Johan Van der Keuken - Mise au Jour - 2015

Mise au Jour to starannie wyselekcjonowana kompilacja wcześniej niepublikowanych i mało znanych fotografii Johan’a van der Keuken, ujawniająca obrazy z lat 1956–1982 wykonane jego Leicą M3. Zredagowana i zaprojektowana przez Willema van Zoetendaal, książka jest trzecią publikacją poświęconą archiwum fotografa, po Quatorze Juillet i Paris Mortel Retouché. Tytuł, który po francusku oznacza „ujawnić” lub „wyjawić”, doskonale oddaje intencję projektu: ukazanie pomijanych fotografii, które poszerzają nasze zrozumienie jednej z najważniejszych postaci holenderskiej fotografii.

Zamiast trzymać się ścisłej, chronologicznej lub geograficznej struktury, książka układa się jako wizualna podróż po Francji, Hiszpanii, Włoszech, Grecji, Holandii i Stanach Zjednoczonych. Zdjęcia van der Keuken’a płynnie przechodzą między scenami ulicznego życia, portretami, architekturą i ulotnymi codziennymi momentami, ukazując jego niezwykłą zdolność przemieniania zwyczajnych spotkań w obrazy naładowane rytmem, napięciem i człowieczeństwem.

Co czyni Mise au Jour szczególnie fascynującą, to fakt, że nie są to zapomniane sceny z dodatkowych materiałów ani drugorzędne prace. Wręcz przeciwnie — ukazują instynktowne oko wykonujące swoją pracę, pokazując, że jego język wizualny był już w pełni ukształtowany długo przed tymi fotografiami opublikowanymi później. Sekwencjonowanie pozwala na wyłanianie się nieoczekiwanych powiązań między fotografiami wykonanymi dekady wcześniej, tworząc dialog, który wydaje się jednocześnie naturalny i starannie zaplanowany.

Pięknie wydana i elegancko zaprojektowana, publikacja to znacznie więcej niż archiwalne zestawienie. Oferuje nowe spojrzenie na proces twórczy Van der Keuken’a, jednocześnie potwierdzając jego niezwykłą wrażliwość na gest, ruch i subtelne relacje między ludźmi a przestrzeniami, które zamieszkują. Umiarkowany design pozwala fotografiom oddychać, zachęcając czytelnika do odkrywania nowych skojarzeń wizualnych na każdej stronie.

Mise au Jour to nie tylko retrospektywa, lecz celebracja niegasnącej żywotności fotografii Johan’a van der Keuken’a. Udowadnia, że nawet dekady po ich powstaniu te odnalezione na nowo fotografie zachowują niezwykłą świeżość, potwierdzając trwały wpływ fotografika na język fotoksiążki i fotografii dokumentalnej.

Johan van der Keuken (1938–2001) był jednym z najbardziej wpływowych holenderskich fotografów i twórców filmów dokumentalnych XX wieku. Urodzony w Amsterdamie, zaczął fotografować w wieku dwunastu lat i szybko zyskał rozgłos, gdy w wieku zaledwie siedemnastu lat wydał pierwszą fotoksiążkę Wij zijn 17 (My jesteśmy 17), dojrzały portret adolescencji, który od razu uczynił go ważnym nowym głosem w europejskiej fotografii.

Po studiach filmowych w Paryżu pod koniec lat pięćdziesiątych van der Keuken rozwijał unikalną praktykę, która płynnie przechodziła między fotografią stałą a kinem. Zamiast traktować te dwa środki jako odrębne, uznawał je za komplementarne sposoby badania percepcji, ruchu i złożoności codziennego życia. Przez całą karierę, trwającą ponad cztery dekady, stworzył ponad pięćdziesiąt filmów dokumentalnych oraz serię wysoce wpływowych fotoksiążek.

Jego prace często koncentrowały się na relacji jednostek z siłami społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi kształtującymi ich życie. Niezależnie od tego, czy fotografował ulice Paryża, Amsterdamu, Afryki, Azji czy Ameryki Łacińskiej, van der Keuken podchodził do swoich tematów z niezwykłą ciekawością i empatią, łącząc obserwację dokumentalną z eksperymentalnym językiem wizualnym, który kwestionował konwencjonalne struktury narracyjne.

Fotoksiążki takie jak Wij zijn 17, Achter Glas i Paris Mortel są dziś uznawane za kamienie milowe europejskiej fotografii powojennej, cenione za nowatorskie sekwencjonowanie, poetyckie redagowanie i kinowe wykorzystanie drukowanego świata. Jego wpływ wykracza daleko poza fotografię, inspirując pokolenia fotografów, filmowców i projektantów książek zainteresowanych związkiem między obrazem, czasem a opowiadaniem.

Chociaż Johan van der Keuken jest powszechnie czczony za filmy, jego twórczość fotograficzna zyskała rosnące międzynarodowe uznanie w ostatnich dekadach dzięki wystawom, publikacjom archiwalnym i edycjom faksymilowym. Dziś uznawany jest za jednego z wielkich innowatorów europejskiej fotoksiążki, której praca nadal pokazuje, jak fotografia może obserwować rzeczywistość, jednocześnie kwestionując sposób, w jaki postrzegamy świat.