Meurice / Lecandele - Philosophia Rationalis - 1738

WIELKI MANUSKRIPT DOUAISKI, 1738: MONUMENT WIEDZY, NIEZNANY
Niezwykły rękopis filozofii wyprodukowany w 1738 roku w Collegium Douai, autentyczny monument europejskiej dydaktyki filozoficznej. Ogrom merytoryczny – ponad 800 stron łącznie – w połączeniu z obecnością aparatów ikonograficznych i materiałów drukowanych współczesnych czyni z tego rękopisu unikalny dokument, trudno porównywalny z innymi egzemplarzami na rynku lub w kolekcjach publicznych.
Wartość tego rękopisu polega przede wszystkim na jego materialnej i intelektualnej wyjątkowości. W przeciwieństwie do drukowanych podręczników, tu nie mamy do czynienia z tekstem znormalizowanym i rozpowszechnianym, lecz z bezpośrednim, systematycznym i kompletnym zapisem nauczania ustnego. Wstawiono strony z ilustracjami i drukowanymi tabelami.
Dzieło obejmuje dwa pełne kursy logiki arystotelesł Tomistycznej, przepisane z niezwykłą szerokością i ciągłością przez Petru Jozefa Lecandele, studenta z Antwerpii, pod kierunkiem jezuitów. To zbiór setek i setek stron rękopisu, nigdy nie opublikowany, który w pełni odtwarza praktyczną żywą metodę nauczania jezuickiego. Wyjątkowość tomu polega właśnie na jego naturze: nie kopia tekstu drukowanego, lecz bezpośredni, organiczny i systemowy zapis lekcji, wzbogacony aparatami ikonograficznymi, grawerowanym frontispisami, portretami filozoficznymi i współczesnymi dokumentami akademickimi. Unikat, który łączy wiedzę teoretyczną, praktykę dydaktyczną i symboliczne przedstawienie poznania.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Rękopisy jezuitów o takim rozmiarze i kompletności, z setkami autografów i nigdy nie opublikowanych, zwykle plasują się między 5 000 a 10 000 euro, z potencjałem wyższym w związku z wyjątkową rzadkością i integralnością korpusu.
OPIS FIZYCZNY I STAN
Oprawa współczesna z pełnej skóry, grzbiet z wygryzionymi żebrami i bogato pozłacanymi elementami.
Skład złożony z kilku jednostek rękopiadowych i drukowanych:
(1) Logika dyktowana o. R. Patre Meurice, spisana przez Petro Lecandele, 1738. Tytuł rękopisu w ramce z wyciętym ornamentem; 514 stron rękopisu ciągłego; zamknięcie datowane „Finis impositus à 28 martii 1738”. Frontispis ilustrowany „La Logique”; 10 wyrytych portretów Porfirusa, Platona, Tomasza z Akwinu i innych filozofów; dwie dodatkowe tablice ryte.
(2) Logika dyktowana o. R. Patribus Boûchez et Penít, rok 1738. Tytuł rękopisu w ramce z wyciętymi portretami filozoficznymi; 318 stron rękopisu; ta sama formuła końcowa. Frontispis z rainą Świętej Katarzyny; wyryty portret Cicerona i cztery dodatkowe tablice.
Otwarcie z części drukowanej: Sodales Mariani apud PP. Societatis Jesu w Collegio Aquicinctino, Douay, A. Tossanus, 1737, następnie listy akademickie („Physici”, „Logici”).
Na końcu dwa kartki złożone z drukiem (Douai, 1737–1738): „Conclusiones Logicae (…) Praeside R. P. Henrico Meurice (…) Petrus Josephus Decandele Antverpiensis” oraz „Philosophia Rationalis”.
Karty z lekkimi brązowymi plamami i śladami użytkowania; konstrukcja bardzo solidna.
W starych książkach i rękopisach, mających wielowiekową historię, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są uwzględniane w opisie.
Kolidacja łączna: (6); 12 nn.; 514; (4); 4 nn.; 318; 4 nn.; (8).

KONTEKST I ZNACZENIE
Każda strona stanowi przejście lekcji, każda sekcja odzwierciedla żyjącą strukturę kursu: mamy tu dokument, który zachowuje sam proces kształcenia filozoficznego, a nie jego edytorski rezultat. Ten element czyni go niezwykle rzadkim, ponieważ większość takich notesów do nauki nie przetrwała lub dotarła w formie fragmentarycznej.
Ogrom dzieła – ponad 800 stron rękopisów – potęguje tę rzadkość: nie prosty notatnik, lecz prawdziwe kompletne streszczenie logiki scholastycznej, budowane w czasie i z wewnętrzną koherencją.
Dodanie rycin, frontispisów alegorycznych, portretów filozofów i drukowanych arkuszy akademickich przekształca tom w złożony i warstwowy przedmiot, gdzie wiedza, obraz i przedstawienie się przenikają.
W tym sensie rękopis nie jest tylko rzadki: jest trudny do zastąpienia. Nie ma odpowiednika edycji, ani standaryzowanej kopii. To bezpośrednie, indywidualne i niepowtarzalne świadectwo kultury jezuitów z XVIII wieku.
AUTOR I PISARZ
Główny autor doktrynalny: o. R. P. Henricus Meurice, Societatis Jesu, nauczyciel logiki w Collegio Douai.
Inni nauczyciele: o. R. P. Boûchez; o. R. P. Penít.
Kopista i redaktor: Petrus Josephus Lecandele (Decandele), Antwerpiensis, student, autor pełnego zapisu kursów w 1738 roku.
DRUK I KONTEKST AKADEMICKI
Collegium jezuitów Douai było jednym z głównych ośrodków kształcenia Towarzystwa Jezusowego w Niderlandach.
Połączenie rękopisu i materiału drukowanego odzwierciedla system edukacyjny: nauczanie ustne, indywidualny zapis, publiczna debata i publikacja tez. To złożone stanowi pełny i rzadki przykład tego procesu, dokumentujący jednocześnie wszystkie jego etapy.
BIBLIOGRAFIA I ODWOŁANIA
Sommervogel, Carlos, Bibliothèque de la Compagnie de Jésus, Bruksela–Paryż, 1890–1932, hasła Meurice; Douai.
Archivum Romanum Societatis Iesu (ARSI), zbiory dotyczące kolegiów Niderlandów.
ICCU/OPAC SBN, porównania z jezuitami filozoficznymi rękopisami XVIII wieku.
WorldCat/OCLC, inwentaryzacje akademickich rękopisów jezuitów porównywalnych.
Brockliss, Laurence, French Higher Education in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford, 1987, s. 312–340.
Compayré, Gabriel, History of Pedagogy, Boston, 1886, s. 210–225 (didattica jezuitów).
O’Malley, John W., The First Jesuits, Harvard University Press, 1993, s. 245–280.