[Post Incunable] - Ratdolt - Breviarium ... Constantiensis - 1516

NIEBIESKOTURKOWY BREVIARIUM NIEMIECKIE BICOLORE Z POCZĄTKU XVI WIEKU: RYTUAŁ POMIĘDZY GOTYKĄ A RENESANSEM
Rzadka trzecia edycja Breviarium iuxta ritum et ordinem almae ecclesiae Constantiensis, drukowana w Augsburgu w 1516 przez Erharda Ratdolta, prawdopodobnie poprzedzona jego folio wersją z 1499 r. i wcześniejszym ośmiokartowym wydaniem z 1509 r. Brewiarium, liturgiczny tekst przeznaczony do prywatnego recytowania Oficjum Bożego, odzwierciedla niezwykłą różnorodność obrzędów istniejących przed unifikacją posttrynitarińską.
Przed Soborem Latera, każda diecezja — a czasem także jurysdykcje mniejsze — posiadała własną wariant liturgiczny. Ta różnorodność stanowiła prawdziwy „skarbiec” dla pierwszych drukarzy: do 1500 roku około jednej piątej spośród 700 europejskich diecezji opublikowała przynajmniej jedną wersję swojego rytuału. Edycja z 1516 r. świadczy o tej epoce intensywnej regionalnej produkcji liturgicznej, w której Ratdolt był jednym z bezspornych mistrzów druku w dwóch kolorach.
MARKET VALUE
Brewiaria Ratdolta są rzadkie, zwłaszcza w małych formatach i z oprawą z epoki na deskach. Przetrwanie jest często niskie: intensywne użytkowanie codzienne powodowało wysokie wskaźniki utraty i uszkodzeń. Dla brewiarium Konstancji z 1499 r., na przykład, ISTC odnotowuje około 79% egzemplarzy uszkodzonych. Dla edycji z 1516 r. odnotowano jedynie dwa licytacyjne przebiegi (2005 i 2020), oba dotyczące jedynie pars aestiva i niekompletne. WorldCat nie notuje kopii północnoamerykańskich edycji 1516 r. Egzemplarze kompletne i dobrze zachowane mogą oscylować między 2 000 a 6 000 euro; kopie niekompletne, lecz w oryginalnej oprawie nadal cieszą się dużym zainteresowaniem kolekcjonerskim, zwłaszcza ze względu na wysoką jakość typografii i lub logografii.
FABUŁA OPISU FIZYCZNEGO I STAN
Tekst czerwony i czarny. Liczne inicjały woodcut w czerwieni: ponad tuzin inicjałów ośmio­li­linowych, wiele inicjałów czteroliniowych i niezliczone inicjały dwulinowe. FIZYCZNY OPIS I STAN
Tekst czerwony i czarny; inicjały dekoracyjne w czerwieni; jedna rycina/diagram w tekście. Piękna, epokowa oprawa ze skóry świńskiej tłoczona na sucho na deskach drewnianych; stara etykieta papierowa na grzbiecie.
Brak A1, A2, G1, A2, 2A1, 2A2, 2S2, 2S7, AA2, AA3 i ostatniej kartki z nadrukiem typograficznym. Stemple tuszem na dole pierwszej kartki.
Niektóre kartki w części początkowej mają pęknięcia przy dolnym zewnętrznym rogu, naprawione (w niektórych przypadkach z utratą tekstu, uzupełnione w facsimile). Niektóre kartki końcowe wzmocnione na brzegach bez utraty tekstu. Ślady kurzu i sporadyczne plamy. Piękny egzemplarz autentyczny, z wadami. 512 kart.
Epoka oprawy w skórze świńskiej tłoczonej na suchą deskę; starożytna etykieta papierowa na grzbiecie.
W księgach dawnych, o długiej plurisekularnej historii, mogą występować pewne niedoskonałości nie zawsze ujawnione w opisie.
PEŁNY TYTUŁ I AUTOR
Breviarium iuxta ritum et ordinem almae ecclesiae Constantiensis studiose ac pervigili cura elaboratum.
Augsburg, Erhard Ratdolt, 1516.
Dzieło liturgiczne zgodnie z rytuałem diecezji Konstancji.
KONTEXT I ZNACZENIE
Druk brewiarzy stanowił jedne z najtrudniejszych technicznie wyzwań dla drukarzy w pierwszym półwieczu XVI wieku, z powodu różnorodności strukturalnej elementów liturgicznych i potrzeby procesu dwukolorowego. Ratdolt był bezspornym mistrzem tej techniki. Sławny z udoskonalenia druku barwnego, wprowadzenia i rozwoju frontyspisu i dekoracyjnych ram, często bywa cytowany słowami Steinberga: „Ozdabianie ksiąg inicjałami, ramami i rycinami osiągnęło estetyczne wyżyny, rzadko przekraczane w drukach Erharda Ratdolta.”
John Boardley zauważa, że gdyby stworzyć ranking drukarzy na podstawie innowacji typograficznych, Ratdolt zapewne zająłby pierwsze miejsce.
Jak podkreśla Mary Kay Duggan, użytkownikami książek liturgicznych nie są tylko czytelnicy, lecz także śpiewacy i interpretatorzy: brewiarium jest przedmiotem performatywnym, a nie wyłącznie tekstowym. Obecność części w mniejszym piśmie przeznaczonych do śpiewu potwierdza tę muzyczną wymiarowość.
BIOGRAFIA DRUKARZA
Erhard Ratdolt (1442–1528), drukarz z Augsburga, działający w Wenecji od 1476 do 1486, a później ponownie w Augsburgu, był jednym z najbardziej innowacyjnych drukarzy swoich czasów. Pionier druku w wielu kolorach, dekoracyjnych ram i frontyspisu, osiągnął estetyczny i techniczny poziom, który stawia go w gronie najwybitniejszych mistrzów sztuki drukarskiej renesansu.
HISTORIA DRUKU I OBIEG
Trzecia edycja, poprzedzona folio z 1499 r. i ósemką z 1509 r. Brewiaria były przeznaczone do intensywnego codziennego użytku, co prowadziło do wysokiego wskaźnika utraty. Egzemplarze ocalałe są często niekompletne, zwłaszcza w małym formacie. Edycja z 1516 r. jest niezwykle rzadka na rynku; odnotowano bardzo niewiele transakcji w licytacjach i żadnego egzemplarza zarejestrowanego w Ameryce Północnej według WorldCat.
BIBLIOGRAFIA I ŹRÓDŁA
ISTC, edycja 1499 (Konstancja Brewiarz).
VD16, s.v. Ratdolt.
Steinberg, Five Hundred Years of Printing.
Boardley, studia nad renesansową typografią.
Mary Kay Duggan, studia nad książkami liturgicznymi i ich performatywną wymową."}