Jeaurat - Traité de Perspective - 1750

127 TABLXX RĘCZNIE WYKREŚLONE - SZTUKA PRZESTRZENI: PROSPETYWA MIĘDZY NAUKĄ A ILUZJĄ OPTYCZNĄ
Traité de perspective Edme-Sébastien Jeaurat jawi się przede wszystkim jako dzieło wizualne o niezwykłej mocy: zbiór aż 110 dużych tablic rytowanych (z dodatkowymi powtórzeniami numeracji aż do 127 figur łącznie), które przekształcają traktat w prawdziwą maszynę optyczną. Obrazy nie towarzyszą tekstowi, go zastępują i przewyższają go, tworząc przestrzeń dydaktyczną, gdzie geometria staje się widzeniem w praktyce. Wydany w Paryżu w 1750 roku, w sercu Oświecenia technicznego, tom stanowi jedno z najbardziej ambitnych dążeń, by perspektywę uczynić nie tylko zrozumiałą, lecz operacyjną, poprzez szeroki, jasny i stopniowy aparat ikonograficzny, zaprojektowany tak, by prowadzić oko artysty jak narzędzie naukowe.
RYNEK WARTOŚCI
Rynek tej pierwszej edycji pozostaje stabilny, lecz selektywny, egzemplarze z kompletnymi tablicami zwykle mieszczą się w przedziale 800–1 000 euro, z górnymi wartościami za świeże kopie, ładnie oprawione i z wyraźnym, kompletnym aparatem ikonograficznym.

FIZYCZNY ODBÓR I STAN
Oprawa z kartonu pokrytego marmurkowaną papeterią z panelą skórzaną na grzbiecie; zużycie oprawy. Wydanie ilustrowane z winietami i ozdobnikami końców, ale przede wszystkim z imponującym aparatem ikonograficznym składającym się z 110 dużych tablic rytowanych w tekście (numerowanych 1–110 z 17 duplikowanymi numerami, co daje łączną liczbę 127 figur). Tablice, o dużych wymiarach i niezwykłej czytelności graficznej, stanowią serce operacyjne tomu. Egzemplarz pochodzący z biblioteki Juana Manuela Acevedo, z heraliczny ex libris. W starych księgach, mających wielowiekową historię, mogą występować drobne niedoskonałości, nie zawsze odnotowane w opisie. Str. 8nn; 232; 10nn.

PEŁny TYTUŁ I AUTOR
Traité de perspective à l'usage des artistes.
Paryż, Charles-Antoine Jombert, 1750.
Jeaurat, Edme-Sébastien.

KONTEKST I ZNACZENIE
Dzieło wpisuje się w kluczowy moment kultury wizualnej Europy, gdy perspektywa staje się uniwersalnym językiem między sztuką, nauką a techniką. Jeaurat przetwarza francuską tradycję Abrahama Bosa i Sébastiena Le Clerca, podnosząc ją na wyższy poziom systematyczności, lecz to przede wszystkim wykorzystanie tablic nadaje traktatowi najbardziej radykalną oryginalność. Ryty nie są dodatkiem: tworzą system postępnego uczenia się wizualnego, gdzie każda figura konstruuje następną. Przedstawienie cieni, odbić i zjawisk świetlnych – zwłaszcza na wodzie – wprowadza dynamiczny i niemal eksperymentalny wymiar przestrzeni. Książka staje się więc urządzeniem poznawczym, przenośnym laboratorium, w którym artysta uczy się widzieć poprzez geometrię. To jeden z najwyższych punktów przemiany perspektywy oświeceniowej w technologię widzenia.

BIOGRAFIA AUTORA
Edme-Sébastien Jeaurat (1724–1803) był matematykiem, astronomem i członkiem Académie royale des sciences. Zasymilowany w wielką francuską tradycję naukową, zajmował się badaniem perspektywy i optyki zastosowanej, przyczyniając się do sformalizowania metod rigorystycznych w szkoleniu artystycznym. Jego dzieło odzwierciedla w pełni ideał oświeceniowy jasności, przekazu i użyteczności wiedzy.

HISTORIA WYDANIA I ROZPOWSZECHNIENIE
Wydanie z 1750 roku stanowi pierwszą publikację traktatu, drukowaną przez Charles-Antoine’a Jomberta, wydawcę specjalizującego się w dziełach technicznych i artystycznych wysokiego poziomu. Obecność tak rozbudowanego aparatu tablic rytowanych wiąże się z znacznym inwestycją edytorską, wskazując na publiczność profesjonalną i wykształconą. Tom szeroko krążył w kręgach akademickich oraz wśród artystów, architektów i inżynierów, stając się punktem odniesienia w dydaktyce perspektywy.

BIBLIOGRAFIA I ODWOŁANIA
ICCU/OPAC SBN: IT\ICCU\TO0E\036251 (kolacja do zweryfikowania dla poszczególnych egzemplarzy)
BnF Catalogue général: Jeaurat, Traité de perspective, Paris, 1750
WorldCat: OCLC 45721536
Cicognara, Catalogo ragionato dei libri d’arte, n. 870
Millard, French Books on Art and Architecture, pp. 112-115
Pevsner, Academies of Art, pp. 145-152
Vagnetti, De naturali et artificiali perspectiva, introduzione