Nicolas Lemery - Traité universel des drogues simples - 1723

LEMERY (Nicolas). Uniwersalny traktat o prostych drogach, uszeregowanych alfabetycznie. Paryż, Laurent d'Houry, 1723. 1 tom w formacie in-4, [8] s. (tytuł, wstęp), 922 s., [22] s. (tabele), 25 miedziorytnych tablic poza tekstem, brązowa skóra dawna, grzbiet z boczkami ozdobiony złoceniami. Trzecie wydanie.

Nicolas Lemery (1645-1715) był aptekarzem z Rouen, protestantem, zmuszonym do wyparcia po cofnięciu edyktu nantejskiego, później członkiem Królewskiej Akademii Nauk. Jest autorem słynnego Cours de chymie (1675), które pomogło oddzielić chemię od hermetycznej alchemii. Traktat, wydany w 1698 roku jako dodatek do jego Pharmacopée universelle, został ponownie wydany po jego śmierci.

Drogi trzy królestw (zwierzęce, roślinne i mineralne) są uporządkowane alfabetycznie według ich łacińskiej nazwy. Każdy artykuł podaje synonimy, pochodzenie, wybór, „zasady” i właściwości danej substancji. Wstęp ostrzega aptekarzy i drogistów przed fałszerstwami ze strony sprzedawców. Wiele artykułów dotyczy substancji egzotycznych: opium, o którym Lemery twierdzi, że Turcy trzymają dla siebie „prawdziwe” i eksportują jedynie mekonium, oraz papaję z Ameryki, opisaną na podstawie Pisona. Słownictwo „zasad” (flegma, olej, sól) kontynuuje tradycję spagiryczną i paracelsjańską, którą Lemery odczytuje jako chemik. Każda tablica zawiera szesnaście miniatur. Przedstawiają one zwłaszcza żywice i gumy (arabik, kopal, gutta, lak, manna, sagapenum, sarcoł, takamahaka, adragant, sandałowiec) oraz substancje materiale zwierzęcej natury (bewoareds, bobrowe, manat, hipopotam, kobiecy muszowiec, cyweta, żmija, strusie). Na okładce rękopisowy ex-libris „Lafargue”; na tytule drugi podpis wykreślony.

Dzieło interesuje historię farmacji i chemii, lecz pozostaje także praktycznym narzędziem do konsultacji. Podwójna nomenklatura łacińska i francuska umożliwia identyfikację dawnych nazw roślin, gum i minerałów. Służy praktykom z dziedziny ziołolecznictwa i fitoterapii, perfumerom i aromaterapeutom, restauratorom i malarzom używającym jeszcze kopal, sandałowca lub gumy lakowej, a także historykom przypraw i handlu kolonialnego.

Egzemplarz w stanie średnim: oprawa wycierana, rogi zniszczone, tytułowy fragment brakujący, stałe zawilgocenie, czasem mniejsza widoczność, ale szczególnie widoczne na tablicach (zobacz zdjęcia), tablice w nieporządku połączone, drobne przetarcia na kilku kartach bez utraty treści, drobne przebarwienia i inne drobne wady. Jeśli egzemplarz nie spełni oczekiwań wymagającego bibliophila, oprawa jest solidna i prezentuje dobry egzemplarz do pracy w oprawie z epoki, kompletny z tekstem i tablicami.