VITRUVIUS - De Architectura - 140 nice woodcuts - 1522

(ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ· ΕΠΙΔΕΙΞΗ, ΩΡΑΙΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΤΥΠΙΕΣ) Marcus VITRUVIUS POLLIUS (880-70 π.Χ. - Μετά το 15 π.Χ.); Sextus Julius FRONTINUS (30 π.Χ.-103)
M. Vitruvii De Architectura libri decem nuper maxima diligentiā castigati atque excusi, additis, Julij Frontini de aquaeductibus libri propter materiae affinitatem [Colophon: Impressum Florentiae, per haeredes Philippi Iuntae, 1522]
§ Δύο μέρη σε ένα τόμο, 8vo (165x103); 192, 24, [20] φύλλα. Ψηφιδωτό ξύλο εκτύπωσης στο έντυπο της αρχής, πλούσια εικονογράφηση με 140 ωραίες ξύλινες χαρακές. Τύπωμα βελούδινου σεβαστή γραμμή του 16ου αιώνα, ελάχιστα ίχνη χρήσης σε λίγα φύλλα, ένα ωραίο αντίτυπο, σε φρέσκο χαρτί.
Οργανωμένη σε δέκα τόμους, η De Architectura γράφτηκε ανάμεσα σε 30-20 π.Χ. Ως το μόνο αρχιτεκτονικό θεώρημα που επέζησε από την αρχαιότητα, υπήρξε ένας ολοκληρωμένος οδηγός για έργα οικοδομής αφιερωμένα στον αυτοκράτορα Αύγουστο. Το έργο καλύπτει τα πάντα από στρατιωτικά στρατόπεδα και υδραγωγεία έως μηχανές και οργανομετρικές συσκευές, συνδέοντας τη γνώση της Ελλάδας και της Ελληνιστικής παράδοσης με την πρακτική μηχανική. Οι διάσημες αρχές του για χρησιμότητα, αντοχή και ομορφιά επηρέασαν αρχιτέκτονες για αιώνες, παρότι προηγήθηκε ορισμένων από τις σημαντικότερες αρχιτεκτονικές καινοτομίες της Ρώμης όπως οι θόλοι και η σκυροδέτηση. Η De Architectura παρουσιάζεται ως eclectic πραγματεία — μια προσπάθεια δημιουργίας μιας οργανικής σύνθεσης θεωρητικών εννοιών της Ελληνικής και Hellenistic σκέψης με τα ευρήματα από την πρακτική οικοδόμηση — και ταυτόχρονα ως κανονικό κείμενο, μια ολοκληρωμένη και πολυκραμένη εργασία, πλούσια σε αμέτρητες επιδράσεις και διορατικότητες, και ο μόνος επιζών καταγραμμένος ιστορικός μάρτυρας της εξέλιξης των αρχιτεκτονικών θεωριών στην κλασική αρχαιότητα. Το έργο του Βιτρουβίος προοιωνίζεται, με ανθρωπιστικό τρόπο, τη κεντρικότητα της φιγούρας του αρχιτέκτονα και της τέχνης του, και θέτει ως αναγκαία προϋπόθεση την ανάγκη για αρμονική σύνθεση γνώσης και κατανόησης που θα τον κάνει όχι απλώς οργανωτή και κωδικοποιητή του χώρου, αλλά ερμηνευτή και ερμηνευτή. Από τον δεκαπέντατο αιώνα και εξής, το θεώρημα έγινε η ερμηνευτική πηγή, το μοντέλο για διάλογο και το εμπνευστικό θεμέλιο των θεωρητικών αρχών της αρχιτεκτονικής τέχνης, σε βαθμό που ο Vincenzo Scamozzi, Βενετσιάνος αρχιτέκτονας και συγγραφέας θεωρημάτων του 16ου αιώνα, μετά προσεκτική και επιμελημένη ανάγνωση του έργου, δήλωσε ότι ο Vitruvius «έχει συζητήσει τα πάντα ή τουλάχιστον τις πιο δύσκολες και ουσιώδεις πτυχές της αρχιτεκτονικής και των αναγκών του αρχιτέκτονα· αν το ήξεραν πολλοί, δεν θα καμάρωναν τόσο εύκολα ότι είναι αρχιτέκτονες, γνωρίζοντας σχεδόν τί απαιτείται από αυτούς».
Δεύτερη Giunta illustrated edition, σε καινούργια ιταλική τυπογραφία, της έκδοσης 1513, επιμεληθείσα από τον Δομίνικο μοναχό Giovanni Giocondo της Βερόνας (1435-1515), σημαντικό πρόσωπο ανάμεσα στους πρώιμους Ραντεβαστικούς αρχαιολόγους της Αναγέννησης. Το έργο του Vitruvius ακολουθείται από το De aquaeductibus urbis Romae του Julius Frontinus, «ouvrage d'une grande utilité pour la connaissance de l'architecture ancienne» (Hoefer XVIII, 913).; Cicognara 699: «Questa edizione non é dissimile da quella del 1513., se non in quanto che gli errori nella prima..., sono in questa corretti»;.. Η πρώτη illustrated έκδοση του έργου του Vitruvius δημοσιεύτηκε στη Βενετία το 1511 από τον Giovanni Tacuino, ο εκδότης, ο Giovanni Giocondo παρήγαγε 136 ξυπόγραφα για να εικονογραφήσει το κείμενο. Ανατυπώθηκε το 1513 από τους αδελφούς Giunta στη Φλωρεντία, σε μικρό μέγεθος τσέπης, με τις αυθεντικές ξυλογραφίες μειωμένες σε μέγεθος και με την προσθήκη τεσσάρων ακόμη εικονογραφήσεων και του De aquaeductibus urbis Romae του Frontinus. To 1522, μετά το θάνατο του Giocondo, η Giunta εξέδωσε μια ακόμη έκδοση, όπου χρησιμοποιήθηκαν νέα στοιχεία γραμματοσειράς σε πλάτος ιταλικού στυλ, τα χαρακτικά μεγέθη διαγράφηκαν και το κείμενο αναθεωρήθηκε, αλλά χρησιμοποιήθηκαν οι ίδιες εικονογραφήσεις της προηγούμενης έκδοσης. Αυτή η νέα έκδοση σε μικρό μέγεθος ήταν καινοτόμα για την εποχή, καθιστώντας προσβάσιμη τόσο σε ευeducated κύκλους που διάβαζαν στα λατινικά όσο και σε ευρύτερο κοινό που με εικόνες απέκτησε πρόσβαση στη γλώσσα της αρχαιότητας. Ο Φραγκισκανός μοναχός Fra Giovanni Giocondo (1433 π.μ. - 1515) ήταν Ιταλός ουμανιστής, αρχιτέκτονας και μηχανικός. Το έργο του Frontinus είναι επίσημη έκθεση που γράφτηκε στο τέλος του πρώτου αιώνα σχετικά με τη κατάσταση των υδραγωγείων της Ρώμης· ο Frontinus είχε διοριστεί Υδάτινος Επιθεωρητής από τον αυτοκράτορα Νέρβα το 96 μ.Χ.
 LUCIA A. CIAPPONI Fra Giocondo Da Verona and His Edition of Vitruvius. In: Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, vol. 47, 1984, σελ. 72-90; ADAMS V-904; Berlin Kat. 1800; Camerini 172 (λανθασμένη συλλογή); FOWLER 396; SANDER 7697