Kielich - Srebro

CALIZ LITURGICZNY W SREBRZE
Gioacchino Belli
Rzym, 1815–około 1822
Główna atribucja na podstawie grawerów, cech technicznych i ujęcia stylowego

DANE KATALOGOWE
Artysta / warsztat: Gioacchino Belli, główna atribucja
Miejsce wykonania: Rzym
Chronologia: około 1815–1822
Przedmiot: Caliz liturgiczny
Materiał: Srebro, z wewnętrznym złoceniem
Technika: Praca płytowa, toczono, wytłaczanie, chocenie i złocenie
Wysokość: 26,5 cm
Średnica pucharu: 8,5 cm
Średnica podstawy: 13 cm
Waga: 422 g
Grawerunki: odcisk warsztatu G11B oraz papieski znak urzędowy po 1815 r., naniesione w kilku punktach pracy
Stan zachowania: Dobry, z normalnymi śladami użytkowania, oksydacją; wewnętrzne złocenie zachowane

OPIS
Elegancki kalich liturgiczny ze srebra, o harmonijnych, wydłużonych proporcjach, charakteryzujący się wyrafinowanym układem dekoracyjnym o smaku neoklasycznym, w którym prostota konstrukcji łączy się z ornamentyką zaczerpniętą z późno‑osiemnastowiecznej stylistyki.

Dwuzbiorowy puchar, lekko poszerzany ku dołowi, posiada na dolnej części stałą ornamentacyjną wstęgę z liśćmi lancetowatymi, wyprofilowanymi w sfałdowanym reliefie i starannie zdefiniowanymi choceniem. Dekoracja rozwija się w regularnym, uporządkowanym rytmie, podkreślając powierzchnię metalu i prowadząc oczko oczu ku dolnej części pucharu. Obramowanie kółkowe, wyraźnie zaznaczone, łączy puchar z podstawką.

Podstawa naśladuje język ornamentacyjny pucharu i wprowadza przejście do trzonu poprzez kalibrowaną serię elementów modowanych i kółek łączących.

Trzon, złożony z kilku toczonych i modowanych elementów, skonstruowany jest poprzez serię profili kołowych, łączników i wypukłych kształtów, nadających całości pionowy, zrównoważony rytm. Dekoracja roślinna, połączona z rygorystycznym podziałem modanatury, podkreśla neoklasyczny charakter wyrobu.

Podstawa, szeroka, okrągła i schodkowa, ma stałą ornamentacyjną wstęgę z liśćmi lancetowatymi i motywami palmowymi. Pole centralne, gładkie i lekko wypukłe, tworzy skuteczny kontrast z dekoracyjną wstęgą i nadaje podstawie solidną, a zarazem elegancką konstrukcję.

Wnętrze pucharu jest złocone, zgodnie z tradycyjnym przeznaczeniem liturgicznym wyrobu. Zewnętrzna powierzchnia zachowuje patynę użytkowania i rozproszone ślady obróbki ręcznej, szczególnie widoczne na obszarach dekorowanych, co przyczynia się do wrażenia autentyczności i jakości rzemieślniczej dzieła.

GRAWERUNKI
Kalich nosi kilka znaków, odciśniętych na pucharze, podstawką i podstawie, co stanowi szczególne znaczenie dla identyfikacji i scharakteryzowania czasowego wyrobu.

Wśród znaków rozpoznawczych rozpoznawalny jest znak warsztatu G11B, towarzyszy mu pieczęć papieska wprowadzona w wyniku reformy grawerunków z 1815 r.

Obecność tego systemu znaków stanowi ważny element chronologiczny i pozwala zlokalizować wyrób w obrębie sreber rzymskich powstałych po 1815 r.

Warto podkreślić, że znak G11B jest udokumentowany w odniesieniu do warsztatu Gioacchino Belli i został użyty także przez jego syna Pietra Belli w okresie bezpośrednio po śmierci ojca.

Taka okoliczność teoretycznie umożliwia datowanie egzemplarza aż do około 1825 r. Jednak w przypadku omawianego kalicha zestaw cech stylistycznych i technicznych — wysoka jakość ornamentu roślinnego, neoklasyczne ujęcie konstrukcji, precyzyjne modanatura i zrównoważony stosunek dekoracji do architektonicznego ustawienia — skłania do przypuszczenia, że najprawdopodobniej powstał on w ramach produkcji Gioacchino Belli, zwłaszcza w okresie od 1815 do 1822 r.

Proponowana atribucja
Gioacchino Belli, atribucja główna

Rzym, około 1815–1822

HISTORYCZNO‑ARTYSTYCZNE UJĘCIE
Kalich wpisuje się w produkcję rzymskiego srebra z pierwszych dekad XIX wieku, w fazie, w której stopniowo narastał neoklasyczny gust, a jednocześnie utrzymywały się motywy ornamentalne wywodzące się z późno‑osiemnastowiecznej tradycji.

Struktura przedmiotu, ściśle złożona z modanatur i profili geometrycznych, została wzbogacona roślinnym repertuarem składającym się głównie z liści lancetowatych i motywów palmowych. Dekoracja nie dominuje nad architekturą kalicha, lecz harmonijnie z nią współgra, zgodnie z zasadą równowagi szczególnie istotną dla kultury neoklasycznej.

Budowa trzonu, szerokość podstawy i uporządkowany podział poszczególnych części nadają wyrobowi cech charakterystycznych: elegancję, podniosłość i funkcjonalność liturgiczną.

Jakość obróbki wytłaczaniem i choceniem, w połączeniu z toczonymi elementami konstrukcyjnymi i wewnętrznym złoceniem pucharu, wskazuje na rzemieślniczą produkcję wysokiego poziomu.

STAN ZACHOWANIA
Kalich prezentuje się w dobrym stanie zachowania, biorąc pod uwagę epokę i przeznaczenie użytkowe.

Obecne są normalne ślady użytkowania, utlenienia oraz naturalne ślady obróbki ręcznej. Dekoracja wytłaczana i chocowana pozostaje ogólnie czytelna i dobrze zachowana.

Wewnętrzne złocenie pucharu jest zachowane, co utrzymuje rozpoznawalną liturgijną funkcję oryginalnego przedmiotu.