Cicerone - Rhetoricorum… ad Herennium - 1534

PRESJĘ DO PERSWADZANIA, WZBURZENIA I PRZEKONYWANIA – OGÓLNY PODRĘCZNIK RETORYKI
Ciekawe piętnastowieczne dzieło poświęcone sztuce perswazji poprzez słowo, fundament kultury politycznej, prawnej i literackiej starożytnego Rzymu. Wydane w Lyonie w 1534 roku przez Vincent de Portonariis, to edycja słynnego *Rhetorica ad Herennium*, przekazująca jeden z najstarszych i najsilniejszych traktatów łacińskich o elokwencji. Przez wieki uważane za dzieło Cicerona, to opracowanie uczy budowania skutecznych argumentów, zdobywania uwagi, wywoływania emocji, organizowania myśli i zapamiętywania przemówień. Fundamentarny tekst, który przetrwał Średniowiecze i Renesans, przyczynił się do formowania pokoleń oratorów, prawników i humanistów. Egzemplarz, zachowany w swojej oryginalnej, pergaminowej oprawie, z inicjałami drzeworytniczymi, rękopiśmiennymi adnotacjami i starymi podkreśleniami: materialne świadectwo niemal pięciu wieków lektury i nauki.

Opublikowana w Lyonie w 1534 roku, *Rhetorica ad Herennium* należy do wielkiej tradycji klasycznej retoryki, dyscypliny uznawanej za niezbędną dla rozwoju intelektualnego i praktyki życia publicznego. Prawdopodobnie skomponowana między 86 a 82 r. p.n.e. przez autora pozostającego anonimowym, praca stanowi najstarszy systematyczny traktat retoryki łacińskiej, jaki dotąd przetrwał w całości. Przez cztery księgi prezentuje techniki niezbędne do wymyślenia, zorganizowania, wyrażenia i wygłoszenia przekonującego przemówienia, z szczególnym naciskiem na strategie argumentacyjne, figury retoryczne i sztukę pamięci. Jej los był niezwykły: przez wieki uważano ją za dzieło Cicerona, stała się tekstem kluczowym w nauczaniu w średniowieczu i renesansie. Ta lionowa edycja XVI wieku zachowuje urok pierwszej humanistycznej publikacji, z inicjałami drzeworytniczymi, pergaminową oprawą z epoki i starożytnymi śladami studiów. Istotny dokument przekazu wiedzy klasycznej w Europie Renesansu.

DLACZEGO KUPIĆ
- **KLASYK PERSWAZJI:** Jeden z fundamentów kultury rzymskiej, poświęcony technikom przemowy, argumentacji i elokwencji.
- **EDYCJA LIOŃSKA Z 1534 R.:** Dowód na renesansowy rozgłos studiów retorycznych, wydana przez Vincent de Portonariis w jednym z głównych europejskich ośrodków drukarskich.
- **EGZEMPLAR, KTÓRY MA SWOJĄ HISTORIĘ:** Stare adnotacje i podkreślenia dokumentują używanie księgi jako narzędzia lektury i formacji intelektualnej.
- **FASCYNACJA KSIĄŻKOWA:** Oryginalna pergaminowa oprawa, inicjały drzeworytowe, kolofon i znak wydawcy – charakterystyczne elementy produkcji książkowej początku XVI wieku.

WARTOŚĆ RYNKOWA
Szacunkowa wartość rynkowa w zakresie od 400 do 600 euro, w zależności od kompletności, stanu zachowania, integralności oprawy i jakości rękopiśmiennych adnotacji. Obecność pergaminu z epoki, inicjałów drzeworytowniczych i świadectw lektury stanowi element zainteresowania kolekcjonerskiego.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Łacińskie wydanie z 1534 roku, zachowane w oryginalnej pergaminowej oprawie, z oznakami użytkowania. Grzbiet ścierany; tytuł rękopiśmienny na brzegach. Tekst ozdobiony inicjałami drzeworytniczymi. Kolofon i znak wydawcy na kartach końcowych. Obecne starożytne adnotacje rękopiśmienne i podkreślenia, świadectwo lektury i studiowania tekstu. Cienkie ślady korników na końcowych kartach po restauracji. Oprawa zachowuje historyczny charakter egzemplarza i dodaje mu antycznego uroku. Kolek A: pp. (2); 268; 4 nie numerowane; (2). Suma: 276 stron. W książkach zabytkowych, z wieloletnią historią, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze opisane. Niniejsza ogłoszenie zawiera wizualizacje AI. Odwołaj się do oryginalnych fotografii, aby zweryfikować rzeczywiste warunki obiektu. Zdjęcia stanowią integralną część opisu.

ULOTKA TYTUŁOWA I AUTOR
M. Tullii Ciceronis, *Rhetoricorum... ad Herennium*.
[Autora dzieła anonimowego, tradycyjnie przypisywanego Ciceronowi].
Lugduni: Apud Vincentium de Portonariis, 1534.

KONTEKST I ZNACZENIE
W Republice Rzymskiej elokwencja była jednym z najważniejszych narzędzi władzy. Umiejętność przemawiania przed Senatem, przekonywania trybunala, kierowania zgromadzeniem lub publicznego obronienia sprawy mogła decydować o politycznym i społecznym sukcesie jednostki. Retoryka była więc znacznie więcej niż ćwiczeniem literackim: stanowiła niezbędną dziedzinę życia obywatelskiego. *Rhetorica ad Herennium* narodziła się w tym kontekście i oferowała zorganizowaną konfigurację technik perswazji, tłumacząc i adaptując dla kultury rzymskiej nauki greckiej tradycji retorycznej. Traktat wyróżnia pięć podstawowych komponentów sztuki oratorskiej: *inventio*, poszukiwanie argumentów; *dispositio*, ich organizacja; *elocutio*, wybór stylu i słów; *memoria*, nauczanie i przechowywanie przemówienia w pamięci; *pronuntiatio*, wykonanie przekazem głosu, gestem i scenicznością. Szczególnie interesuje analiza pamięci sztucznej, opartej na łączeniu idei z miejscami i obrazami mentalnymi, jeden z najstarszych i najważniejszych przykładów techniki mnemotechnicznej w tradycji zachodniej. Równie istotna jest analiza figur retorycznych, form ekspresji i różnych rejestrów stylistycznych. Dzieło uczy nie tylko mówienia poprawnego, lecz także wyboru najodpowiedniejszych słów, gradacji intensywności emocji, obalania obiekcji i zdobywania zgody słuchaczy. Jego wpływ rozciągał się daleko poza antyk, kiedy w Średniowieczu stało się odniesieniem do studiów retoryki, a podczas Renesansu włączono je do programu kształcenia studiów humanistycznych. Egzemplarz z 1534 roku materialnie dokumentuje tę długą ciągłość, w epoce, w której odradzanie klasyków przyczyniało się do redefinicji wzorców edukacji europejskiej.

KRÓTKA BIOGRAFIA AUTORA
Tożsamość autora *Rhetorica ad Herennium* pozostaje nieznana. Kompozycja traktatu zwykle umieszana jest w ostatnie dekady Republiki Rzymskiej, około 86–82 r. p.n.e. Dzieło jest dedykowane pewnemu Gajowi Erenniusowi, tożsamość którego nie została ustalona. Już w starożytności łączono je z Markiem Juliuszem Ciceronem (106–43 p.n.e.), najsłynniejszym oratorem Republiki, i przez wieki krążono pod jego imieniem. Przypisywanie to ogromnie przyczyniło się do popularności i autorytetu tekstu, choć współczesne badania uznają jego anonimą pochodzenie. Ciceron, centralna postać kultury łacińskiej, był adwokatem, filozofem, politykiem i autorem ważnych traktatów o retoryce, w tym *De inventione*, *De oratore*, *Brutus* i *Orator*. Jego koncepcja elokwencji jako syntezy formacji intelektualnej, moralnej wiedzy i zdolności perswazyjnej miała głęboki wpływ na kulturę europejską. To właśnie związek *Rhetorica ad Herennium* z korpusem cicerona uczynił traktat odniesieniem dla pokoleń uczniów i nauczycieli.

HISTORIA DRUKU I KRĄŻENIE
Tradycja tekstowa *Rhetorica ad Herennium* przetrwała wiele wieków zanim pojawiła się druk. Kopiowana w manuskryptach średniowiecznych i często kojarzona z *De inventione* Cicerona, była znana w kulturze szkolnej jako *Rhetorica nova*, w przeciwieństwie do *Rhetorica vetus*, nazwy odnoszącej się do autentycznie ciceronianowego traktatu. Ta różnica przyczyniła się do umocnienia tradycji dydaktycznej, w której oba teksty były studiowane jako komplementarne części nauki oratorskiej. Dzięki wynalezieniu druku dzieło zyskało nową i szeroką dystrybucję, napędzaną przez renesansowy entuzjazm dla źródeł klasycznych i rozszerzenie nauczania łaciny. Lyon, ważny węzeł handlowy i intelektualny, stał się w XVI wieku jednym z głównych europejskich ośrodków wydawniczych, zdolnym dystrybuować teksty religijne, prawne, naukowe i literackie do międzynarodowej publiczności. W tym środowisku działał Vincent de Portonariis, wydawca i księgarz aktywny w pierwszej połowie XVI wieku. Edycja z 1534 roku należy do dojrzałej fazy rozpowszechniania klasycznych dzieł retorycznych i odzwierciedla popyt na teksty do nauki i praktykowania elokwencji. Mały format sprzyjał łatwej konsultacji i czynił tom szczególnie odpowiednim do nauki. Adnotacje i podkreślenia zachowane w egzemplarzu świadczą o bezpośredniej relacji między czytelnikiem a tekstem, przywołując obraz książki używanej i pytanej, a nie tylko przechowywanej. Obecność kolofonu i znaku drukarskiego dodatkowo zwiększa zainteresowanie historią materialną jej produkcji.

BIBLIOGRAFIA I ODNOŚNIKI
Baudrier, *Bibliographie lyonnaise*; Sybille von Gültlingen, *Bibliographie des livres imprimés à Lyon au seizième siècle*; Friedrich Marx, *Incerti auctoris ad C. Herennium libri IV*; Harry Caplan, *Rhetorica ad Herennium*, Loeb Classical Library.