Alberto Magno - [Post Incunable] Mariale - 1507

MINIATURA, KTÓRA WYZWALA DRUK: MARIALE ALBERTA LIONESE – MIĘDZY ZŁOTEM TRADYCJI A NARODZINAMI KSIĄŻKI WSPÓŁCZESNEJ
Ta rzadko spotykana edycja lionese z 1507 roku Mariale przypisywanego Albertu Mądremu dominuje nie tylko jako świadectwo trwałości kultury rękopiśmiennej, lecz także jako przedmiot wizualny o niezwykłej finezji. Do struktury typograficznej nakłada się bowiem system dekoracyjny wysokiej jakości: inicjały rubrykowane, znaczna inicjała miniowana kolorami z eleganckimi motywami kwiatowymi oraz emblemat drzeworytniczy, który wyznacza tożsamość warsztatu. W tym egzemplarzu wymiar tekstualny i wymiar figuralny splecione są głęboko, przekształcając księgę w urządzenie medytacyjne, wizualne jak i teologiczne. Obszerne adnotacje rękopiśmienne, wraz z interwencjami dekoracyjnymi, tworzą unikat, w którym słowo i obraz współuczestniczą w budowaniu sensu, ujawniając żywiczną ciągłość między średniowieczną miniaturą a renesansową kulturą typograficzną.
RYNEK WARTOŚCI
Lionennes post-incunabule devojacyjne edycje przypisywane Albertu Mądremu są na rynku stosunkowo rzadkie. Egzemplarze standardowe zazwyczaj mieszczą się między 2.000 a 4.000 euro. Jednakże kopie, które zachowały wysokiej jakości oprzyrządowanie dekoracyjne – inicjały rubrykowane, miniaturowe interwencje współczesne i wyraźne marki typograficzne – połączone z bogatym zespołem rękopiśmiennym, mogą osiągać zakres od 5.000 do 9.000 euro, z dodatkowymi wzrostami w obecności szczególnie starannie wykonanych miniatur lub silnie estetycznie oddziałujących elementów; te cechy są bardzo poszukiwane w kolekcjonerstwie starych ksiąg.
OPIS FIZYCZNY I STAN
Książka oprawiona później w pergaminie, wyciętym z arkusza dawnego antyfonarza, ręcznie miniowanego i rubrykodowanego. Tekst w gotyckim kroju w dwóch kolumnach. Bogaty aparat dekoracyjny: inicjały rubrykodowane na czerwono z tablicami wskazówek oraz duża inicjała miniowana kolorami z finezyjną dekoracją florystyczną na marginesie. Obecność marki typograficznej drzeworytowej z inicjałami „I C”, o znacznej jakości grawerowania. Zestaw elementów dekoracyjnych silnie podnosi walor wizualny woluminu, który prezentuje się nie tylko do czytania, lecz także do kontemplacji. Ważny aparat rękopiśmienny: notatki łacińskie rozrzucone w tekście oraz około 10 dodatkowych stron całkowicie rękopiśmiennych, w tym zakończenie „Finis Marialis Alberti”. Niektóre przebarwienia i uszkodzenia. W księgach zabytkowych, mających historię wielowiekową, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze odnotowane w opisie. Strona: (2); 12 nn.; 156; (2).
CAŁKOWITY TYTUŁ I AUTOR
Mariale Alberti Magni in evangelium super Missus est Gabriel angelus.
Lugduni, Johannes Clein, 1507.
Albertus Magnus (przypisany).
KONTEKST I ZNACZENIE
Mariale przypisywane św. Albertowi Wielkiemu należy do wielkiej tradycji maryjnej pobożności średniowiecznej, zbudowanej wokół egzezy Pisma ewangelicznego dotyczącego Zwiastowania. W tej edycji lionese wartość dzieła nie tkwi wyłącznie w treści teologicznej, lecz także w jego wymiarze wizualnym: rubrykodowane inicjały i miniatura florystyczna nie są jedynie ozdobami, lecz narzędziami orientacji i medytacji, zdolnymi rytmizować tekst i prowadzić oko i umysł czytelnika. Dekoracja miniowana, nadal głęboko związana z modelami rękopiście, świadczy o tym, że w pierwszych dekadach XVI wieku księga drukowana nadal przyswaja i reinterpretowuje język figurywalny średniowiecza. Do tego dochodzi imponujący aparat rękopiśmienny, który prowadzi stały dialog z tekstem i jego elementami wizualnymi, przekształcając tom w przestrzeń interakcji między słowem, obrazem a interpretacją. Rezultat to złożony obiekt, w którym teologia wyraża się zarówno poprzez mowę, jak i poprzez formę wizualną.
BIOGRAFIA AUTORA
Św. Albert Wielki (ok. 1200–1280), dominikanin, był jednym z największych myślicieli średniowiecza. Uczył Tomasza z Akwinu, przyczynił się w znaczący sposób do rozpowszechnienia myśli arystotelesowskiej na Zachodzie. Jego dzieło encyklopedyczne obejmuje teologię, filozofię i nauki przyrodnicze. Teksty mu przypisywane, takie jak Mariale, odniosły szerokie powodzenie w kolejnych wiekach, stając się fundamentami kształcenia teologicznego i pobożności, nawet gdy przypisanie bywało niepewne.
HISTORIA I OBIEG DRUKU
Wydrukowano w Lyonie w 1507 r. przez Johannes Clein; edycja ta znajduje się w okresie pełnej przejścia od rękopisu do książki nowoczesnej. Lyon, centralny ośrodek typograficzny o wysokim znaczeniu, był szczególnie aktywny w produkcji tekstów religijnych przeznaczonych dla wyrobionego odbiorcy. Edycje Mariale były już szeroko rozpowszechnione w formie rękopiśmiennej i incunabuł, lecz to właśnie w tych drukach pierwszych lat XVI wieku obserwuje się istotną integrację elementów typograficznych i dekoracyjnych. Obecność miniatur i ręcznych rubryk pokazuje, że drukowana księga nadal była postrzegana jako przedmiot do dopełnienia i wizualnego wzbogacenia. Egzemplarz, ze swoim dekoracyjnym i rękopiśmiennym aparatem, sugeruje krąg obiegu w środowiskach, gdzie księga była nie tylko czytana, lecz także wzbogacana i personalizowana.
BIBLIOGRAFIA I ODYSKUTZJE
GW (Gesamtkatalog der Wiegendrucke), wpisy dotyczące Albertus Magnus, Mariale, dla tradycji incunabuli (por. GW 1541–1548, bloki tekstowe pokrewne).
Hain-Copinger, Repertorium bibliographicum, II, s. 11–15 (Albertus Magnus, Mariale i pokrewne dzieła).
USTC (Universal Short Title Catalogue), lionessa edycje 1500–1520 pod Albertem Magno, Mariale.
ICCU / OPAC SBN, inwentarze lionenskich wydań maryjnych attributed Albertus Magnus.
Baudrier, Henri, Bibliographie lyonnaise, Lyon, 1895–1921, tomy IX–X (mniejsi lionesscy typografowie, Johannes Clein).
Gültlingen, Sybille von, Bibliographie des livres imprimés à Lyon au seizième siècle, Baden-Baden, tomy o pierwszym Cinquecento.
Alexander, J.J.G., Medieval Illuminators and Their Methods of Work, New Haven, 1992 (dla kontekstu praktyk miniatorskich późnego średniowiecza).
Wieck, Roger S., Painted Prayers: The Book of Hours in Medieval and Renaissance Art, New York, 1997 (dla roli dekoracji miniowanej w pobożności).
De Hamel, Christopher, A History of Illuminated Manuscripts, London, 1994 (kontynuacja między rękopisem a drukowaną ilustracją).
Katalogi aukcyjne Christie's, Sotheby’s, Librairie Sourget, dla egzemplarzy porównawczych z dekoracją miniaturową i rubrykodacją z epoki.