Lapis lazuli o jakości AAA Dowolna forma- 1231 g - (3)

Lapis lazuli (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) to skała metamorficzna o intensywnym niebieskim kolorze, używana jako półszlachetny kamień, ceniona od starożytności za swój intensywny odcień. Jej nazwa wywodzi się z perskiego słowa na gemmę, lāžward, i służy jako odgałęzienie dla słowa „niebieski” w różnych językach, w tym hiszpańskim azul i portugalskim azul oraz angielskim azure. Lapis lazuli to skała składająca się głównie z minerałów lazuryt, piryt i kalcyt. Już w VII tysiącleciu p.n.e. wydobywano ją w kopalniach Sar-i Sang, Shortugai i w innych kopalniach w prowincji Badakhshan, na północnym wschodzie dzisiejszego Afganistanu. Artefakty z lapisu lazuli, datowane na 7570 p.n.e., odnaleziono w Bhirrana, będąc najstarszym miejscem cywilizacji Doliny Indusu. Lapis był bardzo ceniony przez Cywilizację Doliny Indusu (3300–1900 p.n.e.). Perły lapis lazuli odkryto w pochówkach neolitu w Mehrgarh, na Kaukazie, aż po Mauritanie. Został użyty w całunie Tutankhamona (1341–1323 p.n.e.).

Pod koniec Średniowiecza Europa zaczęła importować lapis lazuli w celu sproszkowania go i produkcji ultramaryny jako pigmentu. Ultramarino był używany przez niektórych najważniejszych artystów renesansu i baroku, takich jak Masaccio, Perugino, L wiadomości Tiziano i Vermeer; często był zarezerwowany dla szat centralnych postaci w ich obrazach, zwłaszcza Maryi Panny. Ultramarino znaleziono również w kamie nazębnej sióstr i skryb medievalnych, być może z powodu lizania pędzli podczas produkcji tekstów i manuskryptów.

Historia

Badania Tepe Gawra wskazują, że lapis lazuli został wprowadzony do Mezopotamii około późnego okresu Ubajd, około 4900–4000 p.n.e. Tradycyjne rozumienie głosiło, że lapis lazuli był wydobywany około 1 500 mil na wschód – w Badakhshan. Faktycznie perski لاجورد lāžavard/lāževard, zapisywany również jako لاجورد lājevard, jest powszechnie interpretowany jako pochodzący od lokalnego toponimu.

Z perskiego arabskie لازورد lāzaward jest źródłem etymologicznym zarówno angielskiego azure (przez starofrancuski azur) jak i łacińskiego lazulum, które przeszło do znaczenia „niebo” lub „raj”. Aby uniknąć niejasności, używano lapis lazulī („kamień lazulum”) do odniesienia do samego kamienia, i to było ostatecznie importowane do Middle English. Lazulum jest etymologicznie powiązany z kolorem blue i służy jako rdzeń dla słowa blue w różnych językach, w tym hiszpańskim i portugalskim azul.

Kopalnie w północno-wschodnim Afganistanie nadal stanowią ważne źródło lapisu lazuli. Znaczące ilości wydobywane są również z kopalni na zachód od Jeziora Bajkał w Rosji oraz z Andów w Chile, co było źródłem, z którego Inkowie wyrabiali artefakty i biżuterię. Mniejsze ilości pochodzą z Pakistanu, Włoch, Mongolii, Stanów Zjednoczonych i Kanady.

Nauka i zastosowania
Skład
Najważniejszym składnikiem mineralnym lapisu lazuli jest lazuryt (od 25% do 40%), minerał krzemianowy niebieskiego feldsparu z rodziny sodalitu, o formule Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O. Większość lapisu lazuli zawiera także kalcyt (biały) i piryt (żółty metaliczny). Niektóre próbki lapisu lazuli zawierają augit, diopsyd, enstatyt, mika, hauynit, hornblenda, nosean i löllingite bogate w siłę.

Lapis lazuli zwykle występuje w marmurowym krystalicznym jako skutek metamorfizmu kontaktowego.

Kolor

Intensywny niebieski kolor wynika z obecności anionu radicalnego trisulfure (S•−3) w kryształach. Obecność radicali disulfuro (S•−2) i tetrasulfure (S•−4) może przesuwać kolor w stronę żółtą lub czerwono, odpowiednio. Te aniony radicalne zastępują chlorowe aniony w strukturze sodalitu. Anion radicalny S•−3 wykazuje pasmo pochłaniania widzialnego w zakresie 595–620 nm przy wysokiej molar absorptivity, co nadaje mu żywy niebieski kolor.

Źródła

Lapis lazuli występuje w osadach i piaskowcach w dolinie rzeki Kokcha, w prowincji Badakhshan, na północnym wschodzie Afganistanu, gdzie kopalnie Sar-i Sang były przetwarzane przez ponad 6 000 lat. Afganistan był źródłem lapisu dla starożytnych cywilizacji Persji, Egiptu i Mezopotamii, a także dla późniejszych Greków i Rzymian. Starożytne Egipt używało materiału poprzez wymianę z Mezopotamczykami w ramach relacji między Egiptem a Mezopotamią oraz od czasów starożytnej Etiopii. W szczytowym okresie Cywilizacji Doliny Indusu, około 2000 p.n.e., kolonia Harappa, obecnie znana jako Shortugai, została ustanowiona w pobliżu kopalni lapisu.

Oprócz afgańskich złoża lapis wydobywane są również w Andach (w pobliżu Ovalle, Chile); na zachód od Jeziora Bajkał w Syberii, Rosji, w rejonie złoża Tultui lazurite. W umiarkowanych ilościach wydobywany jest również w Angoli, Argentynie, Birmie, Etiopii, Pakistanie.