l'ADEIAO, no. 6. Paris: National Museum of African and Oceanic Arts, 1988. Ένας κατάλογος με έμφαση στην τεχνική, τα μεταλλικά αντικείμενα και τη σχέση τους με τη μαντεία.

Bourgois, Geert Gabriel. Decorated Rings in Lost-Wax Casting from the Senufo. Ghent: State University of Ghent, Department of Ethnic Art, 1988. Εξειδικευμένη μελέτη δαχτυλιδιών Senufo, βραχιόλια, διακοσμητικών μοτίβων και τεχνικών χύτευσης.

Glaze, Anita J. Art and Death in a Senufo Village. Bloomington: Indiana University Press, 1981. Θεμελιώδη εθνογραφική μελέτη της τέχνης Senufo, κοινωνικών διαχωρισμών, τελετουργικών ειδικών και επίσημων πρακτικών.

Gagliardi, Susan Elizabeth. Senufo Unbound: Dynamics of Art and Identity in West Africa. Cleveland: Cleveland Museum of Art, 2015. Αποκλειστική κριτική εργασία για την κατανόηση της ποικιλίας κοινοτήτων και την κριτική της αντίληψης ενός ομοιογενούς στυλ Senufo.

Οι παρατιθέμενες εκδόσεις εξυπηρετούν την κατηγορία ανταγωνιστικής ιστορίας τέχνης. Δεν καθορίζουν την συγκεκριμένη πολιτισμική απόδοση, χρονολόγηση ή αρχική χρήση του γλυπτού.

Πιστοποίηση και Επιστημονική τεκμηρίωση

Μερικές από τις πληροφορίες και οι φωτογραφίες έχουν παραχθεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και βασίζονται σε δημοσιευμένες πηγές στην εθνογραφία, αρχαιολογία και ιστορία της τέχνης. Οι αρχικές κείμενα και φωτογραφίες μπορεί να προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα. Όλα τα δικαιώματα που κατέχονται από τους αντίστοιχους δικαιούχους διατηρούνται.

Εμβ. Αριθ. MAZ32753