Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Podpisane

Poprzez nazwiska Seydou Keita lub Malik Sidibé w Zachodniej Afryce zyskała popularność fotografia, w której postać ludzka dominuje i która podkreśla popularność studiów fotograficznych z lat 60. do lat 90. Jednak wiele innych fotografów, także pracujących w studio, wciąż czeka na odkrycie. I to po raz pierwszy w Lyonie, że galeria sztuki i fotografii daje taką możliwość. Zadziwiające obrazy dubli artysty Malijczyka Tidianiego Shitou (1933–2000) wywodzą się ze specyfiki artystycznych i kulturowych Afryki Zachodniej. Specyfiki formalne: myślmy o symetriach, o hieratyczności i o energetyzmie zawartej w rzeźbie, a także o specyfikach symbolicznych. Jego podwójne portrety, portrety rodziców, przyjaciół, dalekie od ograniczania się do wyobrażenia miłości braterskiej badenya (urodzonych z tej samej matki), przekładają inne rodzaje relacji afektywnych między ludźmi. Podkreślają głęboką więź łączącą dwie osoby. Sztuka fotografa polega na przekładaniu tej więzi na podobieństwo symboliczne, wyostrzając podobieństwo między nimi poprzez pozę, ubrania (czasem wypożyczone), akcesoria, symetrię kompozycji, aż do stworzenia iluzji całkowitej identyfikacji, tego samego zdwojeniu. Jego portrety świętują zatem związek, jednocześnie go przedstawiając, sięgając po symbole: stereotypowe obrazy bliźniacze, które występują także w rzeźbie i w wielu innych przedmiotach codziennego użytku w Afryce Zachodniej. Nie są one natychmiastowym i realistycznym obrazem jednostek, lecz uwydatniają dualność osoby i modelu idealnego, którym jest para bliźniąt będąca fundamentem mitów początków. Bliźniacy, chronieni przez bogów, choć czasem postrzegani jako złe duchy, przynoszą szczęście i symbolizują harmonię oraz równość. Są one reminiscencją początków świata i kształtują twórczą wyobraźnię w Afryce subsaharyjskiej. Idea, że każdy poszukuje swojego alter ego, swojej duszy-partnera — swojego bliźniaka — stanowi bardzo popularny motyw w Afryce Zachodniej, dotyczący podwójnego portretu, często utożsamianego z portretem bliźniaczym. Portret, w którym jednostka nie ginie na rzecz dubla, lecz przeciwnie — powiększa się poprzez swoje zdwojenie. Tidiani Shitou dowodzi, w portretach o wysokiej wartości historycznej, etnologicznej i artystycznej, że estetyka zdecydowanie współczesna może służyć tradycyjnej myśli. Pokazuje również, że dzięki fotografii klienci mogli ponownie przejąć nad sobą kontrolę nad swoim wizerunkiem, a nawet go ponownie stworzyć, bawiąc się różnymi warstwami swojej rzeczywistości i wynajdując własną nowoczesność i swoją historię. Jedno przesłanie towarzyszy temu „twórcy obrazów” pośrednikowi między widzialnym a niewidzialnym: osiągnąć, dzięki opanowaniu odpowiedniego medium, uchwycenie mentalnego obrazu radykalnej dualności osoby. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933–2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, uznawany przez długi czas za najlepszego fotografa swojego regionu, tworzył od lat 70. do 2000 roku w swoim Studio Photo Gangal w Mopti, dzieło godne uwagi. Składa się z portretów, ale także zdjęć z uroczystości i ceremonii wykonanych najpierw czarno-białych, a potem kolorowych. Yoruba, urodzony w Nigerii, najpierw był krawcem i handlarzem. W Mali pod koniec lat 1950. przystaje w Gao w 1962, gdzie został przeszkolony przez nigeryjskiego fotografa Mahamané Awani, potem w Bamako gdzie zawiązał więź z Malick Sidibé, zanim dotarł do Mopti. Tam kontynuował naukę u malijskiego fotografa Bosco Maïga i otworzył studio w 1971. Jednak ciekawy wszystkiego, nigdy nie przestawał podróżować po Afryce Subsaharyjskiej, aby chłonąć nowe idee w kontakcie z fotografami i artystami. Jego bystry, łagodny i zabawny sposób patrzenia na rodaków objął szeroki wachlarz portretów. Peulowie, Bozo, Dogon, Sarakole, Bella i Yoruba przyszli do Studia Kodak w Mopti (miasto bardzo handlowe, na skrzyżowaniu dróg Djenné, Tombouctou i kraju Dogon) ze względu na różnorodność poz, liczne akcesoria udostępnione im i jakość obrazów. Na skrzyżowaniu wzorców pochodzących ze studiów fotografii zachodniej i dziedzictwa lokalnego, przekazywał swoją wiedzę w Mali. Z pewnością był jednym z głównych propagatorów portretu Ibeji, portretu z podwójnym naświetleniem opracowanego przez Yoruba w ramach kultu bliźniąt. Używał aparatów 6x6, potem cyfrowego aparatu dla koloru. Jeśli jego portrety dziś świadczą o elegancji i finezji dawnej epoki, jeśli są bogatymi dokumentami historycznymi i antropologicznymi kultur, to przede wszystkim odzwierciedlają artystyczną pracę związaną z marzeniami modeli, które pragnęły innej rzeczywistości idealnej. Niektóre fotografie Shitou trafiły do prywatnych kolekcji i do Muzeum Sokkelund w Kopenhadze. Prezentowano je podczas Bamako 2001 i w Indiana University Art Museum w kwietniu 2007. C. Angelo Micheli