Victor Brauner - "Conglomeros" - 1968

« Conglomeros » Victor Brauner – Fiszka wystawowa

Paryż, Galeria Alexandre Iolas, 196 boulevard Saint-Germain – od 18 grudnia 1968 do 18 stycznia 1969

Fiszka ma formę najbardziej oszczędną, jaka może być: jednego jedynie arkusza złożonego na pół, tworzącego cztery strony. Strona tytułowa zawiera tytuł wystawy, daty i nazwę galerii. Strona wewnętrzna reprodukuje rysunek Braunera zatytułowany Le Conglomer. Nie ma żadnego tekstu: ani noty krytycznej, ani biografii, ani listy prac. To radykalne uproszczenie jest samym założeniem: nawiązuje do tradycji kart zaproszeń i ogłoszeń surrealistycznych, w których obraz dominuje nad dyskursem, a galeria ogranicza się do wskazania miejsca, czasu i artysty.

Victor Brauner urodził się 15 czerwca 1903 roku w Piatra Neamț, w Rumunii, w rodzinie żydowskiej o duchowym zorientowaniu – jego ojciec interesował się spirytualizmem i okultyzmem, wpływy, które na trwałe odcisną piętno na jego twórczości. Krótko studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Bukareszcie w 1921 roku, uczestniczył w rumuńskim dadaistycznym ożywieniu i w 1924 roku współzałożył pismo 75 HP, zanim po raz pierwszy przebywał w Paryżu w 1925 roku, gdzie nawiązał znajomość z Constantin Brâncușim, rodakiem. Powrócił do Rumunii, a następnie osiedlił się na stałe w Paryżu w 1930 roku, gdzie Yves Tanguy wprowadził go do grupy surrealistycznej. André Breton napisał wstęp do jego pierwszej wystawy w Paryżu w Galerie Pierre w 1934 roku. Brauner formalnie przystąpił do grupy surrealistów w 1933 roku.

W 1938 roku, podczas bójki w pracowni Óscara Domínguez’a w Paryżu, stracił lewe oko – wypadek, który przewidział z zaskakującą precyzją w kilku swoich obrazach z poprzednich lat, w których powracały postacie z porwanymi lub pustymi oczami. To zdarzenie, które dla jego współczesnych było spełnieniem proroctwa, znacznie wzmocniło jego reputację jasnowidza w kręgu surrealistów. Podczas II wojny światowej, będąc uchodźcą w Alpach Nadmorskich, a później w Marsylii ze względu na pochodzenie żydowskie i okupację, był odcięty od dostępu do zwykłych materiałów malarskich i wynalazł alternatywne techniki – malarstwo świecą, żelowy wosk włosowy, prace na płótnie z proś", papierze grubym – które pozwoliły mu rozwijać autonomiczny, niezwykle oryginalny świat formowy, coraz dalej od ortodoksyjnego surrealizmu Breton’a.

Termin Conglomeros odnosi się jednocześnie do monumentalnej rzeźby wykutej przez Braunera w 1945 roku – z gipsu, o wysokości 180 cm, obecnie przechowywanej w Musée d’Art Moderne w Paryżu, wykonanej przy pomocy rzeźbiarza Michela Herz’a – oraz do serii rysunków, obrazów i prac na papierze krążących wokół tego motywu fundamentu. Rzeźba Conglomeros to istota złożona i dwuznaczna, masy organicznej i architektonicznej jednocześnie, której formy przywołują jednocześnie ludzkie ciało, konstrukcję mineralną i nierozpoznawalną istotę mitologiczną. Umiejscowiona jest w najbardziej twórczym okresie Braunera, w czasie wojennym, gdy jego izolacja skłoniła go do opracowania całkowicie osobistego bestiarium mitologicznego.

Alexandre Iolas – urodzony jako Constantinos Coutsoudis w Aleksandrii w Egipcie w 1908 roku i zmarły w Nowym Jorku w 1987 roku – jest jednym z najważniejszych i najoryginalniejszych galerzystów XX wieku. Były baletmistrz w zespole księcia de Cuevas, zmuszony porzucić taniec po wypadku, przeszedł na handel sztuką po tym, jak odkrycie obrazu Giorgio de Chirico wstrząnęło jego życiem, według własnej formuły. Otworzył swoją pierwszą galerię w Nowym Jorku w 1945 roku – Hugo Gallery – a następnie założył w 1955 roku Galerię Alexander Iolas, którą stopniowo rozszerzał na międzynarodową sieć: Genewa (1963), Paryż (1964), Milan (1966), Zurych, Madryt i Rzym. Galeria paryska, zlokalizowana przy 196 boulevard Saint-Germain, powstała na natychmiastową namowę Maxa Ernsta, z którym Iolas łączyła gołą przyjaźń, i szybko stała się jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych lewej banki paryskiej. Iolas dotrzymał także Ernstowi obietnicy: zamknął galerię w Paryżu po śmierci Ernsta, w 1976 roku.

Victor Brauner był jednym z czterech surrealistycznych artystów, których Iolas bronił z największą stałością i pasją – obok Magritte’a, Maxa Ernsta i Matty. Relacja między nimi jest od dawna serdeczna: Brauner w swoich listach nazywał Iolasa amerykańskim galerzystą. Front galeryjny w Paryżu pojawia się na archiwalnym zdjęciu przechowywanym w Bibliothèque Kandinsky w Centre Pompidou, wykonanym podczas wernisażu wystawy Braunera w 1965 roku. Wystawa Conglomeros z grudnia 1968 roku była jednym z pierwszych, pośmiertnych wystaw artyście w tej galerii, a jej fiszka – absolutnie oszczędna – nosi znak galerzysty, który, według własnych słów, nie postrzegał galerii jako przestrzeni handlowej, lecz jako arenę pasji dla sztuki.

18 x 23 cm (złożone). 4 strony. Jedno zgięcie na środku. Zabrudzenia. Trzy małe, pomarańczowe ślady na drugiej stronie."