Ιταλική σχολή (XVII) - Cristo portacroce

Ελληνοβενετο 17ος αιώνας (Ιταλικής σχολής).
Έλαιο σε τάβλα του 17ου αιώνα που απεικονίζει το θρησκευτικό θέμα «Cristo portacroce» (Χριστός με τον σταυρό στους ώμους), χαρακτηριστικό της Ιταλικής Σχολής του Seicento. Αυτό το έντονο έργο ιδιωτικής λατρείας εντάσσεται στην ζωγραφική παράδοση της βορείου Ιταλίας. Η σύνθεση ακολουθεί το φημισμένο μοντέλο κλειστής και οικείας προβολής (close-up) που εισήγαγαν μεγάλοι Βενετσιάνικοι δάσκαλοι όπως ο Sebastiano del Piombo και ο Tiziano Vecellio. Το κάδρο κόβει το πρόσωπο του Ιησού από το μέσο σώμα σε σκοτεινό και ασαφές φόντο, ενισχύοντας το ψυχικό δραματισμό της σκηνής. Το πρόσωπο του Χριστού ξεχωρίζει με τη νοητική αγωνία και τη παθιασμένη του έκφραση στραμμένη προς τον ουρανό, με διακριτικά δάκρυα και έναν πυκνό στέφανο αγκάθια. Η πινελιά και η επεξεργασία των σάρκινων τονίζουν την ενσωμάτωση του τριτόφωτου ύφους (clair-obscur) του μεταβατικού μπαρόκ που εφαρμόζεται σε μοντέλα εικονογραφίας της Αναγέννησης.

Το Υποστηρικτικό Υλικό και η Πλάτη:Η εργασία εκτελέστηκε σε μια επιφάνεια από ακατέργαστη ξύλινη σανίδα, τύπος υποστρώματος που διατηρήθηκε σε εργαστήρια του βορρά της Ιταλίας για θρησκευτικά μικρού μεγέθους έργα. Η πίσω όψη παρουσιάζει μεγάλο ιστορικό και εικονογραφικό ενδιαφέρον, καθώς διατηρεί αρχαία σήματα απογραφής χαραγμένα με καβαλάκι (gubia). Το ξύλο φέρει ιστορικές οπές και ορισμένες από αυτές είναι οστείες από ξυλοφάγα (κορμό), πλήρως συνεπείς με την χρονολόγησή του στον 17ο αιώνα.

Το Κορνίζωμα:
Το έργο συνοδεύεται από υπέροχη αυθεντική κορνίζα του 17ου αιώνα· ξύλινη, με γεωμετρικά μοτίφ και ανάγλυφες μολύβδινες διακοσμήσεις. Τέτοιου είδους αυστηρές και γεωμετρικές κορνίζες εκτιμώνταν πολύ στην κεντρική και βορειοϊταλική περιοχή για να εντάσσουν έργα ασκητικού ή ποινικού χαρακτήρα.

Αναφορά Κατάστασης (Condition Report)
Ζωγραφική: Σταθερή κατασκευή. Παρουσιάζει πατίνα και φυσικά κρόκους ραγματώσεων από το πέρασμα του χρόνου. Ξεθωριάσεις στο επιφανειακό βερνίκι και παλαιά υπογραφές λογικές που επιβεβαιώνουν την αρχαιότητά της χωρίς να επηρεάζουν την ανάγνωση του έργου.
Υποστρώματα (Πλάκα): Ξύλινο παλιό, υγιές και συνεκτικό. Δείχνει αρχαία τρύπας από ξυλοφάγα στην πίσω όψη (πλέον αδρανά / αντιμετωπίζεται προληπτικά).
Κορνίζα: Σε καλή κατάσταση συντήρησης για την ηλικία του, με διακριτικά ιστορικά ίχνη χρήσης που ενισχύουν τον χαρακτήρα του.

Αυτό το θρησκευτικό έργο αποδίδεται επίσημα στον χώρο του Seicento Lombardo, καταλογιζόμενο ειδικά σε έναν μαθητή του Francesco Cairo (1607-1665), ενός από τους πιο ιδιαίτερους διδάσκαλους του Μπαρόκ στο βόρειο Ιταλία. Το κομμάτι ανταποκρίνεται στην τυπολογία του Cristo portacroce, ένα είδος θρησκευτικού πορτραίτου κλειστής προβολής (close-up) που επιδίωκε μια μυστική άμεση αντιπαράθεση μεταξύ θεατή και θεϊνού πάθους. Η επεξεργασία των οφθαλμών διασταλμένων και υάλων, τα διαφανή δάκρυα και η ατμόσφαιρα του δραματικού σκότους χαρακτηρίζουν τη μιλάνο-PIεαμοντινή ζωγραφική των αρχών του μεσαίου 17ου αιώνα, βαριά σημαδεμένη από τον μυστικισμό εξτατικό και την κληρονομιά του Morazzone.

Η βενετινο-λομβαρική σύνθεση:
Αν και ο τύπος της κοντής προβολής δημιουργήθηκε τον 16ο αιώνα από τον Sebastiano del Piombo και τον Tiziano, το εργαστήριο του Francesco Cairo τον επαναδιατύπωσε τον 17ο αιώνα. Αντικατέστησε τον κλασικισμό της Αναγέννησης με παθητικό δραματικό πάθος.
Μορφολογία του προσώπου: Οι σκοτεινοί σβρόχοι των μαλλιών, η διπλή γενειάδα και κυρίως το βλέμμα προς τον ουρανό σε πλήρη μυστικό οργασμό συνάδει μορφολογικά με τις εξτατικές ανδρικές φιγούρες της ώριμης παραγωγής του Cairo.
Το Ξύλινο Υπόστρωμα: Παρότι ο καμβάς κυριαρχούσε στην Μπανδρική Ρώμη, η χρήση του ξύλινου πίνακα συνέχισε να υφίσταται αξιοσημείωτα στα εργαστήρια της Λομβαρδίας και του Βενετοβενετικής για μικρές παραγγελίες ιδιωτικών ιερών.

Παραδείγματα Σύγκρισης σε Δημοτικές Συλλογές
Για τη στήριξη αυτής της κατηγορίας στυλ, προτείνονται οι ακόλουθοι μορφολογικοί παραλληλισμοί:
Francesco Cairo, Ηρωδιάς με τήν κεφαλή του Βαπτιστή (Μουσείο Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη): Δείχνει ακριβώς την ίδια παθητική διαχείριση των ματιών στραμμένων προς τα επάνω, τη σκιασμένη φωτισμό και τη γυαλιστερή υγρασία στις κόρες των ματιών.
Daniele Crespi, Cristo portacroce (Μουσείο Brera, Μιλάνο): Παρουσιάζει μια αντίστοιχη λύση για τη διάταξη των χεριών κλειστών πάνω στο ξύλο και την κλίση της διαπόρευσης της σταυροφόρας.
Μάστορας Λομβαρδός, Cristo Portacroce (Ιδιωτική Συλλογή, Ιταλία): Παραλλαγή σε υποστρώματα σε παρόμοιο σχήμα όπου διακρίνεται η απλούστευση του φόντου ώστε να εστιάσει η δύναμη στο στεφάνι των αγκαθιών.

Βιβλιογραφία Αναφοράς
Η καταλογογράφηση και έρευνα του κομματιού βασίζεται στα ακόλουθα εξειδικευμένα κείμενα για το ιταλικό Seicento:
FRANGI, Francesco. Francesco Cairo (1607-1665). Μιλάνο: Edizioni d'Arte Pivot, 1998. (Κριτική μελέτη για την εξέλιξη των προσώπων εξστατικών και θρησκευτικών του ζωγράφου του Μιλάνου).
TESTORI, Giovanni. Manierismo piemontese e lombardo del Seicento. Τορίνο: Alberto Tallone, 1967. (Κείμενο-βάση για την κατανόηση της συνέχειας παραδοσιακών υποστηριγμάτων και του δραματισμού στην σχολή του βορρά της Ιταλίας).
ROSCI, Marco (Επιμ.). Protagonista del Seicento lombardo (Κατάλογος της έκθεσης, Μιλάνο). Μιλάνο: Skira, 2005. (Αναλύει την παραγωγή μικρών μορφών θρησκευτικής ιδιωτικής ευλάβειας στα εργαστήρια του Μιλάνου).
RINGBOM, Sixten. Icon to Narrative: The Rise of the Dramatic Close-Up in Fifteenth-Century Devotional Painting. Doornspijk: Davaco Publishers, 1984. (Κύριο έργο για την κατανόηση της εξέλιξης της σύνθεσης σε κλειστή προβολή του Cristo portacroce από την Αναγέννηση στο Μπαρόκ).
Προερχόμενη από ιδιωτική συλλογή

Σημείωση:
«Για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της τέλειας κατάστασης του έργου, ανάλογα με τον όγκο και τη φύση του, η μεταφορά και παράδοση μπορεί να γίνει από τον ίδιο τον πωλητή»