Vigerio - [Post Incunable] Decachordum - 1507

DEKACORDO ZBAWIENIA: MIĘDZY MISTYCZNĄ IKONOGRAFIĄ A WŁADZĄ ROVERESKĄ NA POCZĄTKU XVI WIEKU
Dekachordum Christianum Marco Vigerio dominuje jako jedna z najzajmniejszych i najtrudniejszych do zrozumienia syntez teologii, obrazu i propagandy kościelnej w pierwszym renesansie. Opublikowana w 1507 roku przez warsztat Girolamo Soncino, ta okazała edycja princeps łączy wysmakowaną konstrukcję doktrynalną z ikonograficznym aparatem o niezwykłej siły wizualnej, w którym życie i misteria Chrystusa zostają przemienione w sekwencje symboliczne i narracyjne. Dzieło, poświęcone Juliuszowi II, odzwierciedla splot pobożności, polityki i reprezentacji sacrum, uwidaczniając się jako prawdziwy przedmiot kulturalnego i duchowego prestiżu. Bogactwo kłóć drzeworytniczych i jakość typografii czynią z niego „księgę totalną”, w której słowo i obraz wspólnie budują język teologiczny o silnym oddziaływaniu, mający wpłynąć także na współczesne sztuki plastyczne.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Kopie pierwszego wydania z 1507 roku, zwłaszcza jeśli są kompletne i z nienaruszonym aparatem ilustracyjnym, są wysoce poszukiwane. Rynek zazwyczaj wycenia je od 12 000 do 30 000 euro, a egzemplarze doskonałe mogą przekraczać tę granicę. Kopie uszkodzone lub z dodatkami, jak w przypadku obecny, są realistycznie wyceniane na 7 000–15 000 euro, pozostając jednak silnym obiektem kolekcjonerskim ze względu na wysoką jakość ikonografii i historyczne znaczenie.

FIZYCZNY OPIS I STAN
Oprawa z pełnego, twardego pergaminu z XIX-wieczną grzbietem żłobkowanym, zasobami złotego ornamentu na przegrodach i tytułem na łączniku, kolorowane brzegiem, osłony z dekorowanego papieru. Frontispis w eleganckiej ramce kłoskowej fitomorficznej na czarnym tle z ogromnym herbownym stemmą w centrum. Ilustracyjny zestaw składa się z 8 na 10 kłóć pełno-stronnicowych w ozdobnych ramach i licznymiwinietami w tekście przedstawiającymi sceny z życia Chrystusa. Obecność marginalnych naddatków, bardziej widocznych na ostatnich kartach; frontispis lekko zażółkły; wzmocnienia na łączeniach A1, C8 i części E; niektóre rozlewy i plamy; rekonstrukcja w oderwaniu na n1 bez utraty tekstu; niektóre kartki żółtawe. W księgach starego pochodzenia, z wielopakową historią, mogą wystąpić pewne niedoskonałości, nie zawsze uchwycone w opisie. Strony (2); 14nn; 492; 32; (2).

PEŁNY TYTUŁ I AUTOR
Decachordum Christianum Iulio II Pont. Max. dicatum
Fano, Hieronymus Soncinus, 1507.
Marco Vigerio.

KONTEKST I ZNACZENIE
Dekachordum składa się z dziesięciu ksiąg, z których każda otwierana jest wielkim kłosykiem, według symbolicznej struktury nawiązującej do liczby doskonałej i harmonijnej „deksakordu”, metafory boskiego porządku. Dzieło podejmuje centralne tematy teologii chrześcijańskiej — od życia i męki Chrystusa po naturę aniołów — poprzez krótkie traktaty łączące erudycję scholastyczną z wizjonerskim napięciem. Aparat ikonograficzny nie jest jedynie dodatkiem, lecz integralną częścią teologicznego przekazu: obrazy przekładają koncepcje skomplikowane na formy wizualne, tworząc stały dialog między tekstem a figurą. W tym sensie tom wpisuje się w linię myśli, która wyprzedza ważne rozwinięcia w sztuce renesansu; niektórzy badacze spekulowali o pośrednim związku z mikhaelangeleskim programem ikonograficznym Kaplicy Sykstyńskiej, szczególnie jeśli chodzi o genealogię Chrystusa. Dzieło stanowi także potężne narzędzie auto-reprezentacji rodu Della Rovere, wpisujące się w kontekst polityczno-kulturalny pontyfikatu Juliusza II.

BIOGRAFIA AUTORA
Marco Vigerio della Rovere (1446–1516), kardynał i arcybiskup, był wybitną postacią kurii rzymskiej w pełnym renesansie. Krewny papieża Juliusza II, odegrał znaczącą rolę w życiu politycznym i kościelnym swoich czasów. Humanista i teolog, wyróżniał się twórczością literacką łączącą doktrynę i retorykę, wpisując się w klimat odnowy kultury i wspaniałości promowanych przez Rzym Rovereski.

HISTORIA WYDANIA I MONUMENTALNA ROZPOWSZECHNIALNOŚĆ
Wydrukowano w Fano przez Girolamo Soncinus, członka słynnej żydowskiej rodziny drukarskiej, która nawróciła się; edycja z 1507 roku stanowi pierwsze i najważniejsze pojawienie się dzieła. Druk, wykonany z dużym nakładem pracy (tradycyjnie wyceniany na 181 dukatów), świadczy o wysokim poziomie technicznym i artystycznym osiągniętym przez warsztat Soncino. Nakład nie miał być szeroki, przeznaczony dla wąskiego grona duchownych i humanistów, co dziś przyczynia się do rzadkości dzieła na rynku.

BIBLIOGRAFIA I ODWOŁANIA
EDIT16 (ICCU): CNCE 63347 (egzemplarze z bibliotek włoskich)
Essling, Les livres à figures vénitiens, I, s. 145
Mortimer, Harvard Italian 16th Century Books, nr 537
Sander, Le livre à figures italien, nr 7589
WorldCat: rekord edycji Fano 1507 z lokalizacjami instytucjonalnymi
Treccani, hasło „Marco Vigerio della Rovere” (dla kontekstu historycznego i interpretacyjnego)
ISTC (dla porównania z produkcją coeva Soncino, dane do weryfikacji dla konkretnej edycji)