Quintiliano - Quintiliani Declamationes - 1665

Declamationes cum Variorum Notis (M. Fab. Quintiliani Declamationes Undeviginti. M. Fabii Avi et Calpurnii Flacci Declamationes. Auctoris Incerti Dialogus De causis Corruptae Eloquentiae. Cum Variorum Notis) (i sotto si riporta Tomus II - forse un refuso di stampa).
Sottotitolo [con:] Institutiones Oratoriae (M. Fabii Quintiliani Institutionum Oratoriarum. Libri Duodecim. Summa diligentia ad fidem vetustissimorum codicum regogniti ac restituti. Accesserunt huic renovatae editioni. Declamationes, quae tam ex P. Pithoei, J. C. Clarissimi, quam aliorum Bibliothecis & editionibus colligi potuerunt. Cum Turnebi, Camerarii, Parei, Gronovii, & Aliorum Notis. Cum Indice locupletissimo, tam in Textum, quam Notas).

Dwie torny w dwóch tomach w obszernym 8vo (cm 12,5 x 20,5). Hadrianopolis i Delft, Drukarnia Hackańska, 1665. Pierwszy tom, „Declamationes”: frontispis delikatnie intagliowany przez p. p. („R. a Perlyn fe”.), front. z herbem drukarskim orła i mottem „Movendo”, s. 784 + 7 (Indeks) + 1 c. b.; Tom drugi, „Institutiones Oratoriae”: front. delikatnie intagliowany przez p. p., front. z herbem drukarskim orła i mottem „Movendo”, s. (28) z Wstępem Angelo Poliziano i Epistola Dedicatoria do D. Petro Castellano, 916 + 30 (Indeks) + 2 c. b. Oba tomy mają stare oprawy z całej skóry pergaminowej z tytułem i numerem tomu na grzbiecie. Zwykłe i fizjologiczne żółknięcie stron, lecz egzemplarze w solidnej oprawie, wydrukowane na dobrej kartce z wyraźnym drukiem. Należy dodać, że tradycja przypisuje Quintilianusowi dwa zbiory „Declamationes” (19 Maiores, pewna atribucja Autora, dość wyraźnie rozwinięte, których tematy są w pełni rozwinięte, a tutaj zawarte w tomie I wraz z niepewnym dialogiem „De Causis Corruptae Eloquentiae”; i 338 Minores, z których tylko 145 dotarło do nas, często w formie szkicu, a tutaj zawarte w tomie II wraz z „Institutio Oratoria”); z tych tylko niektóre mogą pochodzić od Quintiliana, podczas gdy inne, zwłaszcza liczne „Minori”, z pewnością były dziełem szkoły, prawdopodobnie szkoły Quintiliana (mówi się bowiem o „Declamationes pseudo-quintilianae”). Tutaj proponujemy zatem dwie seicenty relative do największego traktatu retoryki starożytnego Rzymu, „Institutio Oratoria”, to, co da się odtworzyć, „De causis corruptae Eloquentiae” oraz to, co nam zostało z innych dzieł Quintiliana, „Declamationes”. Marco Fabio Quintiliano (około 30–40 n.e.) był mistrzem retoryki i miał wśród swoich uczniów Publiliusz P[to] Weronika? Pliniusz Młodszy. Nie wiadomo dokładnie, kiedy Quintilianum zmarł, ale przypuszcza się, że nie później niż koniec ery Flawów. Po dwudziestu latach nauczania postanowił porzucić stanowisko i poświęcić się napisaniu dialogu, w którym przedstawił swoją posację w obliczu narastającej korupcji sztuki elokwencji. Quintilianus napisał najpierw traktat „De causis corruptae eloquentiae”, a potem „Institutio oratoria”. „De causis corruptae eloquentiae” pozostał utracony i nie moglibyśmy próbować odtworzyć jego treści poza przebiegiem myśli, jaki autor wyraża w swoim dziele większym, „Institutio oratoria”. W I wieku n.e. problem wielkiej retoryki, tej, która uczyniła Aula Senatu w Rzymie sławną za czasów Cezara, stał się przedmiotem zainteresowania łacińskich pisarzy; teraz był to tylko wspomnienie przeszłości. Dwie główne motywacje stały u podstaw poglądów literackich: z jednej strony szkoły, które utraciły zdolność nauczania z powodu braku odpowiednich nauczycieli; w konsekwencji poziom jakości, jaki gwarantowały, stał się tak niski, że młodzi ludzie nie byli już przygotowani jak dawniej i nie mogli konkurować z modelami wielkich mistrzów przeszłości. Z drugiej strony zmieniony kontekst polityczny: za czasów Cezara decyzje podejmowano w Senacie po zgromadzeniowej debacie, gdzie każdy mógł wyrazić swoją pozycję wobec przeciwników. Natomiast w czasach współczesnych wolności republikańskie zniknęły, a wszystkie najważniejsze decyzje były podejmowane przez cesarza i jego dwór; w konsekwencji sama potrzeba posiadania dobrych oratorów zniknęła. Pierwsza linia myśli pochodzi właśnie od Quintiliana, dlatego został wybrany przez Flawów do dokonania, można powiedzieć, nowoczesnie, radykalnej reformy państwowej szkoły (system szkolny, programy, nauczanie, kierunki pedagogiczne), co potwierdza „Institutio oratoria”. Druga zależy od Tacita i dowodem na to jest jego „Dialogo de Oratoribus”. „Institutio oratoria” została skomponowana między rokiem 90 a 96 n.e. i jest traktatem podzielonym na dwanaście ksiąg, poświęconych Witoriowi Marcelo, sławnemu postać na dworze Domicjana. W traktacie splatają się owoce doświadczenia Quintiliana jako nauczyciela, ale także jego doktryna zgodna z myśli Cycerona, jeśli chodzi o koncepcję retoryki jako nauki mającej kształcić obywatela i człowieka moralnie wzorcowego. Cyceron reprezentuje dla Quintiliana szczyt i wzór rzymskiej oratorii, a Quintilian ekspostuluje „wielką oratoryjność” Auli Sennatu w Rzymie, która już została zapomniana. W niej autor cytuje źródła greckie i łacińskie, omawia stanowiska poprzedników z opanowaniem i równowagą ocen, formułuje problemy jasno i prowadzi traktat w tonie periodycznym. W ten sposób „Institutio oratoria” może być uznana za summę starożytnej retoryki, właśnie dlatego że można ją czytać jako zbiór materiałów, które zachowały zdobycze nauki i techniki komunikacji i perswazji, niosąc ze sobą jasne implikacje dotyczące warunków historyczno-kulturowych, w których się znajduje, zwłaszcza w odniesieniu do dwóch problemów: zmienionej roli oratora w społeczeństwie obywatelskim i nowych tendencji stylistycznych. I oto oba problemy można sprowadzić do korupcji elokwencji i tym samym jej dekadencji, z powodów o charakterze technicznym i moralnym. Christian Matthias Theodor Mommsen (Garding, 1817 - Charlottenburg, 1903), historyk, numizmatyk, prawnik, epigrafista i filolog niemiecki, powszechnie uważany za największy klasyk XIX wieku, napisał o dziele: „Jest to jedno z najznakomitszych dzieł, jakie posiadamy na temat starożytnego Rzymu, inspirowane dobrym gustem i prawym osądem, proste w sensie i kompozycji, pouczające bez pedanterii, atrakcyjne bez konieczności osobistego wysiłku, w przeciwwstawieństwie do bezsensownej i wyrafinowanej literatury czasów”