Tidiani Shitou (1933–2000) - Les soeurs

Poprzez nazwiska Seydou Keeita lub Malik Sidibé w Zachodzie upowszechniła się afrykańska fotografia, w której postać ludzka dominuje i która podkreśla popularność studiów fotograficznych od lat 60. do lat 90. Jednak wiele innych fotografów, pracujących również w studio, pozostaje do odkrycia. A to po raz pierwszy, w Lyonie, galeria sztuki i fotografii daje taką możliwość. Niesamowite obrazy podwójnego wyglądu malijskiego artysty Tidiani Shitou (1933–2000) wywodzą się z artystycznych i kulturowych specyfik Afryki Zachodniej. Specyfiki formalne: myślmy o symetriach, o hieratyczności i o powściągliwej energii rzeźby, a także o specyfice symbolicznej. Jego podwójne portrety, portrety rodziców, przyjaciół, odległe od ograniczenia się do ukazania braterskiej miłości badenya (urodzonych od tej samej matki), przekładają inne rodzaje afektywnej relacji między jednostkami. Podkreślają głęboką więź łączącą dwie osoby. Sztuka fotografa polega na przekazaniu tej więzi poprzez symboliczne podobieństwo, potęgując podobieństwo między nimi dzięki pozie, ubraniom (czasem pożyczonym), akcesoriom, symetrii kompozycji, aż do stworzenia iluzji całkowitego utożsnienia, identycznego zdwojenia. Jego portrety świętują then relację, jednocześnie ją reprezentując, posługując się symbolami: stereotypowe bliźniacze obrazy, które znajdujemy również w rzeźbie i w wielu innych przedmiotach codziennego użytku w Afryce Zachodniej. Nie są to natychmiastowy i realistyczny obraz jednostek, lecz ukazanie dualności osoby i ideału, jaki stanowi para bliźniacza będąca fundamentem mitów originowych. Bliźniacy, chronieni przez bogów, choć czasem postrzegani jako złowieszczy, niosą szczęście i symbolizują zgodność i równość. Są reminiscencją pochodzenia świata i pobudzają bardzo płodny wyobraźni w Afryce Subsaharyjskiej. Ta myśl, że każdy poszukuje swojego alter ego, swojej duszy-doskonania – swojego bliźniaka – stanowi bardzo popularny temat w Afryce Zachodniej: podwójny portret często utożsamiany z portretem bliźniaczym. Portret, w którym jednostka nie znika na rzecz podwójnego odbicia, lecz przeciwnie – powiększa się poprzez swoje zdwojenie. Tidiani Shitou udowadnia, w portretach o dużej wartości historycznej, etnologicznej i artystycznej, że estetyka zdecydowanie współczesna może służyć tradycyjnej myśli. Pokazuje także, że dzięki fotografii klienci byli w stanie ponownie przejąć swoją własną tożsamość, a nawet ją odtworzyć, bawiąc się różnymi warstwami swojej rzeczywistości i wynajdując własną nowoczesność i własną historię. To przesłanie towarzyszy temu „twórcy obrazów”, pośrednikowi między widzialnym a niewidzialnym: osiągnięcie, poprzez mistrzostwo odpowiedniego medium, uchwycenia mentalnego obrazu radykalnej dualności osoby. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933–2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, przez długi czas uważany za najlepszego fotografa w swoim regionie, wyprodukował od lat 70. XX wieku do 2000 roku w swoim Studio Photo Gangal w Mopti, ogromne dzieło. Składa się z portretów, ale także z fotografii uroczystości i obrzędów wykonanych najpierw czarno-białych, potem kolorowych. Yoruban urodzony w Nigerii, najpierw był krawcem i handlarzem. W Mali od końca lat 50. XX wieku zatrzymał się w Gao w 1962 roku, gdzie został przeszkolony przez nigeryjskiego fotografa Mahamane Awani, następnie w Bamako, gdzie związał się z Malick Sidibé, a potem dotarł do Mopti. Tam kontynuował naukę u Malińskiego fotografa Bosco Maïga i otworzył studio w 1971 roku. Jednak ciekaw wszystkiego, nigdy nie przestawał podróżować po Afryce Subsaharyjskiej, aby nabywać nowe idee w kontakcie z fotografami i artystami. Jego żywy, delikatny i zabawny sposób patrzenia spoczął na jego współobywatelach w bogatej różnorodności portretów. Plemié Pleu, Bozo, Dogon, Sarakole, Bella i Yoruba przyszli do Studio photo Kodak w Mopti (miasto o wielkim handlowym znaczeniu na skrzyżowaniu dróg Djenné, Tombouctou i kraju Dogon) ze względu na różnorodność poz, liczne akcesoria dostępne dla nich i wysoką jakość obrazów. Na skrzyżowaniu modeli pochodzących ze studia fotografii zachodniej i lokalnego dziedzictwa tradycyjnego, szerzył swoją wiedzę w Mali. Z pewnością był jednym z wielkich propagatorów portretu Ibeji, portretu podwójnego na nałożenie na siebie, opracowanego przez Yoruba w ramach kultu bliźniąt. Używał aparatów 6x6, a potem aparatów pojedynczych do koloru. Choć jego portrety dziś świadczą o elegancji i fantazji epoki, stanowią one bogate dokumenty historyczne i antropologiczne o kulturach, są przede wszystkim odzwierciedleniem twórczej pracy związanej z marzeniami modelek, które dążyły do innej, ideálníj rzeczywistości. Kilka fotografii Shitou trafiło do prywatnych kolekcji i do Muzeum Sokkelund w Kopenhadze. Zostały pokazane na Spotkaniach Fotografii Bamako w 2001 roku i w Indiana University Art Museum w kwietniu 2007 roku. C. Angelo Micheli