Magini - Primum Mobile - 1609

CZŁOWIEK, KTÓRY PRAGNĄŁ ZMIERZYĆ NIEBO: DWA GŁÓWNE DZIEŁA ASTRONOMICZNE COPERNIKA I KEPLERA
Monumentalne traktaty astronomiczne matematyka i kosmografa bolońskiego Giovanniego Antoniego Maginiego, jednej z najbardziej autorytatywnych postaci nauki europejskiej pod koniec XVI i na początku XVII wieku. Primum Mobile stanowi syntetyczną, najpełniejszą prezentację jego badań astronomicznych i jest jednym z wielkich tekstów kosmologii przed Galileuszem. Opublikowany pierwotnie w 1604 roku, a tu obecny w rzadkiej drugiej edycji z 1609 roku, tom porusza podstawowe problemy ruchu gwiazd, współrzędnych niebieskich, obliczeń astronomicznych oraz konstruowania tablic niezbędnych do obserwacji i przewidywania zjawisk niebieskich. Magini zajmuje oryginalną pozycję w debacie kosmologiczej swoich czasów: wielbiciel Kopernika, korespondent Tycho Brahe i Johannes Kepler, opracował własny system geocentryczny, który starał się pogodzić obserwację astronomiczną z tradycją matematyczną. Zjawiskowy, rytowany frontispis litograficzny Oliviera Gatti i imponujący aparat techniczny czynią z tej pracy jedno z najważniejszych włoskich dzieł astronomicznych pierwszego XVII wieku.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Wielkie dzieła astronomiczne Maginiego poszukiwane są zarówno przez kolekcjonerów historii nauki, jak i badaczy renesansowej astronomii. Egzemplarze kompletne drugiej edycji z 1609 roku zazwyczaj osiągają wartości od 1 500 do 3 000 euro, z lepszymi wynikami dla kopii szczególnie świeżych, kompletnych i oprawionych w starodawną oprawę.
OPIS FIZYCZNY I STAN
Trzy części w jednej voluminie. Oprawa starodawna, skórzana, brązowa, z czterema nerwami na grzbiecie, złocenia, tytuł na czerwonym napisie, czerwona krawędź spryska. Brak na wierzchniej zwieńczającej kalce, zużyte rogi. Frontispis ilustrowany, wyryty miedzią przez Oliviera Gatti, liczne diagramy i rysunki astronomiczne wyryte w drewnie w tekście. Karte z delikatnymi przebarwieniami i zółknięciami, ślady wilgoci, kilka kuferków, plamy i drobne wady. W księgach zabytkowych, mających długą historię, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są ujawnione w opisie. Strony: pp. (4); 16 nn; 580; 364; 30; 2 nn; (4).
TYTUŁ CAŁKOWITY I AUTOR
Primum Mobile duodecim libris contentum. Tabulae Generales ad Primum Mobile spectantes. Magnus Canon Mathematicus.
Bononiae, Apud Io. Bapt. Bellagambam, Apud Haeredes Ioannis Rossii, 1609.
Giovanni Antonio Magini.
KONTEKST I ZNACZENIE
Primum Mobile stanowi jeden z najważniejszych traktatów astronomicznych opublikowanych we Włoszech na początku XVII wieku. Tytuł nawiązuje do koncepcji aristotelesowskiej i tolemejskiej sfery zewnętrznej, która przekazuje ruch wszystkim niebieskim światom, lecz dzieło porusza znacznie szersze problemy, obejmujące teorię astronomiczną, matematykę stosowaną, trygonometrię sferyczną i techniki obserwacyjne. Magini rozwija wyrafinowaną kosmologię, która wpisuje się w wielką dyskusję między systemem tolemaicznym, kopernikańskim a modelem tychońskim. Mimo że nie akceptował w pełni heliocentryzmu, uznawał znaczenie innowacji wprowadzonych przez Kopernika i utrzymywał intensywne kontakty naukowe z czołowymi astronomami europejskimi. Tom stanowi wyjątkowe świadectwo chwili historycznej, w której kosmologia średniowieczna ustępowała miejsca nauce nowoczesnej.
BIOGRAFIA AUTORA
Giovanni Antonio Magini (1555-1617) był matematykiem, astronomem, astrologiem, geografem i lekarzem. Profesor matematyki na Uniwersytecie w Bologni, stał się jednym z najsłynniejszych włoskich naukowców swoich czasów. Prowadził korespondencję z Tychem Brahem, Johannesem Keplerem i licznymi europejskimi uczonymi. Znany również z stworzenia pierwszego dużego atlasu geograficznego Włoch oraz słynnych efemeryd astrologicznych, używanych przez astronomów, żeglarzy i astrologów przez dekady. Jego działalność naukowa wpisuje się w delikatny przełom między kosmologią renesansową a rewolucją naukową XVII wieku.
HISTORIA DRUKU I OBIEG
Primum Mobile ukazało się po raz pierwszy w Bolonii w 1604 roku i od razu zostało uznane za jedno z najważniejszych dzieł astronomicznych swoich czasów. Druga edycja z 1609 roku świadczy o sukcesie i rozprzestrzenieniu traktatu w europejskich środowiskach naukowych. Dzieło krążyło między astronomami, matematykami, astrologami i uczonymi uniwersyteckimi, przyczyniając się do upowszechniania najnowocześniejszych technik obliczeniowych w astronomii. Kopie kompletne, zachowane w oryginalnej oprawie, dzisiaj są na rynku antykwarycznym coraz rzadsze.
BIBLIOGRAFIA I ODWOŁANIA
Riccardi, Biblioteca matematica italiana, II, coll. 78-84.
Houzeau & Lancaster, Bibliographie générale de l’Astronomie, n. 2857.
Adams, Catalogue of Books Printed on the Continent of Europe, M-57.
Cantamessa, Inventario dei libri italiani del XVII secolo, sezione Magini.
WorldCat, censimenti internazionali dell'edizione del 1609.
ICCU / OPAC SBN, localizzazioni italiane.
Treccani, voce "Magini, Giovanni Antonio".
Dictionary of Scientific Biography, voce "Magini, Giovanni Antonio".
Thorndike, A History of Magic and Experimental Science, vol. VI.
Gingerich, The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler.
Cinti, Bibliografia Galileiana, per il contesto astronomico italiano del primo Seicento.