Κηροπήγιο (9) - Ορείχαλκος - Σβηστήρες κεριών / σβηστήρες φυτιλιών

Υπέροχη συλλογή από παλαιά χάλκινα και ορειχάλκινα ψαλίδια σβησίματος κεριών, γνωστά και ως ψαλιδάκια για το κόψιμο του καμένου φυτιλιού (ιστορικά συχνά αποκαλούνταν ψαλίδια σβησίματος ή ψαλίδια κοπής φυτιλιού), μαζί με μερικές ειδικές τσιμπίδες για κεριά ή φυτίλια.

Τα αντικείμενα αυτά χρονολογούνται κυρίως από τον 18ο και τον 19ο αιώνα και χρησιμοποιούνταν την εποχή που τα σπίτια φωτίζονταν ακόμη με κεριά από ζωικό λίπος (στέαρ) ή μελισσοκέρι. Η συντριπτική πλειονότητα των αντικειμένων που παρουσιάζονται (όπως στις δεύτερη, τρίτη, τέταρτη, πέμπτη, έκτη, ένατη και δέκατη φωτογραφία) είναι ψαλίδια σβησίματος κεριών.

Μοιάζουν με ψαλίδια, αλλά έχουν εντελώς διαφορετικό σκοπό. Σε τι χρησίμευαν;
1. Για να κόβουν το φυτίλι (το «καμένο άκρο»): Τα φυτίλια των παλαιότερων κεριών δεν καίγονταν ολόκληρα, όπως συμβαίνει σήμερα. Καθώς καιγόταν, το φυτίλι μάκραινε, κάπνιζε, άφηνε αιθάλη και έκανε το κερί να στάζει. Με το ψαλίδι έκοβαν το πυρακτωμένο, απανθρακωμένο άκρο του φυτιλιού.
2. Για να συγκρατούν τη στάχτη: Στη μία λεπίδα του ψαλιδιού υπάρχει ένα ανασηκωμένο δοχειάκι ή ένα ημικύκλιο (ένα «σκαφάκι»). Όταν έκοβαν το φυτίλι, το πυρακτωμένο κομμάτι έπεφτε απευθείας μέσα στο δοχειάκι και καλυπτόταν από την άλλη, επίπεδη λεπίδα. Έτσι, αποτρέπονταν οι σπίθες ή το λιωμένο κερί από το να πέσουν στο τραπέζι ή στο χαλί, ενώ το φυτίλι έσβηνε αμέσως χωρίς να καπνίσει.

Ιδιαίτερες παραλλαγές αυτής της συλλογής:
• Τα ψαλίδια με ποδαράκια (π.χ. στις φωτογραφίες 4 και 10): Ορισμένα ψαλίδια έχουν μικρές προεξοχές ή ποδαράκια στην κάτω πλευρά. Χάρη σε αυτά μπορούσαν να τοποθετηθούν οριζόντια πάνω στο τραπέζι, χωρίς η κάτω πλευρά, που ήταν λερωμένη με αιθάλη, να λερώνει το τραπέζι ή το τραπεζομάντιλο.

• Οι τσιμπίδες με τετράγωνες σιαγόνες (φωτογραφίες 7 και 8): Δεν είναι ψαλίδια για κόψιμο, αλλά τσιμπίδες για κεριά ή φυτίλια. Με αυτές μπορούσαν να πιάσουν και να μετακινήσουν το αναμμένο φυτίλι ή να πιέσουν και να αφαιρέσουν το λίπος από το χείλος του κεριού. Η τσιμπίδα στη φωτογραφία 7 έχει επιπλέον ένα ειδικά διαμορφωμένο ένθετο (συχνά από σίδερο ή πέτρα), ώστε να μπορεί να συγκρατεί το φυτίλι με μεγάλη ακρίβεια και να ξύνει τη βρομιά. Τα χάλκινα και ορειχάλκινα ψαλίδια σβησίματος της εποχής ήταν τόσο χρηστικά αντικείμενα όσο και σύμβολα κοινωνικής θέσης· όσο πιο περίτεχνη ήταν η χύτευση στις λαβές (όπως οι υπέροχες καμπύλες στις φωτογραφίες 4 και 9), τόσο πιο εύπορο ήταν το νοικοκυριό. Αναρωτιέστε αν φέρουν κάποια σήματα κατασκευαστή ή αν κάποιο από αυτά τα κομμάτια ανήκει σε συγκεκριμένο παλαιό κηροπήγιο ή λυχνοστάτη;

Οι διαστάσεις ποικίλλουν.