Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Podpisane

Poprzez nazwiska Seydou Keita lub Malik Sidibé, na Zachodzie upowszechniła się afrykańska fotografia, w której postać ludzka dominuje i która podkreśla popularność studiów fotograficznych od lat 60. do lat 90. Jednak wiele innych fotografów, działających również w studiu, wciąż czeka na odkrycie. I to po raz pierwszy, w Lyonie, galeria sztuki i fotografii daje taką możliwość. Zadziwiające obrazy dubli samego malijskiego artysty Tidiani Shitou (1933–2000) znajdują źródło w specyfice artystycznej i kulturowej Afryki Zachodniej. Specyfiki formalne: myślmy o symetriach, o hieratyczności i o skrywanej energii statuarnej, oraz o specyfikach symbolicznych. Jego podwójne portrety, portrety rodziców, przyjaciół, dalekie od ograniczenia się do ukazywania braterskiej miłości badenya (narodzonych ze wspólnej matki), przekładają inne rodzaje więzi emocjonalnych między jednostkami. Podkreślają głęboką więź łączącą dwie osoby. Sztuka fotografa polega na tłumaczeniu tej więzi poprzez symboliczny podobieństwo, wyostrzając podobieństwo między nimi dzięki pozowi, ubraniom (czasem pożyczonym), akcesoriom, symetrii kompozycji, aż do wyczarowania iluzji całkowitego identyfikowania się, tego samego podwójnie widzianego. Jego portrety świętują jednocześnie relację, przedstawiając ją, używając symboli: stereotypowe obrazy bliźniacze, które znajdujemy także w rzeźbie i w wielu innych codziennych przedmiotach Afryki Zachodniej. Nie są to bezpośrednie i realistyczne obrazy jednostek, lecz ukazanie dualizmu osoby i ideału wzorca, jakim jest para bliźniacza będąca fundamentem mitów originowych. Bliźniacy, chronieni przez bogów, choć czasem postrzegani jako złowrogie, przynoszą szczęście i symbolizują zgodność i równość. Są przypomnieniem pochodzenia świata i kształtują bardzo bogatą wyobraźnię Afryki Subsaharyjskiej. Idea, że każdy poszukuje swojego alter ego, swojego drugiego ja – swojego brata bliźniaka – stanowi bardzo popularny motyw w Afryce Zachodniej, gdzie podwójny portret bywa utożsamiany z portretem bliźniaczym. Portret, w którym jednostka nie znika na rzecz dublera, lecz, przeciwnie, rośnie wraz ze swoim podwójnieniem. Tidiani Shitou udowadnia, w portretach o wysokiej wartości historycznej, etnologicznej i artystycznej, że estetyka zdecydowanie współczesna może służyć tradycyjnej myśli. Pokazuje także, że dzięki fotografii klienci mogli ponownie zawłaszczyć swoje wizerunki, a nawet je odtworzyć, bawiąc się różnymi warstwami swojej rzeczywistości i wynajdując własną nowoczesność oraz własną historię. Ktoś ten „twórca obrazów” działa pośrednio między tym, co widzialne, a tym, co niewidzialne: osiągnąć, dzięki opanowaniu odpowiedniego medium, uchwycenie mentalnego obrazu radykalnej dualności osoby. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933–2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, przez długi czas uważany za najlepszego fotografa swojego regionu, tworzył od lat siedemdziesiątych XX wieku aż do 2000 roku w swoim Studio Photo Gangal w Mopti, zauważalne dzieło. Składa się z portretów, a także obrazów uroczystości i ceremonii zrealizowanych czarno-biało, a następnie w kolorze. Yoruba urodzony w Nigerii, początkowo był krawcem i handlarzem. W Mali pod koniec lat 50. przeniósł się do Gao w 1962 roku, gdzie przeszkolił go nigeryjski fotograf Mahamane Awani, potem w Bamako związał się z Malick Sidibé, zanim przybył do Mopti. Tam kontynuował szkolenie u malijskiego fotografa Bosco Maïga i otworzył studio w 1971 roku. Ale ciekawy wszystkiego, nigdy nie przestawał podróżować po Afryce Subsaharyjskiej, aby nasiąkać nowymi pomysłami w kontakcie z fotografami i artystami. Jego bystry, czuły i zabawny wzrok skupił się na jego współobywatelach w szerokiej gamie portretów. Peulowie, Bozo, Dogonowie, Sarakole, Bella i Yoruba przyszli do Studio Photo Kodak w Mopti (miasto o dużym znaczeniu handlowym na skrzyżowaniu dróg Djenné, Tombouctou i kraju Dogon) ze względu na różnorodność poz, liczne akcesoria udostępnione im oraz wysoką jakość obrazów. W miejscu styku wzorców wywodzących się z zachodniej fotografii studyjnej i lokalnego dziedzictwa tradycyjnego, rozpowszechniał swoją wiedzę w Mali. Zapewne był jednym z największych propagatorów portretu Ibeji, portretu podwójnego nałożonego w szybkim ujęciu, opracowanego przez Yoruba w ramach kultu bliźniąt. Używał aparatów 6x6, a potem jednego aparatu z matrycą, aby robić kolor. Jeśli jego portrety dziś świadczą o elegancji i fantazji epoki, jeśli stanowią bogate dokumenty historyczne i antropologiczne kultur, to przede wszystkim odzwierciedlają artystyczną pracę powiązaną z marzeniami modeli, które pragnęły innej, idealnej rzeczywistości. Kilka fotografii Shitou trafiło do prywatnych kolekcji i do Muzeum Sokkelund w Kopenhadze. Zostały pokazane na Spotkaniach Fotografii Bamako w 2001 roku i w Indiana University Art Museum w kwietniu 2007. C. Angelo Micheli