Tidiani Shitou (1933–2000) - Les soeurs

Przez nazwiska Seydou Keita czy Malik Sidibé w Zachodzie zyskała popularność afrykańska fotografia, w której postać ludzka dominuje i która podkreśla popularność studiów fotograficznych od lat 60. do lat 90. Jednak wielu innych fotografów, również pracujących w studio, pozostaje do odkrycia. I to po raz pierwszy w Lyonie galeria sztuki i fotografii daje taką możliwość. Zaskakujące obrazy dubli malijskiego artysty Tidiani Shitou (1933–2000) wywodzą się ze specyfiki artystycznych i kulturowych Afryki Zachodniej. Specyfiki formalne: myślmy o symetriach, hieratyzmie i skrytej energii rzeźbiarskiej, oraz o specyfice symbolicznej. Jego podwójne portrety, portrety rodziców, przyjaciół, daleko od ograniczania się do ukazania miłości braterskiej badenya (urodzonych od tej samej matki), przekładają inne typy więzi emocjonalnych między jednostkami. Podkreślają głęboką więź łączącą dwie osoby. Sztuka fotografa polega na ukazaniu tej więzi poprzez symboliczne podobieństwo, nasilaając podobieństwo między nimi dzięki pozowi, ubiorowi (czasem wypożyczonemu), dodatkom, symetrii kompozycji, aż tworzy iluzję całkowitej identyfikacji, tego samego dublowania. Jego portrety świętują zatem relację, jednocześnie ją przedstawiając, używając symboli: stereotypowe obrazy zbliżone do bliźniaczych, które odnajdujemy także w rzeźbie i w wielu innych codziennych przedmiotach Afryki Zachodniej. Nie są natychmiastowym i realistycznym obrazem jednostek, lecz ukazaniem dualności osoby i modelu ideału i ideału, jaki stanowi para bliźniacza będąca fundamentem mitów pierwotnych. Bliźniacy są chronieni przez bogów (choć bywają postrzegani jako złowrogie), przynoszą szczęście i symbolizują zgodność i sprawiedliwość. Są wspomnieniem pierwotnych źródeł świata i żywią wyobraźnię bardzo płodną w Afryce Subsaharyjskiej. Idea, że każdy dąży do swojego alter ego, do swojej bramnej duszy–komplementarnej–swojego bliźniaka, stanowi bardzo popularny motyw na Zachodzie w Afryce w podwójny portret często utożsamiany z portretem bliźniaczym. Portret, w którym jednostka nie znika na korzyść dublowanego, lecz przeciwnie – rośnie poprzez swoje podwójienie. Tidiani Shitou udowadnia, w portretach o dużej wartości historycznej, etnologicznej i artystycznej, że estetyka zdecydowanie współczesna może służyć myśli tradycyjnej. Pokazuje również, że dzięki fotografii klienci mogli ponownie odzyskać swoją wizerunek, a nawet go odtworzyć, bawiąc się różnymi warstwami własnej rzeczywistości i wynajdując własną nowoczesność i swoją historię. Jednym przesłaniem kieruje ten „twórca obrazów”, pośrednik między widzialnym a niewidzialnym: osiągnąć, dzięki opanowaniu odpowiedniego medium, uchwycenie mentalnego obrazu radykalnej dualności osoby. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933–2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, uznawany przez długi czas za najlepszego fotografa swojego regionu, wyprodukował w latach 1970–2000, w swoim Studio Photo Gangal w Mopti, dzieło znaczące. Składa się z portretów, ale także z obrazów uroczystości i ceremonii wykonanych w czerni i bieli, a następnie w kolorze. Yoruba urodzony w Nigerii, początkowo był szewcem i handlowcem. W Mali pod koniec lat 50. XX wieku zatrzymał się w Gao w 1962 roku, gdzie był szkolony przez nigeryjskiego fotografa Mahamane Awani, potem w Bamako, gdzie związał się z Malick Sidibé, zanim dotarł do Mopti. Tam kontynuował naukę u malijskiego fotografa Bosco Maïga i otworzył studio w 1971 roku. Jednak ciekawy wszystkiego, nigdy nie przestawał podróżować po Afryce Subsaharyjskiej, by chłonąć nowe idee w kontakcie z fotografami i artystami. Jego ostry, czuły i zabawny sposób patrzenia na swoich rodaków znalazł zastosowanie w bardzo różnorodnych portretach. Peulowie, Bozo, Dogonowie, Sarakole, Bella i Yoruba przyszli do Studio photo Kodak w Mopti (miasto bardzo handlowe na skrzyżowaniu dróg do Djenné, Timbuktu i kraju Dogon) ze względu na różnorodność poz, liczne akcesoria udostępnione im oraz wysoką jakość zdjęć. Na skrzyżunku wzorców pochodzących ze studia fotografii zachodniej oraz lokalnego tradycyjnego dziedzictwa, szerzył swoją wiedzę w Mali. Z pewnością był jednym z głównych propagatorów portretu Ibeji, portretu podwójnego naświetlania opracowanego przez Yoruba w ramach kultu bliźniąt. Używał aparatów 6x6, a potem reflexów, aby kolorować. Jeśli jego portrety dziś świadczą o elegancji i fantazji ówczesnych czasów, jeśli są bogatymi dokumentami historycznymi i antropologicznymi o kulturach, przede wszystkim są odzwierciedleniem twórczej pracy związanej z marzeniami modeli, które aspirowały do innej, idealnej rzeczywistości. Niektóre fotografie Shitou trafiły do prywatnych kolekcji i do Muzeum Sokkelund w Kopenhadze. Zostały zaprezentowane na spotkaniach fotografii Bamako w 2001 roku i w Indiana University Art Museum w kwietniu 2007 roku. C. Angelo Micheli