Giuseppe Flavio - Guerra de’ Giudei - 1582

TRAGICZNY LOS JEROZOLIMI: OPOWIADANY PRZEZ ŚWIADKA KOŃCA ŚWIATA
Wojna Żydów Flawiusza Gańskiego (Giego? bądź Flavio Giuseppe) to jeden z najważniejszych tekstów historycznych starożytności, bezpośrednie świadectwo powstania żydowskiego przeciw Rzymowi i zniszczenia Jerozolimy w 70 r. n.e. Wenecka edycja wydana w 1582 roku przez Gabriele Giolito de’ Ferrari wpisuje się w wielką włoską tradycję editorialną, która w pełni renesansowej epoce uczyniła klasykę historiografii antycznej dostępną w języku wulgarnym. Dzieło Giuseppe’a to nie tylko kronika militarna, lecz dramatycznaRefleksja o upadku cywilizacji i o konflikcie między światem rzymskim a żydowskim. W tej późno-księżycowej edycji czwartej połowy XVI wieku, wyprodukowanej przez jedną z najważniejszych weneckich drukarń, tekst przyjmuje formę historyczno-moralnego odczytu dla włoskiej wyrobionej publiczności, potwierdzając rolę Wenecji jako europejskiego centrum dyfuzji klasyków antycznych.
MARKET VALUE
Włoskie edycje piętnastowieczne Wojny Żydów Flawiusza, zwłaszcza te drukowane w prestiżowej drukarni Giolito, pojawiają się na rynku antykwarycznym dość regularnie, ale pozostają bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów historiografii klasycznej i weneckiej typografii. Egzemplarze kompletne i w dobrym stanie z druku 1582 zazwyczaj mieszczą się między 700 a 1 200 euro na międzynarodowym rynku antykwarycznym.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Więźba ówczesna w pergaminie. Tytułowy druk z marką redakcyjną feniksa odradzającego się z ognia, symbol drukarni Giolito. Odciski rękopisów na tytule częściowo zakryte; inne adnotacje w tekście. Ilustracje inicjałów. Niektóre wgniecenia korniszonu i przyciemnienia. W starych książkach, które przeszły długą historię, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są odnotowane w opisie. S. (4); 16 nn; 526; 2 nn; (4).

PEŁNY TYTUŁ I AUTOR
Della Guerra de’ Giudei libri sette.
Vinegia, appresso Gio et Gio: Paolo Gioliti de’ Ferrari, 1582.
Flavio Giuseppe.

KONTEKST I ZNACZENIE
Wojna Żydów to jeden z najważniejszych źródeł historycznych na temat powstania żydowskiego przeciwko Imperium Rzymskiemu (66–73 n.e.) i zniszczenia Świątyni Jerozolimskiej przez legiony Tytusa. Dzieło, pierwotnie napisane po grecku przez Flawiusza, łączy bezpośrednie doświadczenie autora — który brał udział w wydarzeniach jako żydowski dowódca, zanim przeszedł na służbę Rzymian — z narracją historyczną o wielkiej sile dramatu. Siedem ksiąg opisuje napięcia polityczne i religijne w Judei pod rzymskim panowaniem, wybuch powstania, kampanie rzymskie i ostateczną kampanię oblężenia Jerozolimy, która doprowadziła do zniszczenia Świątyni w 70 r. n.e. W renesansie dzieło to odniosło niezwykły sukces edytorski, gdy było czytane zarówno jako historia starożytna, jak i moralne świadectwo upadków imperiów i kruchości cywilizacji. Edycje weneckie w istotny sposób przyczyniły się do europejskiej dyfuzji tego tekstu, który stał się jedną z głównych źródeł historycznych o dawnej Palestynie i o historii narodu żydowskiego.

BIOGRAFIA AUTORA
Flaviusz Józef (Yosef ben Matityahu, Jerozolima, 37 r. n.e. – Rzym, ok. 100 r. n.e.) był żydowskim historykiem grekjozy; jedna z głównych źródeł historii Judei I wieku. Urodzony w rodzinie kapłańskiej z Jerozolimy, brał udział w powstaniu żydowskim przeciwko Rzymowi jako dowódca wojskowy w Galilei. Po schwytaniu przez wojska Vespazjana, przeszedł na służbę Rzymian i przyjął imię Flaviusz Józef. Osiedlony w Rzymie pod opieką dynastii Flawiuszy napisał kilka fundamentalnych dzieł historycznych, w tym Wojna żydowska, Antyki żydowskie i Autobiografię, które nadal stanowią kluczowe źródła historii judaizmu i śródziemnomorskiej starożytności.

HISTORIA DRUKU I OBIEG
Włoskie przekłady Wojny Żydów krążyły szeroko już w XVI wieku, kiedy to weneckie edytory włączyli tekst do dużego programu dyfuzji klasyków historycznych w języku wulgarnym. Drukarnia Gabriele Giolito de’ Ferrari, jedna z najważniejszych w renesansowej Italii, opublikowała liczne dzieła z zakresu historii starożytnej, filozofii i literatury, w znaczący sposób kształtując wyrobione włoskie społeczeństwo czytelnicze. Edycja z 1582 roku reprezentuje dojrzałą fazę tradycji giolitiny, gdy drukarnia ugruntowała już elegancki i łatwo rozpoznawalny model typograficzny, charakteryzujący się słynną marką feniksa. Te edycje miały szeroką dyfuzję nie tylko we Włoszech, lecz także w europejskich ośrodkach kultury, gdzie tekst Giuseppe’a uważano za niezbędne źródło do poznania biblijnego świata i historii Rzymu.

BIBLIOGRAFIA I ŹRÓDŁA
EDIT16, CNCE (różne wpisy edycji giolitów Wojny Żydów).
ICCU / OPAC SBN, katalogi weneckich edycji Flawiusza wydanych przez Gabriele Giolito de’ Ferrari.
USTC (Universal Short Title Catalogue), włoskie edycje piętnastowieczne Wojny żydowskiej.
WorldCat, zapisy bibliograficzne weneckich edycji XVI wieku.
Louis H. Feldman – Gohei Hata (red.), Josephus, Judaism and Christianity, Detroit, Wayne State University Press, 1987.
Tessa Rajak, Josephus: The Historian and His Society, London, Duckworth, 1983.
William V. Harris, Ancient Literacy, Harvard University Press, 1989 (dla recepcji dzieł historycznych antycznych).
Dennis E. Rhodes, La stampa a Venezia nel Cinquecento, Firenze, Olschki, 1988.