AA.VV - Manoscritto Ge'ez - 1700

KOD AFRYKI W JĘZYKU GE’EZ: RYTUAŁ I PAMIĘĆ W SERCU ETIOPII
Rękopis na pergaminie - z obszaru etiopskiego, w języku ge’ez - datowany na XVIII–XIX wiek: jedna z najstarszych tradycji chrześcijańskich na świecie, ta Kościoła Ortodoksyjnego Etiopskiego, sięgająca IV wieku i głęboko spleciona z prechrześcijańskimi afrykańskimi wierzeniami. Religia etiopijska wyróżnia się bowiem niezwykłą kontinuitą między elementami biblijnymi, kultem świętych, apotropaicznym użyciem tekstów a praktykami duchowej ochrony o pochodzeniu atawistycznym. Rękopis, z jego napisem naprzemiennie czerwonym i czarnym oraz widocznymi śladami użytkowania, jest nie tylko księgą liturgiczną, lecz przedmiotem rytualnym, talizmanem i narzędziem mediacji między światem widzialnym a niewidzialnym.
MARKET VALUE
Devoacyjne rękopisy etiopskie stanowią stabilny, lecz selektywny rynek. Dobrze zachowane egzemplarze z integralnymi dekoracjami i oprawą mogą osiągać wartości od 1.800 do 2.000 euro.

PHYSICAL DESCRIPTION AND CONDITION
Oprawa z pełnej skóry, prawdopodobnie współczesna, poluzowana i nosząca ślady zużycia; wewnętrzna struktura widoczna z wzmocnieniami wykonanymi ręcznie.
Rękopis na pergaminie w małym formacie, składający się z licznych nieponumerowanych kart. Tekst w piśmie ge’ez ułożony na całą stronę, z rubrykami w czerwieni i czerni według etiopskiej tradycji liturgicznej.
Obecność elementów dekoracyjnych liniowych i ram stylizowanych. Późniejsze rękopiśmienne adnotacje i rysunki na kartach początkowych.
W starych księgach, o wielowiekowej historii, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze zostały uwzględnione w opisie.
Kolacja: ll. (2); 276; (2).

FULL TITLE AND AUTHOR
Rytuałowy i devotionistyczny rękopis w języku ge’ez (Etiopia), autor anonimowy.
Etiopia, XVII–XIX wiek.
AA.VV.

CONTEXT AND SIGNIFICANCE
Tradycja religijna Etiopii reprezentuje jedną z najstarszych i najbardziej autonomicznych form chrześcijaństwa na świecie, oficjalnie przyjętą w Królestwie Aksum w IV wieku. Jednakże nie rozwija się ona jako proste odgałęzienie chrześcijaństwa bizantyjskiego czy łacińskiego, lecz jako złożony system, w którym wiara chrześcijańska przeplata się z przedchrześcijańskimi afrykańskimi wierzeniami.
Podstawowymi elementami tej religijności są silna wymiar apotropaiczny słowa pisanego, użycie tekstów świętych jako narzędzi ochrony przed chorobami, duchami złymi i wpływami niewidzialnymi, oraz obecność praktyk rytualnych sięgających korzeni tradycji atawistycznych lokalnych. Księga sama w sobie nie jest jedynie nośnikiem treści, lecz świętym przedmiotem obdarzonym skutecznością duchową.
Ge’ez, już jako język liturgiczny w średniowiecznej Etiopii, zachowuje sacrale wartość porównywalną z łaciną na Zachodzie. Naprzemienność czerwieni i czerni w tekście nie jest jedynie dekoracyjna, lecz sygnalizuje hierarchie rytualne, ważne przejścia i formuły sakralne.
W tym sensie tom stanowi unikatową syntezę między chrześcijaństwem dawnym a afrykańską tradycją duchową, gdzie tekst święty staje się jednocześnie modlitwą, ochroną i pamięcią.

BIOGRAPHY OF THE AUTHOR
Autor anonimowy. Rękopisy etiopskie były zazwyczaj tworzone przez skrybów kształconych w kelasztorach mnichów lub w sferze kościelnej. Przekazywanie tekstów odbywało się drogą ręcznego kopiowania, z lokalnymi adaptacjami i wariantami, w tradycji zbiorowej pozbawionej nowoczesnej koncepcji autora indywidualnego.

PRINTING HISTORY AND CIRCULATION
Jest to produkt rękopiśmienny, nie typograficzny. Etiopska tradycja biblioteczna utrzymywała produkcję ręczną aż do późnych epok, również po rozpowszechnieniu druku w innych częściach świata.
Te kodeksy krążyły w kontekstach lokalnych, często bez zorganizowanego rynku, i były używane aż do materialnego zużycia. Ich przetrwanie jest zatem relatywnie rzadkie i związane z korzystnymi warunkami konserwacji.

BIBLIOGRAPHY AND REFERENCES
Uhlig, Siegbert (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, Wiesbaden, Harrassowitz.
Heldman, Marilyn, African Zion: The Sacred Art of Ethiopia, Yale University Press.
Balicka-Witakowska, Ewa et al., Ethiopian Art: The Walters Art Museum, Walters Art Museum.
Getatchew Haile, Catalogue of Ethiopian Manuscripts, Hill Monastic Manuscript Library.
British Library, Catalogue of Ethiopian Manuscripts.
Vatican Library, Collezioni etiopiche.
Ethio-SPaRe Project, database dei manoscritti etiopici.
Mercier, Jacques, Art that Heals: The Image as Medicine in Ethiopia, Prestel.